8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego

Ten artykuł dotyczy 8 Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego. Zobacz też: 8 Pułk Ułanów.

8 Pułk Ułanów
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1918
Rozformowanie	1945
Patron	Józef Poniatowski
Tradycje
Święto	19 marca
Nadanie sztandaru	1920
Rodowód	8 Pułk Ułanów
Dowódcy
Pierwszy	płk Roman Kawecki
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa)
Organizacja
Dyslokacja	Raków (pod Krakowem); Zakrzówek-Kobierzyce(1939)
Podporządkowanie	Krakowska Brygada Kawalerii ; 1 Dywizja Grenadierów
Rodzaj wojsk	kawaleria ; rozpoznanie
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

29 lipca – 3 sierpnia 1920

Pułk walczył w składzie Krakowskiej Brygady Kawalerii

8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego (8 p. uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

W grudniu 1784 pod dowództwem ks. Józefa Poniatowskiego utworzono we Lwowie pułk kawalerii. Podczas zaborów był jedną z niewielu formacji wojskowych podporządkowanych zaborcom z polską komendą i tradycjami wojskowymi. Za czasów panowania cesarza Franciszka Józefa I pułk nosił nazwę 1 Pułku Ułanów Austriackich, po przejściu pod dowództwo Niepodległego Państwa Polskiego, w roku 1918, nosił nazwę 1 Pułku Ułanów Ziemi Krakowskiej, a następnie nadano mu numer 8. i zatwierdzono nazwę na cześć twórcy i pierwszego dowódcy: 8 Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego.

[edytuj] Pułk w walce o granice

Pułk zasłużył się szczególnie w wojnie polsko-rosyjskiej 1920 roku, kiedy w pierwszej fazie działań na linii frontu uczestniczył z powodzeniem w ofensywie kijowskiej, a następnie walnie przyczynił się do rozgromienia rosyjskiej Armii Konnej komandarma Siemiona Budionnego w największej bitwie kawaleryjskiej XX wieku pod Komarowem na ziemi zamojskiej.

[edytuj] Pułk w okresie pokoju

Pułk stacjonował w Rakowie pod Krakowem. W listopadzie 1923 roku brał udział w pacyfikacji tzw. powstania krakowskiego 1923 roku. W 1925 roku do Kapituły Orderu Virtuti Militari wpłynął wniosek o odznaczenie sztandaru 8 pułku krzyżem VM, za udział w bitwie pod Komarowem. Wniosek ten miał być rozpatrzony w następnych miesiącach, ale po zamachu majowym już do niego najprawdopodobniej nie wrócono^[1].

Zgodnie z rozkazem ministra spraw wojskowych O.V. L 33035 E z 1925 r. przy pułku stacjonował 5 Szwadron Samochodów Pancernych.

[edytuj] W kampanii wrześniowej 1939

W 1939 roku, 8 Pułk wchodził w skład Krakowskiej Brygady Kawalerii pod dowództwem gen. bryg. Zygmunta Piaseckiego, ta zaś należała do Armii "Kraków". Pułkiem dowodził ppłk dypl. Włodzimierz Dunin-Żuchowski.

3 września pułk oddzielony został od reszty brygady przez pododdziały XV korpusu i tocząc ciężkie walki odwrotowe został częściowo rozbity pod Szczekocinami. 4 września pułk znalazł się w Jędrzejowie, a 6 września w rejonie miejscowości Brody koło Starachowic, by wieczorem wyruszyć w kierunku Wisły. Następnie przyłączył się do Armii Lublin. Pomimo kilku odniesionych zwycięstw pułk poniósł bardzo dotkliwe straty i ostatecznie został rozbity podczas prób przedostania się do Rumunii. Tylko I szwadronowi udało się dotrzeć na Węgry.

W 1940 pułk odtworzony został jako 1 Oddział Rozpoznawczy im. Księcia Józefa Poniatowskiego. W kampanii francuskiej walczył w składzie 1 Dywizji Grenadierów.

W czasie wojny tradycje Pułku były utrzymywane przez oddziały partyzanckie AK oraz oddziały Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Pułk ostatecznie przestał istnieć w 1945 roku.

