4 listopada

4 listopada jest 308. (w latach przestępnych 309.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 57 dni.

[edytuj] Święta

• imieniny obchodzą: Agrykola, Amancjusz, Dżesika, Emeryk, Emeryka, Franciszka, Helena, Joannicjusz, Karol, Karol Boromeusz, Modesta, Mojżesz, Mszczujwoj, Mścisława, Mściwoj, Olgierd, Perpetua, Sędomir, Sędzimir i Witalis.
• Dominika – Dzień na Rzecz Wspólnoty
• Mariany Północne – Dzień Obywatelstwa
• Panama – Dzień Flagi
• Rosja – Dzień Jedności Narodowej
• Polska – Święto Taniego Wina
• Tonga – Święto Konstytucji
• wspomnienia i święta w Kościele katolickim^[1][2], obchodzą:
  • św. Emeryk (Imre), królewicz (również 5 listopada)
  • św. Karol Boromeusz (biskup)
  • świeci Witalis i Agrykola (męczennicy)
  • św. Modesta z Trewiru (zm. ok. 659, dziewica)

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

• 1501 – Wojna litewsko-moskiewska: klęska armii litewskiej pod Mścisławiem.
• 1661 – Wojna polsko-rosyjska: zwycięstwo wojsk polsko-litewskich podczas bitwy pod Kuszlikami.
• 1790 – Założono Cmentarz Powązkowski w Warszawie.
• 1794 – Insurekcja kościuszkowska: wojska rosyjskie rozpoczęły szturm na Pragę i rzeź ludności.
• 1807 – Otwarto Cmentarz Miejski w Kaliszu.
• 1844 – We Lwowie otwarto Akademię Techniczną (od 1920 roku Politechnika Lwowska).
• 1861 – Otwarto linię kolejową Wiedeń-Lwów.
• 1918 – Przejęta od zaborców wojskowa stacja radiotelegraficzna w Krakowie nadała pierwsze radiogramy w języku polskim.
• 1923 – Wprowadzono stan wyjątkowy w związku z wystąpieniami robotniczymi.
• 1950 – Powstał Komitet Intelektualistów i Działaczy Katolickich.
• 1956 – Zainaugurował działalność Wrocławski Teatr Pantomimy.
• 1965 – Zainaugurowała działalność Filharmonia Częstochowska.
• 1977 – Założono Instytut Sportu w Warszawie.
• 1981 – Doszło do spotkania Glemp-Jaruzelski-Wałęsa.
• 1983 – Odsłonięto Pomnik Harcerzy Września w Katowicach.
• 1995 – Do polskiej procedury karnej wprowadzono instytucję świadka incognito.
• 2000 – Na antenie TVP2 wyemitowano premierowy odcinek serialu M jak Miłość.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

