13 marca

13 marca jest 72. (w latach przestępnych 73.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 293 dni.

[edytuj] Święta

• Imieniny obchodzą: Anioł, Bożena, Bratomir, Cieszymysł, Ernest, Ernestyn, Kasjan, Krystyna, Letycja, Marek, Patrycja, Roderyk, Rodryg, Rodryk, Sabin, Salomon, Trzebiesław i Trzebisław
• Wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą^[1][2]:
  • św. Krystyna – pers. Jazdin, (męczennica chrześcijańska z Persji, zg. 13 marca 559)
  • św. Patrycja z Nikomedii (męczennica)

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

• 1707 – W kościele św. Krzyża w Warszawie po raz pierwszy odśpiewano Gorzkie żale, pod nazwą Snopek Mirry z Ogrodu Gethsemańskiego, albo żałosne gorzkiej męki Syna Bożego rozpamiętywanie.
• 1931 – Sejm RP uchwalił ustawę znoszącą wszystkie przywileje lub ograniczenia związane z pochodzeniem, narodowością, językiem, rasą lub religią sprzed 1918.
• 1943 – Rozpoczęła się likwidacja krakowskiego getta.
• 1954 – Założono Studencki Teatr Satyryków (STS).
• 1960 – Włoch Maurizio Pollini został zwycięzcą VI Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.
• 1961 – Założono klub sportowy Moto Jelcz Oława.
• 1965 – Argentynka Martha Argerich została zwyciężczynią VII Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.
• 1968 – Górnik Zabrze pokonał Manchester United 1:0 w rozegranym na Stadionie Śląskim rewanżowym meczu ćwierćfinałowym PEMK. W pierwszym meczu wygrali Anglicy 2:0.
• 1991 – Założono Partię X.
• 2002 – Odsłonięto Pomnik Tarasa Szewczenki w Warszawie.
• 2003 – Rada Miasta ustanowiła 1 sierpnia Dniem Pamięci Warszawy.
• 2007 – Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis dotyczący utraty mandatu wójta, burmistrza, prezydenta miasta oraz radnego w wyniku niezłożenia przez niego w terminie oświadczenia majątkowego jest niezgodny z Konstytucją.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

