| Żółkiewka | |||
| |||
_w_zespole_ko%C5%9Bcio%C5%82a_parafialnego.jpg) Kościół św. Wawrzyńca w Żółkiewce | |||
| Państwo |  Polska | ||
| Województwo | lubelskie | ||
| Powiat | krasnostawski | ||
| Gmina | Żółkiewka | ||
| Liczba ludności (2008) | 790 | ||
| Strefa numeracyjna | (+48) 84 | ||
| Kod pocztowy | 22- 335 | ||
| Tablice rejestracyjne | LKS M | ||
Położenie na mapie Polski   Żółkiewka | |||
| Na mapach: | |||
 Multimedia w Wikimedia Commons | |||
Żółkiewka (do 30 grudnia 1999 Żółkiewka-Osada) – wieś (1702-1868 miasto) w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, w gminie Żółkiewka nad rzeką Żółkiewką. Leży przy drodze nr 837.
W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zamojskiego.
Spis treści |
Pierwsza wzmianka o wsi Żółkiew pochodzi z 1359. W XVI wieku powstał tutaj zbór kalwiński, który istniał do 1609. W 1702 Żółkiew otrzymała prawa miejskie. Potem nastąpiła zmiana nazwy miasta na Żółkiewka. W 1772 Żółkiewka znalazła się w zaborze austriackim. W 1809 weszła w skład Księstwa Warszawskiego, a w 1815 – Królestwa Polskiego. W 1863 rozegrała się tu bitwa między oddziałami powstańczymi a rosyjskimi. W 1868 władze carskie w ramach represji po powstaniu styczniowym pozbawiły Żółkiewkę praw miejskich.
W okresie międzywojennym, w 1936 zdewastowano miejscowy cmentarz żydowski, a w 1937 i 1938 doszło do wybuchu antyżydowskich zamieszek. 21 maja 1938 Żółkiewka została zniszczona przez wielki pożar, w którym spłonęła między innymi murowana synagoga. W owym czasie w Żółkiewce żyło około 1,5 tys. Żydów.
Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 Żółkiewkę zajęły wojska niemieckie. Następnie w wyniku porozumień Niemcy wycofali się, i 28 września 1939 do Żółkiewki wkroczyli Rosjanie. W wyniku kolejnych porozumień, na początku października Rosjanie wycofali się, a Żółkiewka znalazła się chwilowo na ziemi niczyjej. W nocy z 7 na 8 października 1939 w Żółkiewce doszło do pogromu ludności żydowskiej, w którym zginęło 23 Żydów. Następnie wioskę zajęli Niemcy, którzy w maju i sierpniu 1942 deportowali 2 tys. Żydów z Żółkiewki do obozu zagłady w Bełżcu. Około 200 Żydów rozstrzelano na miejscu.
Po nadaniu Żółkwi «prawa magdeburskiego» w 1603, rody Żółkiewskich, a następnie ich spadkobiercy posiadali dwie posiadłości o tej samej nazwie. Żółkiew, jako gniazdo rodowe i szybko rozwijające się. W 1702 Aleksander Żółkiewski pierwszy użył nazwy zdrobniałej «Żółkiewka», a w 1714 Aleksander pobudował w Żółkiewce trzeci drewniany kościół. Po jego śmierci w 1720 Żółkiewkę dziedziczy jego córka Zofia żona Samuela Głogowskiego.
Od rodziny Głogowskich w 1738 Żółkiewkę z okolicznymi wsiami odkupuje Antoni Gruszecki (ojciec malarza Antoniego Gruszeckiego), z rodu Gruszeckich herbu Lubicz, a od niego w 1755 Żółkiewkę kupuje sędzia ziemski chełmski Tomasz Stamirowski, późniejszy starosta krasnostawski. Tomasz Stamirowski miał dobre stosunki z ostatnim królem Polski - Stanisławem Poniatowskim, który w 1787 gościł w Żółkiewce. W latach 1769–1770 Tomasz Stamirowski pobudował istniejący obecnie kościół dla wyznawców rzymskokatolickich. W 1796, po śmierci Tomasza, jego syn Antoni Stamirowski w 1800 sprzedaje Żółkiewkę bogatemu kupcowi pochodzenia niemieckiego Janowi Weberowi. W 1813 Żółkiewkę, jako wiano ślubne, otrzymuje jego trzynastoletnia córka Ludwika, wychodząca za mąż za również bogatego fabrykanta spod Lwowa Ludwika Preszla.
Nikły rozwój infrastruktury miejskiej oraz odwet zaborcy po klęsce powstania styczniowego doprowadziły ukazem cara Aleksandra II (z 1 czerwca 1869) do utraty przez Żółkiewkę prawa miejskiego i zaszeregowania jej do grupy tzw. osad.[1].
Kościoły i związki wyznaniowe na terenie Żółkiewki:
| |||||||
| |||||||||||||||||
| |||||