Howard Carter bada sarkofag Tutenchamona – 1922

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
4 listopada

• 1333 – Wielka powódź we Florencji.
• 1493 – Krzysztof Kolumb odkrył Gwadelupę.
• 1501 – Katarzyna Aragońska, późniejsza żona Henryka VIII, spotkała się z Arturem Tudorem, którego żoną została kilka dni później.
• 1520 – Chrystian II został koronowany na króla Szwecji.
• 1576 – Wojna osiemdziesięcioletnia: rzeź mieszkańców protestanckiej Antwerpii, dokonana przez katolickie wojska hiszpańskie (hiszpańska furia).
• 1597 – Irlandzka wojna dziewięcioletnia: bitwa pod Carrickfergus.
• 1619 – Fryderyk "Król Zimowy" został koronowany na króla Czech.
• 1677 – Przyszła królowa angielska Maria II Stuart wyszła za mąż za Wilhelma III Orańskiego.
• 1737 – Otwarto Teatro San Carlo w Neapolu.
• 1791 – Wojny z Indianami: konfederacja plemion indiańskich pokonała wojska amerykańskie w bitwie nad Wabash River.
• 1825 – Ukończono budowę Kanału Erie w porcie w Nowym Jorku.
• 1840 – William Hobson ogłosił niezależność kolonialną Nowej Zelandii od Nowej Południowej Walii.
• 1852 – Camillo Benso di Cavour został premierem Piemontu, który z czasem przekształcił się we Włochy.
• 1861 – Założono Uniwersytet Waszyngtoński w Seattle, największy w północno-zachodnich Stanach Zjednoczonych.
• 1862 – Richard Gatling opatentował karabin maszynowy.
• 1864 – Wojna secesyjna: w czasie bitwy pod Johnsonville wojska Konfederatów zniszczyły jedną z baz Unionistów; wartość strat oszacowano na miliony dolarów amerykańskich.
• 1869 – W Londynie ukazał się pierwszy numer czasopisma Nature.
• 1877 – Portugalia: otwarto kolejowy most żelazny Maria Pia nad rzeką Duero.
• 1879 – James Jacob Ritty opatentował kasę automatyczną.
• 1884 – Grover Cleveland wygrał wybory prezydenckie w USA.
• 1904 – We Francji wybuchła tzw. afera fiszkowa, dotycząca pomijania przy awansach wojskowych-praktykujących katolików.
• 1905 – Założono Niemiecki Związek Narciarski.
• 1911:
  • Paryski dziennik Le Journal opublikował artykuł o romansie Marii Skłodowskiej-Curie i fizyka Paula Langevina, co wywołało nagonkę na M. Skłodowską, oskarżaną o "rozbijanie zdrowej francuskiej rodziny".
  • Podpisano porozumienie francusko-niemieckie, w którym strona niemiecka zrezygnowała z pretensji do Maroka, w zamian za terytorium o powierzchni 275 tys. km² w Kongu oraz działalność firm niemieckich w Maroku na równych prawach z francuskimi.
• 1918 – I wojna światowa: Austro-Węgry podpisały akt kapitulacji.
• 1921:
  • W Niemczech utworzono Oddziały Szturmowe NSDAP (SA).
  • Premier Japonii Takashi Hara został zasztyletowany na dworcu kolejowym w Tokio.
• 1922 – Brytyjski archeolog Howard Carter odkrył grobowiec egipskiego faraona Tutenchamona.
• 1923 – Założono Norweską Partię Komunistyczną (NKP).
• 1924:
  • Calvin Coolidge wygrał wybory prezydenckie w USA.
  • Stanley Baldwin został po raz drugi premierem Wielkiej Brytanii.
• 1926 – Późniejszy król Belgów Leopold Koburg ożenił się ze szwedzką księżniczką Astrid.
• 1934 – Dokonano oblotu bombowca Junkers Ju 86.