Francuscy spadochroniarze desantują się pod Điện Biên Phủ – 1954

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
13 marca

•   483 – Feliks III został papieżem.
• 1138:
  • Konrad III Hohenstauf został koronowany w Akwizgranie na króla Niemiec.
  • Wiktor IV został wybrany na antypapieża.
• 1567 – Wojna osiemdziesięcioletnia: zwycięstwo wojsk hiszpańskich nad holenderskimi powstańcami w bitwie pod Oosterweel.
• 1569 – III wojna z hugenotami: zwycięstwo wojsk katolickich w bitwie pod Jarnac.
• 1591 – Zwycięstwo Marokańczyków nad wojskami Songhaju w bitwie pod Tondibi.
• 1697 – Hiszpanie zdobyli ostatnie niepodległe miasto-państwo Majów – wyspę Tayasal na jeziorze Petén Itzá w Gwatemali.
• 1736 – Powstanie Korsykanów przeciwko rządom Genui: Theodor von Neuhoff na czele oddziału powstańców przypłynął na Korsykę.
• 1759 – Pojawiła się Kometa Halleya, co w 1682 roku przewidział Edmund Halley.
• 1781 – William Herschel odkrył planetę Uran.
• 1809 – Król Szwecji Gustaw IV Adolf został aresztowany przez rebeliantów.
• 1814 – Wojny napoleońskie: zwycięstwo wojsk francuskich nad korpusem prusko-rosyjskim w bitwie pod Reims.
• 1845 – W Lipsku odbyła się premiera Koncertu skrzypcowego e-moll Felixa Mendelssohna-Bartholdy'ego.
• 1848 – Wiosna Ludów: wybuchła rewolucja w Wiedniu. Obalony kanclerz Klemens Lothar von Metternich uciekł z kraju.
• 1852 – Utworzono Księstwo Czarnogóry.
• 1863 – Francuski poeta August Barbier napisał wiersz Atak pod Węgrowem, zainspirowany atakiem polskich kosynierów na rosyjskie armaty, w czasie stoczonej 3 lutego bitwy pod Węgrowem.
• 1865 – Wojna secesyjna: ogłoszono niezrealizowany do końca pobór 300 tysięcy Afroamerykanów do Armii Stanów Skonfederowanych.
• 1881 – Ignacy Hryniewiecki, działacz Narodnej Woli, dokonał udanego zamachu na cara Rosji Aleksandra II Romanowa.
• 1898 – W Mińsku została założona Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji.
• 1904 – Na przełęczy Uspallata w Andach na granicy granicy argentyńsko-chilijskiej ustawiono monumentalną rzeźbę Chrystus Zbawiciel Andów, upamiętnieniającą pokój zawarty pomiędzy tymi dwoma krajami po trwającym kilkadziesiąt lat sporze granicznym.
• 1912 – Rządy Bułgarii i Serbii zawarły tajny sojusz antyturecki.
• 1913 – Rewolucja meksykańska: Pancho Villa powrócił do Meksyku z USA, gdzie przebywał na dobrowolnym wygnaniu.
• 1917 – Ukazało się pierwsze wydanie rosyjskiego dziennika Izwiestija.
• 1921 – Rosyjska Biała Armia zajęła Mongolię, należącą do tej pory do Chin.
• 1923 – Prezydent Aleksandras Stulginskis rozwiązał Sejm litewski I kadencji i zarządził przedterminowe wybory na 12-13 maja.
• 1925 – W stanie Tennessee w USA zakazano nauczania w szkołach teorii ewolucji, konsekwencją czego był tzw. małpi proces.
• 1926 – W okolicach Lichtenburga (RPA) odkryto złoże diamentów.
• 1932 – Paul von Hindenburg wygrał pierwszą turę wyborów prezydenckich w Niemczech, wyprzedzając Adolfa Hitlera, którego pokonał w drugiej turze 10 kwietnia.
• 1933 – Joseph Goebbels został ministrem oświaty i propagandy.
• 1938 – Anschluss Austrii: ogłoszono ustawę podpisaną przez Hitlera, która włączała Austrię do Wielkiej Rzeszy jako Marchię Wschodnią (Ostmark).
• 1939:
  • Około stu członków ukraińskiej Siczy Karpackiej zginęło w starciu z wojskami czechosłowackimi w mieście Chust na Rusi Zakarpackiej.
  • W Niemczech rozwiązano Ligę Pangermańską.
• 1940:
  • II wojna światowa: niemiecki okręt podwodny U-44 z 47-osobową załogą zatonął na brytyjskim polu minowym na Morzu Północnym.
  • Zakończyła się radziecko-fińska wojna zimowa.
