| Łat łotewski | |||
| |||
| Kod ISO 4217 | LVL | ||
| Państwo |  Łotwa | ||
| Podział | 1 łat = 100 santimów | ||
| Symbol | Ls – łat s – santim | ||
| Monety | 1, 2, 5, 10, 20, 50 santimów, 1, 2 łaty | ||
| Banknoty | 5, 10, 20, 50, 100, 500 łatów | ||
| Bank centralny | Bank Łotwy | ||
Łat (łot.: Lats) – jednostka monetarna używana na Łotwie. Dzieli się na 100 santimów. Kod walutowy wg ISO 4217: LVL.
Spis treści |
W okresie bezpośrednio po ogłoszeniu niepodległości przez Łotwę (18 listopada 1918) w kraju panował chaos na rynku walutowym spowodowany pogarszającą się sytuacją wojenną, rosnącą inflacją i wieloma innymi czynnikami. W tym okresie na terytorium Łotwy, które nadal znajdowało się pod okupacją niemiecką, a częściowo również i bolszewicką, oficjalną walutą była tzw. ostmarka, czyli pieniądz wprowadzony przez Niemców dla terenów okupowanych na wschodzie (Ober-Ost), obejmujących kraje bałtyckie i północno-wschodnie kresy późniejszej II RP. Oprócz marki okupacyjnej w obiegu krążyły również marki Rzeszy Niemieckiej, kilka rodzajów rubla (m.in. tzw. „kierenki”) oraz pieniądz zastępczy emitowany przez szereg łotewskich miast, m.in. przez Rygę, Lipawę, Mitawę, Windawę. Ponadto w północnej Łotwie w obiegu znajdowały się marki estońskie, a w Mitawie swój pieniądz emitowała także armia generała Bermondta-Awałowa. Jednym z pierwszych zadań stojących przed rządem łotewskim była likwidacja chaosu walutowego i wprowadzenie własnego, narodowego pieniądza, który Łotwa pilnie potrzebowała. W dniu 11 grudnia 1918 r. łotewski minister finansów ustalił oficjalny kurs wymiany znajdujących się w obiegu walut obcych, uznając je tym samym za oficjalny środek płatniczy kraju. 22 marca 1919 r. rząd tymczasowy Republiki Łotewskiej upoważnił ministra finansów do puszczenia w obieg pierwszej serii banknotów łotewskich. Nowa waluta została nazwana rublem łotewskim równym 100 kopiejkom łotewskim. Pomimo wprowadzenia rubla łotewskiego do obiegu, ciągle posługiwano się jeszcze walutami Niemiec i Rosji. Dopiero 18 marca 1920 rubel łotewski został ustanowiony jedynym środkiem płatniczym kraju i pozostał w obiegu do całkowitego wycofania w 1925 r.
3 sierpnia 1922 r. Rada Ministrów Łotwy zaaprobowała regulacje finansowe kraju, na podstawie których wprowadzono do obiegu walutę narodową łat równy 100 santimom. W tym celu Sejm łotewski powołał do życia w dniu 7 września 1922 r. Bank Łotwy (Latvijas Banka), który otrzymał prawo emitowania banknotów i monet w nowej walucie. Na początku do obiegu wprowadzono prowizoryczny banknot 500-rublowy z nadrukiem nowej wartości w łatach (10 łatów). Ogółem w latach 1923-1940 do obiegu wprowadzono banknoty o nominałach[1]:
Banknoty z lat 1924-1938 były drukowane w Wielkiej Brytanii przez Bradbury, Wilkinson & Co. w New Malden oraz przez Thomas de la Rue & Co w Londynie. Zostały one również zaprojektowane przez artystów brytyjskich. Banknoty emitowane do 1924 r. i po 1938 r. były drukowane na Łotwie przez Państwową Drukarnię Papierów Wartościowych (Valsts papīru spiestuvē un naudas kaltuve) i projektowane przez artystów łotewskich: Rihardsa Zariņša i Kārlisa Krauze.
Poza banknotami Banku Łotwy w obiegu były również banknoty emitowane w walucie łatowej przez łotewskie Ministerstwo Finansów. Projektowali je artyści łotewscy: Rihards Zariņš, Kārlis Krauze i Harijs Gricēvičs. Emitowano następujące banknoty[2]:
Poza banknotami do obiegu wprowadzono także monety o nominałach 1, 2, 5, 10, 20, 50 santimów oraz 1, 2 i 5 łatów. Projekty monet wykonali artyści łotewscy: Rihards Zariņš (santimy oraz 5 łatów), Jānis Roberts Tilbergs (1 i 2 łaty) i Ludolfs Liberts (1 i 2 santimy z lat 1937-39). Ustalono również parytet łata w złocie, który wynosił 0,2903226 g czystego złota. Do jesieni 1931 r. możliwa była wymiana łata na złoto. Stopniowo wycofywano również z obiegu ruble łotewskie, które wymieniano w stosunku 1 łat=50 rubli łotewskich.