• 1939 – Prezydent USA Franklin Delano Roosevelt podpisał ustawę Cash and carry, pozwalającą państwom prowadzącym wojnę na zakup amerykańskiej broni za gotówkę i przewóz jej na własnych statkach.
• 1940 – Zamknięto polską ambasadę w Bukareszcie.
• 1942 – II wojna światowa w Afryce: decydujące zwycięstwo aliantów w II bitwie pod El Alamein.
• 1944 – Został wysadzony Most Małgorzaty w Budapeszcie.
• 1946:
  • Josef Beran został nominowany na arcybiskupa Pragi.
  • Republikanie zwyciężyli w wyborach do Kongresu USA.
• 1950 – W Rzymie została uchwalona Europejska Konwencja Praw Człowieka.
• 1952:
  • Dwight Eisenhower wygrał wybory prezydenckie w USA.
  • Trzęsienie ziemi na Kamczatce o sile 9 stopni w skali Richtera, które wywołało falę tsunami.
• 1956 – Rozpoczęła się interwencja wojsk radzieckich w celu stłumienia rewolucji na Węgrzech.
• 1962 – Nieudana próba wystrzelenia radzieckiej sondy marsjańskiej Sputnik 24.
• 1964:
  • Ajatollah Chomeini został wydalony z Iranu i udał się do Turcji.
  • Premiera filmu Fantomas.
• 1966:
  • Egipt i Syria zawarły antyizraelski sojusz wojskowy.
  • We Florencji wylała rzeka Arno, zatapiając miasto sześciometrową falą powodziową i niszcząc wiele zabytków.
• 1967 – została ukończona wieża telewizyjna Ostankino, najwyższa wówczas budowla na świecie
• 1970 – Samolot Concorde pierwszy raz przekroczył dwukrotną prędkość dźwięku.
• 1973 – W Holandii z powodu kryzysu naftowego wprowadzono obowiązkowe "niedziele bez samochodów'".
• 1979 – Irańscy studenci zajęli amerykańską ambasadę w Teheranie, biorąc jej personel jako zakładników.
• 1980 – Ronald Reagan wygrał wybory prezydenckie w USA.
• 1981 – W kierunku Wenus wystrzelono radziecką sondę Wenera 14.
• 1982 – Ruud Lubbers został premierem Holandii.
• 1983 – Wojna libańska: w Tyrze (Liban) ponad 60 osób zginęło w samobójczym ataku na żołnierzy izraelskich.
• 1984:
  • Wystartowała francuska telewizja kodowana Canal+.
  • Założono amerykańską firmę komputerową Dell.
• 1989:
  • Weszło w życie porozumienie z Taif kończące libańską wojnę domową.
  • W Berlinie Wschodnim doszło do największej w historii NRD antyrządowej demonstracji z udziałem 500-700 tys. osób.
• 1993 –Jean Chrétien został premierem Kanady.
• 1995 – Premier Izraela Icchak Rabin został zastrzelony przez żydowskiego nacjonalistę po wiecu w Tel-Awiwie.
• 2002 – Idrissa Seck został premierem Senegalu.
• 2003:
  • Artur Rasi-Zade został po raz drugi premierem Azerbejdżanu.
  • Zaobserwowano najpotężniejszy w historii rozbłysk słoneczny.
• 2004 – Rosja ratyfikowała Protokół z Kioto.
• 2007 – Álvaro Colom zwyciężył w drugiej turze wyborów prezydenckich w Gwatemali.
• 2008:
  • Barack Obama został wybrany pierwszym czarnoskórym prezydentem USA.
  • Johnson Toribiong został wybrany prezydentem Palau.
• 2009 – Papież Benedykt XVI wydał konstytucję apostolską Anglicanorum coetibus, dotyczącą tworzenia ordynariatów dla anglikanów uznających zwierzchnictwo papieża.
• 2010 – 68 osób zginęło w katastrofie lotu Aero Caribbean 883 w Guasimal na Kubie.