  • Został odkryty Obiekt Mayalla, będący parą zderzających się galaktyk w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy.
• 1943 – Nieudany zamach na Adolfa Hitlera. Podczas lotu ze Smoleńska do Kętrzyna nie zadziałała bomba umieszczona w jego samolocie.
• 1944 – Wybuch Wezuwiusza.
• 1947 – Odbyła się 19. ceremonia wręczenia Oscarów.
• 1954:
  • I wojna indochińska: rozpoczęła się bitwa pod Điện Biên Phủ.
  • Iwan Sierow został przewodniczącym KGB.
• 1955 – Mahendra został królem Nepalu.
• 1962 – Amerykańskie Kolegium Połączonych Szefów Sztabów przedstawiło sekretarzowi obrony Robertowi McNamarze plany tzw. operacji Northwoods pod fałszywą flagą, zakładającej przeprowadzenie przez CIA i inne agencje rządowe ataków terrorystycznych w miastach USA, które miałyby zwiększyć poparcie publiczne dla planowanej wojny przeciwko Kubie.
• 1963 – W Phoenix w Arizonie pod zarzutem porwania i gwałtu został aresztowany Ernesto Miranda, który nie został poinformowany przez policję o przysługujących mu prawach, co doprowadziło później do obalenia wyroku przez Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych. W wyniku tej sprawy zostały wprowadzone tzw. Prawa Mirandy.
• 1964 – 29-letnia mieszkanka Nowego Jorku Kitty Genovese została brutalnie zamordowana przed swoim domem w dzielnicy Queens. Całkowity brak reakcji wielu osób będących świadkami zbrodni, został opisany w czasie śledztwa przez psychologów jako tzw. "syndrom Genovese" (rozproszenie odpowiedzialności).
• 1966 – Został założony Narodowy Związek Całkowitego Wyzwolenia Angoli (UNITA).
• 1967 – 25 osób zginęło w katastrofie samolotu Vickers Viscount w East London w RPA.
• 1969 – Zakończyła się misja kosmiczna Apollo 9.
• 1973 – Uchwalono konstytucję Syrii.
• 1977 – Dokonano oblotu amerykańskiego śmigłowca wielozadaniowego Sikorsky S-76 Spirit.
• 1979 – Na karaibskiej wyspie Grenada doszło do komunistycznego przewrotu.
• 1980:
  • Amerykański seryjny morderca John Wayne Gacy został skazany na karę śmierci.
  • Został odkryty księżyc Saturna – Kalipso.
• 1986 – Wystrzelono radziecki statek kosmiczny Sojuz T-15; ostatnia misja załogowa na stację orbitalną Salut 7 i pierwsza na stację Mir.
• 1988 – Otwarto tunel Tunel Seikan łączący japońskie wyspy Honsiu i Hokkaido.
• 1989 – Koronalny wyrzut materii ze Słońca spowodował w ciągu 90 sekund przerwanie dostaw prądu (na 9 godzin) w całej kanadyjskiej prowincji Quebec.
• 1990 – Ertha Pascal-Trouillot jako pierwsza kobieta objęła urząd prezydenta Haiti.
• 1992 – 653 osoby zginęły w trzęsieniu ziemi w tureckim mieście Erzincan.
• 1996 – Doszło do masakry w szkole w szkockim miasteczku Dunblane. Szaleniec zastrzelił 16 dzieci i nauczycielkę, po czym popełnił samobójstwo.
• 1997:
  • Jordański żołnierz zastrzelił 7 izraelskich uczennic na Wyspie Pokoju leżącej na granicy izraelsko-jordańskiej.
  • Matka Teresa z Kalkuty ustąpiła ze stanowiska przewodniczącej zgromadzenia Misjonarek Miłości.
• 2000 – Ekwadorska waluta sucre została zastąpiona przez dolara amerykańskiego.
• 2005 – Papież Jan Paweł II opuścił po 18 dniach hospitalizacji rzymską poliklinikę Gemelli.
• 2006 – Miles Davis został pośmiertnie wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame.
• 2008:
  • Porwany 29 lutego chaldejski arcybiskup irackiego Mosulu Paulos Faraj Rahho został odnaleziony martwy nieopodal miasta.
  • W Dakarze podpisano porozumienie pokojowe, kończące konflikt czadyjsko-sudański.
• 2011 – Urzędujący prezydent Beninu Yayi Boni został wybrany na drugą kadencję.
• 2012 - Katastrofa belgijskiego autokaru w Szwajcarii, w wyniku wypadku śmierć poniosło 28 osób, w tym 22 dzieci w wieku 11-12 lat.