| Nominał | Rok wydania | Materiał | Waga | Nakład | Wizerunek |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 santim | 1922, 1924, 1926, 1928, 1932, 1935 | brąz | 1,8 g | 27 490 000 |  |
| 1 santim (nowy projekt) | 1937, 1938, 1939 | brąz | 1,8 g | 8 000 000 |  |
| 2 santimy | 1922, 1926, 1928, 1932 | brąz | 2,0 g | ponad 25 000 000 |  |
| 2 santimy (nowy projekt) | 1937, 1939 | brąz | 2,0 g | 5 044 600 |  |
| 5 santimów | 1922 | brąz | 3,0 g | 15 000 000 |  |
| 10 santimów | 1922 | nikiel | 3,0 g | 15 000 000 |  |
| 20 santimów | 1922 | nikiel | 4,0 g | 15 000 000 |  |
| 50 santimów | 1922 | nikiel | 6,5 g | 9 000 000 |  |
| 1 łat | 1924 | srebro 835 | 5,0 g | 10 000 000 |  |
| 2 łaty | 1925, 1926 | srebro 835 | 10,0 g | 7 500 000 |  |
| 5 łatów | 1929, 1931, 1932 | srebro 835 | 12,0 g | 3 600 000 |  |
17 czerwca 1940 r. Łotwa została okupowana przez ZSRR, a 5 sierpnia zaanektowana. 10 października 1940 r. Bank Łotwy został zlikwidowany, a jego aktywa zostały przejęte przez Bank Państwowy ZSRR. 25 listopada 1940 r. do obiegu na terytorium Łotwy wszedł rubel sowiecki, którego wymieniano na łata w stosunku 1:1. Okres dwuwalutowy trwał do 25 marca 1941 r., kiedy to łat został z obiegu wycofany i zastąpiony całkowicie rublem ZSRR. Po wejściu Niemców latem 1941 r. Bank Łotwy został reaktywowany, ale bez prawa emisji pieniądza. Okupanci niemieccy wprowadzili do obiegu nową walutę, reichsmarki, które wymieniano na ruble w stosunku 1:10. Po ponownym wkroczeniu armii sowieckiej na Łotwę w 1944 r. działalność Banku Łotwy została zawieszona na dobre.
W 1987 r. utworzono Łotewski Republikański Bank będący filią Banku Państwowego ZSRR. Jednostka ta nie miała jednak prawa emisji waluty. 2 marca 1990 r. Rada Najwyższa Łotewskiej SRR przyjęła rezolucję o utworzeniu Banku Łotwy. Rezolucja powoływała do życia niezależny Bank Łotwy i przyznawala mu prawo emisji waluty narodowej. Rezolucja znalazła praktyczne wykorzystanie dopiero po ogłoszeniu niepodległości przez Łotwę i rozpadzie ZSRR w 1991 r. Prawem ogłoszonym przez Radę Najwyższą Republiki Łotewskiej w dniu 3 września 1991 r. restytuowano Bank Łotwy jako centralną instytucję finansową kraju z prawami do emisji środków płatniczych. Pierwszym zadaniem banku było wprowadzenie do obiegu waluty narodowej. Utworzono Komitet Reformy Walutowej Republiki Łotewskiej, który w dniu 4 maja 1992 r. ogłosił rezolucję wprowadzającą do obiegu walutę przejściową, rubla łotewskiego. W następnym roku (październik 1993) do obiegu weszły banknoty w walucie łatowej, zastępując ruble łotewskie:
Zaprojektowane zostały przez artystów łotewskich Imantsa Žodžiksa i Valdisa Ošiņša. Oprócz banknotów do obiegu wprowadzono następujące monety zaprojektowane przez artystów łotewskich Gunārsa Lūsisa i Jānisa Strupulisa:
| Nominał | Rok wydania | Materiał | Waga | Wizerunek |
|---|---|---|---|---|
| 1 santim | 1992, 1997, 2003, 2005, 2007, 2008 | miedź | 1,6 g |  |
| 2 santimy | 1992, 2000, 2006, 2007, 2009 | miedź | 1,9 g |  |
| 5 santimów | 1992, 2006, 2007, 2009 | stop miedzi, niklu i cynku | 2,5 g |  |
| 10 santimów | 1992, 2008 | stop miedzi, niklu i cynku | 3,25 g |  |
| 20 santimów | 1992, 2007, 2009 | stop miedzi, niklu i cynku | 4,0 g |  |
| 50 santimów | 1992, 2007, 2009 | miedzionikiel | 3,5 g |  |
| 1 łat (łosoś): istnieje jeszcze kilkanaście innych monet o tym nominale, różniących się jednak motywami rewersu i rokiem wydania | 1992, 2007, 2008, 2009, 2010 | miedzionikiel | 4,8 g |  |
| 2 łaty | 1992 | miedzionikiel | 6,0 g |  |
| 2 łaty (bimetal) | 1999, 2003, 2009 | miedzionikiel | 9,5 g |  |
| 10 łatów z okazji 75. lecia niepodległości Łotwy | 1993 | srebro 925 | 25,1 g | .png) |
| 100 łatów, 2 monety różniące się rewersem (jakkolwiek monety te zostały zakwalifikowane przez Bank Łotwy jako obiegowe, to w rzeczywistości nie są w obiegu spotykane ze względu na swój stosunkowo wysoki nominał oraz kruszec, z którego zostały wykonane) | 1993, 1998 | złoto 999 | 16,2 g | .png)  |
Oprócz wyżej wymienionych monet Bank Łotwy wydał szereg tzw. monet kolekcjonerskich w walucie łatowej. Monety te jednak nie są spotykane w obiegu i stanowią jedynie przedmiot kolekcjonerski lub obiekt inwestycji, jako że wykonane są z metali szlachetnych (złoto i srebro). Pierwsze monety łotewskie zostały wybite przez Bayerisches Hauptmuenzamt, mennicę w Monachium, a banknoty zostały wydrukowane przez niemiecką drukarnię Gieseke & Devrient GmbH, również w Monachium. Od 1 stycznia 2005 kurs łata został sztywno związany z kursem euro i ustalony w wysokości 1 EUR = 0,702804 LVL.
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