[edytuj] Urodzili się

• 1470 – Edward V, król Anglii (zm. 1483)
• 1575 – Guido Reni, włoski malarz (zm. 1642)
• 1661 – Karol III Filip, elektor Palatynatu (zm. 1742)
• 1801 – Seweryn Goszczyński, polski poeta, publicysta (zm. 1876)
• 1859 – Stanisław Niewiadomski, polski kompozytor, pedagog (zm. 1936)
• 1865 – Karol Niezabytowski, polski polityk, minister rolnictwa (zm. 1952)
• 1873:
  • Hermann Friedmann, niemiecki filozof, prawnik pochodzenia polskiego (zm. 1957)
  • George Edward Moore, angielski filozof (zm. 1958)
• 1877 – Tomasz Arciszewski, polski polityk, premier na uchodźstwie (zm. 1955)
• 1879 – Will Rogers, amerykański aktor, komik (zm. 1935)
• 1887 – Źmicier Żyłunowicz, białoruski pisarz, polityk, działacz komunistyczny, premier Białoruskiej SRR (zm. 1937)
• 1895 – Jerzy Jagiełło, polski dowódca wojskowy, major (zm. 1941)
• 1900:
  • Siergiej Wasiliew, rosyjski reżyser filmowy (zm. 1959)
  • Kazimierz Zakrzewski, polski historyk, publicysta (zm. 1941)
• 1901 – Spyridon Marinatos, grecki archeolog (zm. 1974)
• 1902 – Irena Horecka, polska aktorka (zm. 1978)
• 1904:
  • Karola Uniechowska, polska lekarka, ochotniczka Pomocniczej Służby Kobiet (zm. 1955)
  • Tadeusz Żyliński, polski inżynier włókiennictwa, profesor Politechniki Łódzkiej (zm. 1967)
• 1905 – Dragutin Tadijanović, chorwacki poeta (zm. 2007)
• 1907 – Kazimierz Krysiak, polski biolog, profesor i rektor SGGW (zm. 1977)
• 1908 – Józef Rotblat, brytyjski fizyk, radiobiolog pochodzenia polskiego, laureat Nagrody Nobla (zm. 2005)
• 1909 – Bertram Patenaude, amerykański piłkarz (zm. 1974)
• 1913 – Jelizawieta Bykowa, radziecka szachistka (zm. 1989)
• 1915 – Wee Kim Wee, singapurski polityk, prezydent Singapuru (zm. 2005)
• 1916 – Walter Cronkite, amerykański dziennikarz (zm. 2009)
• 1918:
  • Art Carney, amerykański aktor (zm. 2003)
  • Cameron Mitchell, amerykański aktor (zm. 1994)
• 1919 – Martin Balsam, amerykański aktor (zm. 1996)
• 1921 – Zbigniew Kuźmiński, polski reżyser filmowy (zm. 2005)
• 1922:
  • Stanisław Fijałkowski, polski malarz, grafik
  • Leonard Pecyna, polski podharcmistrz, żołnierz AK, podporucznik, uczestnik powstania warszawskiego (zm. 1944)
  • Maria Żmigrodzka, polska historyk literatury (zm. 2000)
• 1923:
  • Freddy Heineken, holenderski producent piwa (zm. 2002)
  • Karol Obidniak, polski aktor, reżyser teatralny, dramaturg (zm. 1992)
• 1925:
  • Teodor Anioła, polski piłkarz, (zm. 1993)
  • Leopoldo Elia, włoski prawnik, polityk, minister spraw zagranicznych (zm. 2008)
  • Bibiana Khampai, tajska męczennica, błogosławiona katolicka (zm. 1940)
  • Ryszard Kiersnowski, polski historyk, numizmatyk, profesor PAN (zm. 2006)
  • Aleksandra Śląska, polska aktorka (zm. 1989)
• 1929 – Leopold Gratz, austriacki polityk, dyplomata, burmistrz Wiednia, minister spraw zagranicznych (zm. 2006)
• 1931 – Bernard Francis Law, amerykański duchowny katolicki, kardynał, arcybiskup Bostonu
• 1932:
  • Thomas Klestil, austriacki polityk, prezydent Austrii (zm. 2004)
  • Janusz Roszko, polski pisarz (zm. 1995)