[edytuj] Urodzili się

•      2 – Apoloniusz z Tiany, grecki filozof (zm. 96 lub 98)
• 1615 – Innocenty XII, papież (zm. 1700)
• 1741 – Józef II Habsburg, cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego (zm. 1790)
• 1781 – Karol Fryderyk Schinkel, niemiecki architekt, malarz (zm. 1841)
• 1798 – Abigail Fillmore, Pierwsza Dama USA (zm. 1853)
• 1834 – Władysław Umiastowski, hrabia, polski ziemianin (zm. 1905)
• 1845 – Jan Niecisław Baudouin de Courtenay, polski językoznawca pochodzenia francuskiego (zm. 1929)
• 1860 – Hugo Wolf, austriacki kompozytor pochodzenia słoweńskiego (zm. 1903)
• 1869 – Ramón Menéndez Pidal, hiszpański filolog, historyk (zm. 1968)
• 1873 – Maryla Wolska, polska poetka (zm. 1930)
• 1884 – Józef Węgrzyn, polski aktor (zm. 1952)
• 1888
  • Anton Makarenko, radziecki pedagog, pisarz (zm. 1939)
  • Paul Morand, francuski pisarz (zm. 1976)
• 1890 – Fritz Busch – niemiecki dyrygent, współzałożyciel oraz pierwszy dyrektor festiwalu w Glyndebourne. (zm. 1951)
• 1893 – Konstanty Drucki-Lubecki, polski generał (zm. 1940)
• 1895 – Roman Wilkosz, polski malarz, projektant, nauczyciel, pedagog (zm. 1967)
• 1896 – Stanisław Daniluk-Daniłowski, polski generał (zm. 1955)
• 1898 – Henry Hathaway, amerykański reżyser filmowy (zm. 1985)
• 1899 – Jan Lechoń, polski poeta (zm. 1956)
• 1900
  • Salote Tupou III, królowa Tonga (zm. 1965)
  • Jorgos Seferis, grecki pisarz, laureat Nagrody Nobla (zm. 1971)
• 1902 – Hans Bellmer, niemiecki malarz, rzeźbiarz, grafik (zm. 1975)
• 1903 – Teodor Bensch, polski duchowny katolicki, biskup zielonogórsko-gorzowski (zm. 1958)
• 1906 – Antoine Nguyễn Văn Thiện, wietnamski duchowny katolicki, biskup (zm. 2012)
• 1908 – Stefan Majchrowski, polski pisarz (zm. 1988)
• 1909 – Lucjan Szenwald, polski poeta, tłumacz (zm. 1944)
• 1912 – Carl Raddatz, niemiecki aktor (zm. 2004)
• 1913 – William Casey, amerykański prawnik, dyrektor CIA (zm. 1987)
• 1917 – Krystyna Byczewska, polska tłumaczka
• 1918 – Stefania Bekterówna, polska siostra PCK, żołnierz AK (zm. 1945)
• 1920 – Krystyna Zbijewska, polska dziennikarka, publicystka kulturalna (zm. 2009)
• 1922 – Józef Szajna, polski malarz, scenograf i reżyser teatralny (zm. 2008)
• 1923
  • Emil Karewicz, polski aktor
  • Jerzy Miller, polski pisarz, autor tekstów piosenek (zm. 2007)
• 1924 – Gertruda Szalsza, polska aktorka (zm. 2009)
• 1925
  • Angelo Conterno, włoski kolarz szosowy (zm. 2007)
  • Roy Haynes, amerykański perkusista jazzowy
• 1929
  • Zbigniew Messner, polski ekonomista, polityk, rektor Akademii Ekonomicznej w Katowicach, premier Polski
  • Paek Nam-sun, minister obrony narodowej Korei Północnej (zm. 2007)
• 1931:
  • Henry Källgren, szwedzki piłkarz, reprezentant Szwecji (zm. 2005)
  • Czesław Banach, polski pedagog,
• 1932
  • Zbigniew Madej, polski polityk, wicepremier
  • Edward Szymkowiak, polski piłkarz, bramkarz (zm. 1990)
• 1934 – Józef Szczypka, polski prozaik, reportażysta (zm. 1988)
• 1937 – Cletus Wotorson, liberyjski polityk, geolog
• 1939 – Neil Sedaka, amerykański piosenkarz
• 1940 – Józef Woroszczak, polski lekarz weterynarii, polityk, poseł na Sejm
• 1941 – Mahmoud Darwish, palestyński poeta, prozaik (zm. 2008)
• 1942 – John Scatman, amerykański muzyk jazzowy (zm. 1999)
• 1944 – Krzysztof Hausner, polski piłkarz (zm. 2004)
• 1945 – Anatolij Fomienko, rosyjski matematyk
• 1947:
  • Jacek Bierezin, polski poeta (zm. 1993)
  • Victor Preiss, czeski aktor
• 1950:
  • André Brie, niemiecki politolog
  • Sam Firstenberg, amerykański reżyser filmowy
  • Krzysztof Kmieć, polski naukowiec UJ, doktor farmacji, twórca ekslibrisów (zm. 2011)
• 1954:
  • Piotr Łazarkiewicz, polski reżyser filmowy (zm. 2008)
  • Marek Stefankiewicz, polski muzyk
• 1955 – Marek Siwiec, polski polityk
• 1956:
  • Marek Góra, polski ekonomista
  • Dana Delany, amerykańska aktorka
• 1958 – Jan Żaryn, polski historyk, działacz społeczny
• 1960
  • Jurij Andruchowycz, ukraiński pisarz, eseista, tłumacz
  • Adam Clayton, irlandzki basista zespołu U2
  • Joe Ranft, amerykański scenarzysta, dyrektor studia Pixar (zm. 2005)
• 1965 – Krzysztof Grabowski, polski wokalista zespołów: Pidżama Porno i Strachy na Lachy
• 1966 – Tine Scheuer-Larsen, duńska tenisistka
• 1967:
  • Andrés Escobar, kolumbijski piłkarz (zm. 1994)
  • Tomasz Goehs, polski perkusista zespołów Turbo i Kult
• 1970 – Przemysław Bluszcz, polski aktor
• 1971:
  • Brian Andersen, duński żużlowiec
  • Annabeth Gish, amerykańska aktorka
  • Ryszard Staniek, polski piłkarz
• 1972 – Common, amerykański raper
• 1973:
  • Edgar Davids, holenderski piłkarz
  • Piotr Prokopiak, polski poeta
• 1974:
  • Thomas Enqvist, szwedzki tenisista
  • Franziska Schenk, niemiecka łyżwiarka szybka
  • Adam Seroczyński, polski kajakarz
• 1976 – Danny Masterson, amerykański aktor
• 1978 – Alexey Sanko, rosyjski siatkarz
• 1979:
  • Arkadiusz Głowacki, polski piłkarz
  • Marcin Najman, polski bokser
  • Spanky G, amerykański muzyk, perkusista zespołu Bloodhound Gang
• 1980 – Fokus, polski raper zespołów: Paktofonika i Pokahontaz
• 1981 – Stephen Maguire, szkocki snookerzysta
• 1983 – Monika Sozanska, niemiecka szpadzistka polskiego pochodzenia
• 1984 – Chanelle Scheepers, południowoafrykańska tenisistka
• 1985 – Magdalena Kemnitz, polska wioślarka
• 1986 – Andreja Klepač, słoweńska tenisistka
• 1999 – Wiktoria Gąsiewska, polska aktorka dziecięca

