| Żary | |||||
| |||||
| Państwo |  Polska | ||||
| Województwo | lubuskie | ||||
| Powiat | żarski | ||||
| Gmina | gmina miejska | ||||
| Założono | 1030 | ||||
| Prawa miejskie | 1260 | ||||
| Burmistrz | Wacław Maciuszonek | ||||
| Powierzchnia | 33,49 km² | ||||
| Wysokość | 160 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2011) • liczba • gęstość | 38 814 1157,4 os./km² | ||||
| Strefa numeracyjna | (+48) 68 | ||||
| Kod pocztowy | 68-200 do 68-205 | ||||
| Tablice rejestracyjne | FZA | ||||
Położenie na mapie Polski   Żary | |||||
| Na mapach: | |||||
| TERC (TERYT) | 4081111021 | ||||
| Hasło promocyjne: Miasto przyjazne inwestorom – Stolica polskich Łużyc | |||||
Urząd miejski ul. Rynek 1-568-200 Żary | |||||
 Multimedia w Wikimedia Commons | |||||
 Hasło Żary w Wikisłowniku | |||||
| Strona internetowa | |||||
Żary (łac. Sara, Sarove, niem. Sorau, dolnołużycki Żarow) – miasto i gmina w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim, siedziba powiatu żarskiego. Położone na południowym skraju Wału Trzebnickiego.
Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 38 617 mieszkańców[1].
Żary są 4. co do wielkości miastem w województwie. Są także największym miastem w polskiej części Łużyc i między innymi z tego względu noszą miano stolicy tego regionu[2].
Spis treści |
Żary znajdują się we wschodniej części mezoregionu Wzniesienia Żarskie, a południowo-wschodnia część już na terenach mezoregionu Bory Dolnośląskie. Miasto leży między dwoma lewobrzeżnymi dopływami Odry: Bobrem i Nysą Łużycką.
Historycznie teren ten należy do Łużyc Dolnych[3]. Urbanistycznie miasto rozwinęło się w kierunku południowym, gdyż Wzniesienia Żarskie, dość strome od strony północnej utrudniały kolonizację od tej strony.
Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 33,49 km²[4]. Miasto stanowi 2,39% powierzchni powiatu.
Według danych z roku 2002 Żary mają obszar 33,24 km², w tym: użytki rolne 39%, użytki leśne 20%[5].
W latach 1950–1998 miasto należało do województwa zielonogórskiego.
Do XVIII wieku niemiecka nazwa miasta Soraw[potrzebne źródło]
Krótko po 1945 r. miasto miało nazwy Żuraw, Żóraw, Żarów. Później krótko Żary koło Żagania[6] W maju 1946 r. wprowadzono urzędowo nazwę Żary[7].
Żary w latach 80. XX w. w żargonie wojskowym złośliwie były nazywane – wspólnie z Żaganiem i Gubinem – Trójkątem Bermudzkim.[potrzebne źródło]
 | Ta sekcja od 2009-01 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Nazwa Zara pojawia się pierwszy raz w roku 1007 w kronice Thietmara. Około roku 1030 osada zastaje przyłączona przez Mieszka II do Polski. Przez terytorium plemienne Żarowian przebiegała droga handlowa zwana Traktem Niskim bądź Traktem Solnym. Miał istotne znaczenie dla rozwoju Żar i regionu w średniowieczu i nowszych dziejach.
Prawa miejskie oparte na tzw. prawie magdeburskim Żary uzyskały w 1260 roku. Burzliwa historia sprawiła, że miasto często zmieniało przynależność państwową. Do 1364 obejmowali nad miastem zwierzchnictwo Piastowie śląscy, do 1635 królowie czescy, a do 1815 elektorowie sascy. Na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego Żary wraz z całymi Dolnymi Łużycami stały się częścią Prus i później Niemiec aż do 1945 roku.
Właścicielami Żar byli: Dewinowie, Packowie, Bibersteinowie oraz Promnitzowie, których okazałe rezydencje przetrwały do dziś w róznym stanie. Przez setki lat miasto było ośrodkiem Wolnego Państwa Stanowego Żary-Trzebiel. W XIV wieku zaczynały powstawać cechy sukienników, płócienników, piwowarów, szewców i farbiarzy. W XIX w. miasto stało się prężnym ośrodkiem przemysłowym, w którym głównie dominowały zakłady włókiennicze, zatrudniające 50% wszystkich pracujących w przemyśle. W latach 1888 - 1945 istniała tu znana manufaktura porcelany.