• 1933 – Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu, nigeryjski polityk, pierwszy prezydent Republiki Biafra (zm. 2011)
• 1934:
  • Michał Głowiński, polski teoretyk literatury, profesor PAN
  • Miroslav Ondříček, czeski operator filmowy
• 1935 – Tadeusz Fiszbach, polski polityk
• 1938 – Stefan Kozłowski, polski archeolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
• 1944 – Linda Gary, amerykańska aktorka (zm. 1995)
• 1946:
  • Laura Bush, pierwsza dama USA, żona George'a W. Busha
  • Luciana Serra, włoska śpiewaczka operowa
• 1948:
  • Amadou Toumani Touré, malijski polityk, prezydent Mali
  • Jan Tyrawa, polski duchowny katolicki, biskup bydgoski
• 1951:
  • Traian Băsescu, rumuński polityk, burmistrz Bukaresztu, prezydent Rumunii
  • Paweł Karpiński, polski reżyser filmowy
  • Wiesław Krzysztofek, polski poeta, krytyk literacki
• 1952:
  • Fred Fish, amerykański programista komputerowy (zm. 2007)
  • Hanna Gronkiewicz-Waltz, polska ekonomistka, polityk, prezes NBP, wiceprezes EBOR, prezydent Warszawy
  • Jeff Lorber, amerykański klawiszowiec, kompozytor, producent muzyczny
  • Modibo Sidibé, malijski polityk, premier
• 1953 – Jacques Villeneuve (senior), kanadyjski kierowca wyścigowy
• 1954 – Aleksandr Aksinin, rosyjski lekkoatleta, sprinter
• 1955 – Matti Vanhanen, fiński polityk, premier
• 1958:
  • Józef Polok, polski aktor, muzyk zespołu Kapela ze Śląska (zm. 2008)
  • Bert Romp, holenderski jeździec sportowy
• 1961 – Stanislav Griga, słowacki piłkarz, trener piłkarski
• 1962 – Janusz Koryl, polski pisarz
• 1963:
  • Hennadij Awdiejenko, ukraiński lekkoatleta, skoczek wzwyż
  • Przemysław Babiarz, polski dziennikarz sportowy
• 1964:
  • Wojciech Czuchnowski, polski dziennikarz
  • Witold Gadowski, polski dziennikarz
• 1968:
  • Gary Havelock, brytyjski żużlowiec
  • Daniel Landa, czeski muzyk, aktor, kierowca rajdowy
• 1969:
  • Kathrin Boron, niemiecka wioślarka
  • P. Diddy, amerykański raper, aktor, producent muzyczny
  • Matthew McConaughey, amerykański aktor
• 1970:
  • Malena Ernman, szwedzka śpiewaczka operowa
  • Marcin Żabiełowicz, polski gitarzysta rockowy i bluesowy
• 1970 – Małgorzata Werner, polska aktorka, prezenterka telewizyjna
• 1971:
  • Marco Büchel, liechtensztański narciarz alpejski
  • Perry Moore, amerykański producent filmowy (zm. 2011)
• 1972:
  • Luís Figo, portugalski piłkarz
  • Mariusz Kwiecień, polski śpiewak operowy
• 1973 – Nicola Vizzoni, włoski lekkoatleta, młociarz
• 1974:
  • Cedric Bixler-Zavala, amerykański wokalista i autor tekstów, członek zespołu The Mars Volta
  • Louise, brytyjska piosenkarka
• 1976 – Dmitrij Jaroszenko, rosyjski biathlonista
• 1977:
  • Christo Jowow, bułgarski piłkarz
  • Aleksander Ptak, polski piłkarz, bramkarz
• 1980 – Carsten Lichtlein, niemiecki piłkarz ręczny, bramkarz
• 1982:
  • Wolfgang Linger, austriacki saneczkarz
  • Kamila Skolimowska, polska lekkoatletka, młociarka (zm. 2009)
• 1984:
  • Dustin Brown, amerykański hokeista
  • Ayila Yussuf, nigeryjski piłkarz
• 1985 – Marcell Jansen, niemiecki piłkarz
• 1986:
  • Alexz Johnson, kanadyjska aktorka, piosenkarka
  • Szymon Pawłowski, polski piłkarz