[edytuj] Ułani księcia Józefa

Dowódcy pułku:

• płk Roman Kawecki (XI 1918 – 14 I 1919)
• ppłk/płk Adam Kiciński (14 I 1919 – 1920)
• mjr/ppłk Henryk Brzezowski (II – VIII 1920 → dowódca VII BJ)
• mjr Karol Rómmel (1920)
• rtm. Kornel Krzeczunowicz (1920-1921)
• mjr Stanisław Riess de Riesenhorst (1921)
• ppłk Adam Rozwadowski (1921)
• ppłk Stanisław Riess de Riesenhorst (1921-1922)
• ppłk Władysław Bzowski (1922-1923)
• ppłk Stanisław Riess de Riesenhorst (1923)
• ppłk Aleksander Zelio (1923)
• ppłk Władysław Bzowski (1923-1928)
• płk Stefan Dembiński (1928-1930)
• ppłk/płk Kazimierz Mastalerz (1930-1939)^[2]
• płk dypl Włodzimierz Dunin-Żuchowski (1939)
• mjr/ppłk dypl. Włodzimierz Kasperski (1940)
• mjr Władysław Piniński (1942-1944)

Oficerowie:

• mjr kaw. Stanisław Eizerman (kwatermistrz)
• mjr kaw. Konstanty Kułagowski (dowódca szwadronu zapasowego 1934-1939)
• rtm. Jerzy Sosnowski

Korpus oficerski w 1924

Wysoka profesjonalizacja i jeszcze wyższe pochodzenie to cechy charakterystyczne kadry oficerskiej 8 Pułku Ułanów. O wysokich kwalifikacjach ułanów ks. Poniatowskiego świadczył fakt, iż w 1924 r. 5 oficerów przydzielonych było do Centralnej Szkoły Kawalerii, 4 do Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1 do Inspektoratu Armii IV, 1 do Oficerskiej Szkoły dla Podchorążych, 1 do Wyższej Szkoły Wojennej, 1 do Sztabu Generalnego WP, ponadto mjr Witold Morawski pełnił służbę jako attaché wojskowy w Rumunii, a Jan Władysław Rozwadowski (później wybitny teoretyk wojskowości) odkomenderowany był na studia do Wyższej Szkoły Wojennej w Paryżu. O arystokratycznym pochodzeniu pułku mogły świadczyć natomiast nazwiska oficerów rezerwy, wśród których nie brakowało: Potockich, Sapiehów, Pinińskich, czy też Dzieduszyckich. W czasie wojny polsko-bolszewickiej w pułku służył Amerykanin – rtm. William S. Mitchell. Poniżej oficerowie 8 pułku ułanów wedle Rocznika oficerskiego 1924:

Oficerowie zawodowi:

• płk Adamowicz Franciszek
• płk Brzezowski Henryk, dowódca 5 SBK (oficer nadetatowy – n.e.)
• płk SG Mochnacki Marjan (n.e.) D.O.K. VIII
• płk Brabec Hubert (n.e.) C.S.Kaw.
• ppłk Bzowski Władysław Roman, p. o. dowódcy pułku
• ppłk SG Zabielski Stefan Bolesław (n.e.) M.S.Wojsk. Biuro Ścisłej Rady Wojennej
• ppłk SG Rozwadowski Jan Władysław, odkomenderowany do Wyższej Szkoły Wojennej w Paryżu
• ppłk Olszewski Jan Kanty, zastępca dowódcy pułku
• ppłk Skuratowicz Piotr (n.e.) C.S.Kaw.
• ppłk Kossak Jan (n.e.) C.S.Kaw.
• mjr SG dr Kossak Hilary Wiktor (n.e.) Inspektorat Armii Nr IV
• mjr SG dr Grużewski Mieczysław (n.e.) Doświadczalne Centrum Wyszkolenia
• mjr Halicki Kazimierz Bolęsław Józef (n.e.) C.S.Kaw.
• mjr Łazarski Edgar Józef
• mjr SG Morawski Witold Józef (n.e.) Aattache w Bukareszcie
• mjr Komorowski Tadeusz, kwatermistrz
• rtm. Tarło Henryk
• rtm. Niesiołowski Zdzisław
• rtm dr Adamkiewicz Henryk
• rtm. SG dr Maciejowski Marjan Karol Feliks (n.e.) M.S.Wojsk., Biuro Ścisłej Rady Wojennej
• rtm Jakubowski Franciszek Maciej, p.o. dowódcy szwadronu zapasowego
• rtm. Kostkiewicz Tadeusz Konrad
• rtm. Suchodolski Teodor Eustachy
• rtm. dr Mokszycki Bronisław (n.e.) C.S.Kaw.
• rtm. Dornbach Tadeusz Piotr Paweł
• rtm. Lasocki Stefan Jakób Józef Leon (n.e.) W.S.Woj.
• rtm. Rostowski Bronisław
• rtm. Skowroński-Prus Kazimierz, adiutant
• rtm. Niesiołowskl Leon
• rtm. Gałachcin Aleksander (n.e.) Departament II Kawalerii M.S.Wojsk.
• por. Hryckiewicz Wacław (n.e.) Oficerska Szkoła dla Podoficerów
• por. Sękowski Jerzy
• por. Pisula Edward
• por. Kubisz Rudolf II (n.e.) 5 SBK
• por. Lasocki Jan Kazimierz, (n.e.) W.S.Woj.
• por. Słupecki Janusz Tadeusz
• por. Ziemięcki Zygmunt
• por. Łączyński Zygmunt
• por. Sałasz Zygmunt
• por. Osiecimski-Czapski Andrzej (n.e.) Oddział III M.S.Wojsk.
• por. Hoszowski Zygmunt
• por. Wolski Józef
• por. Dzieślewski Henryk Zygmunt (n.e.) W.S.Woj.
• por. Rakowski Tadeusz, (n.e.) adiutant szefa Sztabu Generalnego WP
• por. Gautier Antoni Wincenty
• por. Jagielski Józef
• por. Roguski Zygmunt Feliks
• por. Rodziewicz Mikołaj
• por. Kornberger Hugo
• por. Szawłowski Edward
• ppor. Ungeheuer Eugenjusz
• ppor. Dębski Stanisław

Oficerowie rezerwowi i pospolitego ruszenia

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

[edytuj] Symbole pułkowe

Sztandar

Sztandar ofiarowały matki, żony i siostry oficerów pułku. Poświęcił go w katedrze lwowskiej w kwietniu 1920 r. ks. prałat Bedeni i wręczył przejeżdżającemu przez miasto na front 2 szwadronowi por. Adama Sokołowija. Sztandar przywieziono na front na Ukrainę. Znak był nieprzepisowy, a orzeł na drzewcu osadzony na kuli. W 1935 r. orła zastąpiono przepisowym, z rozpostartymi skrzydłami^[3].

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 9, paz 135 Z 28 lutego 1922 roku. Posiada kształt krzyża z ramionami emaliowanymi na ciemnoniebiesko. Na poziomych ramionach krzyża wpisano daty 1791 1918, na dolnym numer i inicjał 8 U. Na środku krzyża okrągła tarcza barwy czerwonej na której wpisano inicjały JP, a w otoku wieńca laurowego zwieńczonego u góry złoconą mitrą książęcą PIERWSZY PUŁK. Między ramionami krzyża cztery godła Ziemi Krakowskiej, Zatorskiej, Oświęcimskiej i Cieszyńskiej. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, łączona dwoma nitami. Wymiary: 50x50 mm. Projekt: Józef Brunicki Wykonanie: Franciszek Malina - Kraków^[4]

Barwy

Barwą pułku stał się kolor złotożółty (stare złoto, po austriacku greises gold). W tym kolorze noszono proporczyki na kołnierzach mundurów.

Na naramiennikach poniżej oznaczenia stopni wojskowych widniał monogram JP pod książęcą mitrą, na pamiątkę pierwszego dowódcy i patrona pułku.

Otok ciemnożółty^[5]

Spodnie długie^[a] ciemnogranatowe, lampasy ciemnożółte, wypustka ciemnożółta

Żurawiejka

Krzywa buzia, krzywa nózia

to ułani księcia Józia.