[edytuj] Zmarli

•   565 – Belizariusz, wódz wschodniorzymski (ur. 505)
•   788 – Mazu Daoyi, mistrz chan, (ur. 709)
• 1202 – Mieszko III Stary, książę wielkopolski (ur. 1122/1125)
• 1516 – Władysław II Jagiellończyk, król Czech i Węgier (ur. 1456)
• 1711 – Nicolas Boileau, francuski poeta (ur. 1636)
• 1720 – Kazimierz Jan Sapieha, wojewoda wileński, hetman wielki litewski, hetman polny litewski, podskarbi nadworny litewski (ur. 1637 lub 1642)
• 1819 – Ksawery Działyński, polski polityk, członek Rady Zastępczej Tymczasowej i Komisji Rządzącej (ur. 1756)
• 1838 – Poul Martin Møller, duński poeta (ur. 1794)
• 1858 – Felice Orsini, włoski działacz niepodległościowy (ur. 1819)
• 1870 – Charles de Montalembert, francuski działacz katolicki, historyk (ur. 1810)
• 1879 – Adolf Anderssen, niemiecki szachista (ur. 1818)
• 1881:
  • Aleksander II Romanow, car Rosji (ur. 1818)
  • Ignacy Hryniewiecki, polski konspirator, rewolucjonista, działacz rosyjskiej organizacji Narodna Wola, zabójca Aleksandra II Romanowa (ur. 1855)
• 1900 – Józef Kenig, polski dziennikarz (ur. 1821)
• 1901 – Benjamin Harrison, amerykański polityk, prezydent USA (ur. 1833)
• 1913 – Walery Przyborowski, polski pisarz (ur. 1845)
• 1918 – Cezar Cui, rosyjski kompozytor (ur. 1835)
• 1919 – Bogumił Labusz, polski działacz na Mazurach (ur. 1860)
• 1925 – Zygmunt Jastrzębski, polski bankowiec, minister skarbu (ur. 1875)
• 1937 – Elihu Thomson, amerykański wynalazca spawania elektrycznego i lampy łukowej (ur. 1853)
• 1945 – Kazimierz Prószyński, polski wynalazca, konstruktor pionierskich aparatów kinematograficznych (ur. 1875)
• 1953 – Jan Stanisław Jankowski, polski polityk, minister pracy i opieki społecznej, wicepremier, delegat Rządu na Kraj (ur. 1882)
• 1954 – Ludomir Michał Rogowski, polski kompozytor, dyrygent (ur. 1881)
• 1975 – Ivo Andrić, serbski pisarz, laureat nagrody Nobla (ur. 1892)
• 1981 – Robin Maugham, brytyjski pisarz (ur. 1916)
• 1982 – Józef Kuczyński, polski duchowny katolicki, ofiara represji stalinowskich (ur. 1904)
• 1983 – Louison Bobet, francuski kolarz, zwycięzca Tour de France (ur. 1925)
• 1988 – John Holmes, amerykański aktor pornograficzny (ur. 1944)
• 1990 – Bruno Bettelheim, amerykański psychoanalityk pochodzenia austriackiego (ur. 1903)
• 1994 – Sandra Paretti, niemiecka pisarka (ur. 1935)
• 1995 – Franciszek Gajowniczek, polski więzień obozu w Oświęcimiu, uratowany od śmierci przez Maksymiliana Kolbego (ur. 1901)
• 1996 – Krzysztof Kieślowski, polski reżyser filmowy (ur. 1941)
• 2001 – John Alonzo, amerykański operator i reżyser filmowy (ur. 1934)
• 2002:
  • Ivano Blason, włoski piłkarz, reprezentant Włoch (ur. 1923)
  • Hubert Wagner, polski siatkarz, trener siatkarski, selekcjoner reprezentacji Polski (ur. 1941)
• 2004:
  • Franz König, austriacki duchowny katolicki, kardynał, arcybiskup wiedeński (ur. 1905)
  • Dullah Omar, południowoafrykański prawnik, polityk (ur. 1934)
• 2005 – Ahmed Hassan Diria, tanzański polityk (ur. 1937)
• 2006 – Maureen Stapleton, amerykańska aktorka (ur. 1925)
• 2008:
  • Andrzej Kruczyński, polski aktor (ur. 1918)
  • Grzegorz Łozowski, polski kierownik produkcji filmowej (ur. 1954)
  • Paulos Faraj Rahho, iracki arcybiskup kościoła chaldejskiego w Mosulu (ur. 1942)
• 2009 – Betsy Blair, amerykańska aktorka (ur. 1923)
• 2010:
  • Jean Ferrat, francuski piosenkarz (ur. 1930)
  • Édouard Kargu, francuski piłkarz (ur. 1925)
  • Andrzej Marcinkowski, polski adwokat, polityk (ur. 1929)
• 2011:
  • Henryk Rochnowski, polski geograf (ur. 1946)
  • Krzysztof Kmieć, polski naukowiec (UJ) doktor farmacji, współczesny polski twórca ekslibrisów (ur. 1950)
• 2012:
  • Jock Hobbs, nowozelandzki rugbysta (ur. 1960)
  • Hans Ludwig Martensen, duński duchowny katolicki, jezuita, biskup diecezjalny Kopenhagi (ur. 1927)

Przypisy