[edytuj] Zmarli

• 1025 – Matylda Saksońska, żona palatyna Lotaryngii Ezzona, córka cesarza Ottona II, matka królowej Polski Rychezy (ur. 980)
• 1035 – Jaromir Przemyślida, książę Czech (ur. ?)
• 1252 – Jan Niemiec, niemiecki zakonnik, generał zakonu dominikanów (ur. ok. 1180)
• 1292 – (lub 1293) Eufrozyna, księżna kujawska i pomorska, żona Kazimierza I i Mściwoja II, matka Władysława Łokietka (ur. ok. 1229)
• 1579 – Wacław III Adam, książę cieszyński (ur. 1524)
• 1698 – Rasmus Bartholin, duński lekarz (ur. 1625)
• 1728 – Stanisław Mateusz Rzewuski, hetman polny koronny, hetman wielki koronny, wojewoda bełski i podlaski (zm. 1662)
• 1794 – Jakub Jasiński, polski generał, polityk, poeta (ur. 1761)
• 1847 – Felix Mendelssohn-Bartholdy, niemiecki kompozytor (ur. 1809)
• 1889 – Tytus Chałubiński, polski lekarz, przyrodnik (ur. 1820)
• 1892 – Hervé, francuski kompozytor (ur. 1825)
• 1924 – Gabriel Fauré, francuski kompozytor, organista (ur. 1845)
• 1931 – Artur Oppman, polski poeta, publicysta (ur. 1867)
• 1947 – Alexandru C. Cuza – rumuński ekonomista i prawnik, polityk o zapatrywaniach nacjonalistycznych i antysemickich (ur. 1857)
• 1964 – Jan Kwapiński, polski polityk, prezydent Łodzi, minister przemysłu i handlu, wicepremier (ur. 1885)
• 1973 – Karl Heinrich Waggerl, austriacki pisarz (ur. 1897)
• 1974 – Bertram Patenaude, amerykański piłkarz (ur. 1909)
• 1979 – Edmund Malinowski, polski botanik, genetyk (ur. 1885)
• 1982 – Jacques Tati, francuski reżyser filmowy, aktor (ur. 1907)
• 1988:
  • Norman Friedman, amerykański aktor (ur. 1936)
  • Takeo Miki, japoński polityk, minister spraw zagranicznych, premier Japonii (ur. 1907)
• 1990 – Franciszek Szlachcic, polski generał, polityk, minister spraw wewnętrznych, członek Rady Państwa, wicepremier (ur. 1920)
• 1992 – Ludwik Benoit, polski aktor (ur. 1920)
• 1994:
  • Kazimierz Dziewoński, polski architekt, urbanista, profesor PAN (ur. 1910)
  • Sam Francis, amerykański malarz (ur. 1923)
  • Ermes Muccinelli, włoski piłkarz (ur. 1927)
• 1995 – Icchak Rabin, izraelski polityk, premier Izraela, laureat Nagrody Nobla (ur. 1922)
• 2002 – Antonio Margheriti, włoski reżyser filmowy (ur. 1930)
• 2006 – Gerhard Ludwig Goebel, niemiecki duchowny katolicki (ur. 1933)
• 2008:
  • Lennart Bergelin, szwedzki tenisista (ur. 1925)
  • Michael Crichton, amerykański pisarz, reżyser filmowy (ur. 1942)
• 2009:
  • Iwan Biakow, rosyjski biathlonista (ur. 1944)
  • Hubertus Brandenburg, niemiecki duchowny katolicki, biskup ordynariusz sztokholmski (ur. 1923)
  • Stanisław Flanek, polski piłkarz (ur. 1919)
  • Roman Moravec, słowacki lekkoatleta, skoczek wzwyż (ur. 1950)
• 2010:
  • Antoine Duquesne, belgijski prawnik, polityk, minister, poseł do PE (ur. 1941)
  • Viola Fischerová, czeska poetka, pisarka, tłumaczka (ur. 1935)
• 2011:
  • Norman Ramsey, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla (ur. 1915)
  • Tadeusz Walasek, polski bokser, mistrz Europy (ur. 1936)
  • Sarah Watt, australijska reżyser filmowa (ur. 1958)

Przypisy