Inna żurawiejka wytykająca rodowód jednostki oraz szlacheckie pochodzenie kadry oficerskiej głosiła:

Ce-Ka grafy i barony

Ósmy zdobi nam salony

Marsz 8 Pułku Ułanów

Moneta obiegowa – marka kredytowa (1 złoty) 8 Pułku Ułanów Ks. Józefa Poniatowskiego

Pod miasteczkiem Komarowem batalija wielka,

Ruskich było na tysiące a ułanów trzysta

Ruskich było na tysiące a ułanów trzysta

Hej wy lekkie szwoleżery nie róbcie nam wstydu

Zaczekajcie pół godziny aż ułani przyjdą,

Zaczekajcie pół godziny aż ułani przyjdą

Bo ułani dobrze biją, dobrze atakują

A jak pójdą na bij-zabij ruskie zrejterują

A jak pójdą na bij-zabij ruskie zrejterują

Tam na wzgórzu na dereszu Krzeczunowicz leci

Wymachuje, rozkazuje "Trzymajcie się dzieci!"

Wymachuje, rozkazuje "Trzymajcie się dzieci!"

A ułani dobrze biją, dobrze atakują

Jak ruszyli na bij-zabij ruskie zrejterują

Jak ruszyli na bij-zabij ruskie zrejterują

A z krwawego pola bitwy krwawo słońce schodzi

I Budionny z Kozakami hen za Dniepr uchodzi

I Budionny z Kozakami hen za Dniepr uchodzi!

[edytuj] Tradycje pułku

W czasach współczesnych Stowarzyszenie Szwadron Niepołomice w barwach 8 Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego kultywuje tradycje 8 pułku. Jego członkowie przywdziewają mundury i używają wyposażenia zgodnego z tymi jakie obowiązywały ułanów pułku w 1939 roku. Stowarzyszenie bierze udział między innymi w Paradach przy okazji świąt narodowych np. 3 maja lub 11 listopada.

Do tradycji pułku nawiązał Andrzej Wajda. Bohaterowie filmu "Katyń": rtm. Andrzej (Artur Żmijewski) i por. Jerzy (Andrzej Chyra) służą w 8 Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego.

Uwagi

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Kornel Krzeczunowicz, Ułani księcia Józefa. Historia 8 Pułku Ułanów ks. Józefa Poniatowskiego 1784-1945, Londyn 1960,
• Kornel Krzeczunowicz,Uzupełnienia do Ułanów księcia Józefa, Londyn 1962,
• Rodowody pułków jazdy polskiej 1914 – 1947,pod red. Kornela Krzeczunowicza, Londyn 1983,
• Kornel Krzeczunowicz,Księgę 200-lecia ułanów ks. Józefa, Londyn 1984.
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. 
• Stowarzyszenie Szwadron Niepołomice w barwach 8 Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5. 

e Wojsko Polskie II RP Rodowód Armia Polska we Francji • Armia Wielkopolska • Legiony Polskie • Samoobrona Litwy i Białorusi • Wojsko Litwy Środkowej • Wojsko Polskie na Wschodzie Bronie i formacje Piechota • Kawaleria • Artyleria • Broń pancerna • Lotnictwo • Marynarka Wojenna • Korpus Ochrony Pogranicza • Obrona Narodowa Służby duszpasterska • geograficzna • intendentury • inżynieryjno-saperska • kolejowa • remontu • sprawiedliwości • zdrowia • weterynarii • uzbrojenia • lotnictwa • żeglugi śródlądowej • łączności WP w 1939 OdeB pokojowe • Plan mob. "W" • Mobilizacja • OdeB wojenne • GISZ • M.S.Wojsk. • ND WP • Kampania wrześniowa • Plan Zachód • Plan Wschód Inne Bunt Żeligowskiego • Centrum Wyszkolenia Sanitarnego • Centrum Wyszkolenia Saperów • Centrum Wyszkolenia Łączności • Centrum Wyszkolenia Żandarmerii • Centrum Wyższych Studiów Wojskowych • Fundusz Obrony Narodowej • Główny Urząd Zaopatrywania Armii • Instytut Wojskowo-Techniczny • Oddział II Sztabu Generalnego WP • Oficerska Szkoła Topografów • Placówki dyplomatyczne Wojska Polskiego II RP • Rada Wojenna • Rada Wojskowa • Wojna polsko-bolszewicka • Wojskowa Komisja Ustawodawcza • Wyższa Szkoła Wojenna Barwy broni i służb • Mundur