Podczas II wojny światowej, od 1942 w Żarach znajdował się oddział zakładów lotniczych Focke-Wulf przeniesiony tutaj z Bremy. Po nalocie alianckim 11 kwietnia 1944 ok. 12:10 spłonęła bądź legła w gruzach duża część zabudowy starego miasta. 13 lutego 1945 ok. 14:00 do Żar wkroczyły wojska 10. Korpusu Pancernego Armii Czerwonej; miasto zostało całkowicie zdobyte dopiero 16 lutego 1945. Na mocy postanowień konferencji poczdamskiej miasto przyłączone zostało do Polski.
Pomimo poważnych zniszczeń wojennych, w Żarach zachowało się wiele ciekawych zabytków architektury i pozostał średniowieczny układ urbanistyczny.
Do obiektów zabytkowych należą:
Miasto jest jednolitą gminą o statusie miejskim, bez prawnego podziału jej terytorium na dzielnice i osiedla, czyli na jednostki pomocnicze gminy. Jednakże w mieście istnieje zwyczajowy podział poszczególnych jego części wynikający ze względu na położenie tych terenów oraz z pewnych uwarunkowań historycznych i urbanistycznych. Dzielnice i osiedla mieszkaniowe nie stanowią oficjalnego podziału administracyjnego miasta. Są to nazwy zwyczajowe, które są powszechnie używane przez mieszkańców.
Dzielnice:
Osiedla mieszkaniowe:
Dane z 30 czerwca 2004[8]:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 39 029 | 100 | 20 571 | 52,7 | 18 458 | 47,3 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) | 1174,2 | 618,9 | 555,3 | |||
Według danych z roku 2002 średni dochód na mieszkańca wynosił 1258,39 zł[5].
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące związki wyznaniowe:
Położenie w pasie przygranicznym ma duży wpływ na rozwój gospodarczy miasta. Bogate tradycje przemysłowe wraz z korzystnymi warunkami rozwoju, stworzonymi przez władze Żar, sprawiły, że żarskie firmy szybko dostosowały się do nowych warunków ekonomicznych. Coraz większą rolę odgrywa w Żarach przemysł drzewny, elektryczny, metalowy oraz materiałów budowlanych. W wiele żarskich firm zainwestowali obcokrajowcy, korzystając z wykwalifikowanej kadry pracowniczej. Zainwestowany kapitał zagraniczny to do tej pory około 350 mln dolarów.[potrzebne źródło] Żary zajmują 26. miejsce wśród najbardziej atrakcyjnych dla inwestorów miast powiatowych w rankingu sporządzonym przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową. W 2006 r. zajęły 2 miejsce w rankingu gmin miejskich i miejsko-wiejskich ogłoszonym przez gazetę "Rzeczpospolita".[potrzebne źródło]
W ostatnich latach w Żarach znacząco wzrosła liczba restauracji oraz miejsc hotelowych, co umożliwia rozwój ruchu turystycznego, przede wszystkim tzw. turystyki przejazdowej.[potrzebne źródło]
Miasto leży ok. 10 km od drogi krajowej nr 18 (trasa europejska E36), na przecięciu się dróg krajowych nr 12 i nr 27. Otoczone jest obwodnicą oddaną do użytku 12 grudnia 2005.
Do Berlina jest ok. 180 km, do Wrocławia 150 km. Przez miasto biegnie szlak kolejowy z Wrocławia – Legnica – Małomice – Żagań – Żary – Forst – Chociebuż – Berlin.
W okresie przed druga wojną miasto posiadało interesującą sieć podmiejskiej kolei elektrycznej, powiązanej z tutejszym zagłębiem wydobywczym węgla brunatnego. Jako że na zelektryfikowanych liniach wąskotorowych prowadzono przewozy pasażerskie, można mówić o istnieniu tramwajów podmiejskich w przedwojennych Żarach.
Komunikację autobusową w mieście obsługuje MZK Żagań oraz PKS Żary, a podmiejską zapewnia PKS Żary. Ważniejsze linie obsługiwane przez tę firmę to linie z Żar do: Poznania, Wrocławia, Gorzowa Wielkopolskiego, Zakopanego oraz lokalne do Żagania, Zielonej Góry, Gubina i Łęknicy.
Żarski Dom Kultury
"Mała Galeria ŻDK"
 | Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list. |
Na terenie miasta znajduje się wiele obiektów sportowych. Do tych ważniejszych należą:
Ogólnopolskie stacje radiowe docierają do Żar z obiektu RTCN Żagań-Wichów. Ponadto 2 stacje radiowe nadają z wieży wodociągowej przy ul. Rataja.
Gazety w regionie:
| Ta sekcja od 2011-06 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
| |||||||
| ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||
