Pociąg Pancerny Nr 2, Pociąg Pancerny „Śmiały”, Pociąg pancerny Nr 53 – pierwszy pociąg pancerny (wcześniej, przed odzyskaniem niepodległości, w dniach 10 lutego–10 maja 1918, walczył improwizowany pociąg pancerny Związek Broni). Pociąg brał znaczący udział w bitwie pod Mokrą; przedostał się do Brześcia (zob. Obrona twierdzy brzeskiej), a następnie przez Kowel w okolice Lwowa, gdzie wziął udział w obronie miasta. Po kapitulacji przed najeźdźcą sowieckim 22 września pociąg, opuszczony przez załogę, został zajęty przez wojska radzieckie.
Pociąg był uzbrojony w armaty wz. 02/26 i haubice wz. 14/19A, a także wyposażony w czołgi R-17FT oraz TK-3.
Spis treści |
Służył kolejno w armiach:
Pierwszy skład powstał na bazie taboru zdobytego 1 listopada 1918 r. pod Krakowem.
Zdobyty tabor:
Pociąg brał udzial w konflikcie polsko-ukraińskim w 1918 roku. Od 1928 był na składzie 2 Dywizjonu Pociągów Pancernych w Niepołomicach.
We wrześniu 1939 był uzbrojony w 2 haubice 100 mm, 2 armaty 75 mm i 19 ckm-ów[1].
Został zmobilizowany 27 sierpnia 1939 i przydzielony do Wołyńskiej Brygady Kawalerii przy Armii „Łódź". Przed wojną patrolował linię kolejową Brzeźnica nad Wartą–Siemkowice–Działoszyn–Kłobuck.
Nocą z 31 sierpnia na 1 września pociąg ruszył do Siemkowic, gdzie dojechał ok. 5 rano[2]. Stacjonował w Rudnikach[2]. O 9 odjechał do Miedźna, otrzymał rozkaz patrolowania linii Kłobuck–Miedźno[3]. Podczas bitwy pod Mokrą, ze skrzyżowania toru z drogą Mokra–Miedźno, wsparł 4 Szwadron 21 Pułku Ułanów, pomagając odeprzeć atak niemieckiej 4 Dywizji Pancernej[2]. Następnie pociąg wycofał się do Działoszyna i rozpoczął patrol toru Działoszyn–Miedźno; tam odparł drugi atak czołgów niemieckich, niszcząc kilka[4]. Na skrzyżowaniu toru z drogą Rębielice – Izbiska pociąg natrafił na gotującą się do ataku niemiecką kolumnę 1 batalionu 12 pułku strzelców zmechanizowanych; zadał jej znaczące straty ale po kilku trafieniach (uszkodzona wieża 75 mm, pożar na platformie amunicyjnej) musiał się wycofać do Miedzna i następnie Działoszyna; odziały niemieckie także się wycofały[5]. 2 września pociąg osłaniał lewe skrzydło Brygady; ostrzelano elementy 1 Dywizji Pancernej koło Czarnego Lasu i Woli Kiedrzyńskiej, pociąg wycofał się (do Łasku) gdy na jego odcinek Niemcy ściągnęli cały dywizjon artylerii ciężkiej[6]. 3 września pociąg przejechał do Łodzi, następnie na stację w Koluszkach; tam, razem z pociągiem pancernym nr 55 „Bartosz Głowacki” do 5 września oczekiwał na rozkazy[7]. 5 września na tejże stacji niemieckie bombowce zniszczyły skład gospodarczy „Śmiałego”[7].
Wieczorem 5 września jednostki polskie rozpoczęły odwrót w tym rejonie frontu; rankiem 6 września 53 i 55 pociąg pancerny także przejechały z Koluszek do Skierniewic[8]. Zniszczenia torów zapobiegły planowanemu na 7 września rozpoznaniu na linii Skierniewice–Łowicz[9]. 8 września pociągi patrolowały odcinek Skierniewice–Żyrardów, a następnie przejechały przez Warszawę udając się do Mińska Mazowieckiego[9]. W Mińsku otrzymano rozkaz udania się do Siedlec, gdzie pociągi dotarły 10 września[9]. Wobec zagrożenia miasta w nocy z 10 na 11 września pociągi odjechały do Łukowa; 12 września Łuków był już zagrożony, pociągi wycofały się do Międzyrzecza Podlaskiego, po drodze otrzymano rozkaz udania się na Brześć nad Bugiem, gdzie dotarły 14 września[10]. Tego samego dnia pod miasto podszedł niemiecki XIX Korpus[10]. Pod Żabinkami „Śmiały” wsparł piechotę, odrzucając czołgi 10 Dywizji Pancernej[11]. Po południu Niemcy zajęli Dworzec Główny w Brześciu, i pociągi otrzymały rozkaz wycofania się na Kowel, gdzie dotarły 15 września[11]. 16 września pociągi zostały odesłane do Łucka.[12] 17 września otrzymano informację o wkroczeniu Armii Czerwonej, dowódcy pociągów podjęli decyzję o przebiciu się na Lwów, gdzie dotarły przez Łuck–Sienkiewiczówkę–Stojanów 18 września[12]. „Smiały” operował w okolicy Dworca Łyczakowskiego, później wsparł uderzenie piechoty na Sichów i Pirogowkę[12][13]. 19 września ostrzeliwał Zboiska, dokonał wypadów na Kamionkę Strumiłową, wieczorem wrócił na stację Podzamcze, a w nocy z powrotem na Dworzec Łyczakowski[13].
Po kapitulacji przed najeźdźcą sowieckim 22 września pociąg, opuszczony przez załogę, został zajęty przez wojska radzieckie.
Odznaka okrągła, ażurowa, o średnicy 46 mm, tłoczona w blasze o grubości 1 mm z żółtego metalu, posrebrzana i oksydowana, nieco wypukła. Na pierścieniu u góry napis: Pancerny śmiały, u dołu stylizowane gałązki laurowe związane wstęgą. W środku sylwetka wozu bojowego na szynach kolejowych. Odznaka przypinana na śrubie, na tle czerwonego sukna (jedwabiu)[15].
| |||||
