| kaiserliche und königliche Armee | |
.svg) | |
| Sztandar bojowy CK Monarchii | |
| Historia | |
| Państwo |  Austro-Węgry |
| Sformowanie | 1868 |
| Rozformowanie | 1918 |
| Działania zbrojne | |
| I wojna światowa | |
.png)
_1898.jpg)
_-_Emperor_Franz_Josef_I_-_ca_1885.jpg)
,_%C3%B6sterreich-ungarische.jpg)
.jpg)
Armia Austro-Węgier (albo Armia Monarchii Austro-Węgierskiej) (niem. Gemeinsame Armee, kaiserliche und königliche Armee, k.u.k. Armee czyli cesarska i królewska Armia; do 1867 p.n. kaiserlich königliche Armee, k.k. Armee czyli cesarsko-królewska Armia) – wspólne wojska monarchii austro-węgierskiej. Wchodziły w skład wojsk lądowych (Landstreitkrräfte).
Lądowe siły zbrojne Austro-Węgier składały się z armii wspólnej, obron krajowych (w Przedlitawii była to k.k. Landwehr, w Zalitawii Honvéd (k.u. Honvédség) oraz pospolitego ruszenia (Landsturm). Obok lądowych sił zbrojnych istniała też cesarsko-królewska Marynarka Wojenna.
Spis treści |
Powszechny obowiązek służby wojskowej nakładała na obywateli "Ustawa wojskowa" (Wehrgesetz), wydana w 1868 r. Określała czas trwania służby na 3 lata w linii i 7 lat w rezerwie. Dwa lata w Landwehrze służyły osoby, które odbyły wcześniej służbę w armii stałej, pozostałe osoby 12 lat. Czas służby w rezerwie uzupełniającej to 10 lat. Według nowej ustawy z 1912 roku czas służby określono w następujący sposób:
W chwili wybuchu I wojny światowej całe terytorium Austro-Węgier było podzielone na 16 okręgów wojskowych, w których w lipcu i sierpniu 1914 zmobilizowano dowództwa 6 armii 18 korpusów (korpusy I-XVII i jedna Grupa Armijna), 50 dywizji piechoty, 19 brygad piechoty (poza składem dywizji), 5 brygad górskich (pozadywizyjnych), 14 brygad marszowych, 5 brygad pospolitego ruszenia i 11 dywizji kawalerii. We wrześniu 1914 powołano kolejnych 26 brygad pospolitego ruszenia.
W skład każdego zmobilizowanego korpusu wchodziły zazwyczaj dwie liniowe dywizje piechoty i jedna dywizja obrony krajowej (Landwehry lub Honvedu). Artylerię korpusu stanowił dwubateryjny dywizjon artylerii ciężkiej - 150 mm haubic z 8 działami. W skład korpusu wchodziły też: batalion saperów, oddziały łączności, kolumna drutów kolczastych oraz służby.
Dywizja piechoty składała się z 2 brygad piechoty, po 2 pułki każda; artylerii dywizyjnej, złożonej z 1 pułku armat 77 mm po 5 baterii i 1 dywizjonu haubic 104 mm po 2 baterie; 1 dywizjonu rozpoznawczego (2-3 szwadrony kawalerii); oddziału łączności; oddziału sanitarnego; parku amunicyjnego; kolumny zaopatrzeniowej; piekarni oraz taborów.
Dywizja kawalerii składała się również z 2 brygad po 2 pułki. Pułk kawalerii liczył 6 szwadronów. Każda dywizja kawalerii dysponowała dywizjonem artylerii konnej i pododdziałami karabinów maszynowych.
Podstawową jednostką terytorialną podległą Ministerstwu Wojny były Okręgi Komendy Korpusu – w 1914 było ich 16.
Najniższy szczebel terytorialnej organizacji wojska stanowiło 114 wojskowych okręgów uzupełnień. Spośród nich 102 były podporządkowane pułkom piechoty armii wspólnej, a po 4 należały do: jednostek bośniacko-hercegowińskich, pułków tyrolskich strzelców cesarskich, marynarki wojennej.
Wojska łączności, poza jednostkami wchodzącymi w skład dywizji piechoty i kawalerii oraz korpusów, składały się z batalionów telegraficznych na szczeblu armii i naczelnego dowództwa i z batalionów specjalnych. Łączność radiowa dopiero zaczynała się rozwijać; całe siły zbrojne dysponowały 11 radiostacjami.
Wojska lotnicze, podobnie jak wojska łączności, stawiały dopiero pierwsze kroki. Pierwsze jednostki lotnicze zaczęto tworzyć w 1909. W 1914 istniał jeden oddział sterowców wraz z obsługą techniczną, 15 kompanii lotniczych (Fliegerkompagnie, Flik) oraz jedna kompania i 12 oddziałów balonowych. Kompanie lotnicze liczyły po 106 ludzi i dysponowały łącznie 84 samolotami, których używano przede wszystkim do celów rozpoznania.
Centralę służby wywiadowczej stanowiło Biuro Ewidencyjne (Evidenzbüro) Sztabu Generalnego w Wiedniu. Sam wywiad podlegał wydzielonej Grupie Wywiadu (Kundschafts-gruppe) w Biurze Ewidencyjnym.
Przy każdym dowództwie korpusu istniał Główny Ośrodek Wywiadowczy (Hauptkundschaftstelle — w skrócie HK-Stelle). Zwierzchnikiem z urzędu był szef sztabu korpusu. Na czele każdego ośrodka stał szef, którym był zazwyczaj oficer Sztabu Generalnego. W skład ośrodka wchodziło dwóch lub więcej oficerów; ponadto do współpracy przydzielano im funkcjonariuszy policji, żandarmerii, Straży Skarbowej, prokuratury oraz sędziego śledczego.
Na szczeblu powiatowym, w miarę potrzeby, szczególnie w rejonach przygranicznych, tworzone były ośrodki wywiadowcze niższego rzędu (K-Stelle).
Po wybuchu wojny utworzony został przy Naczelnym Dowództwie Armii (AOK) Oddział Informacyjny (Nachrichtenabteilung), któremu podlegały oddziały informacyjne przy dowództwach poszczególnych armii (Armeekommando) i grup operacyjnych (Armeegruppekommando). Przy niższych związkach taktycznych istniały oddziały zwiadowcze (Nachrichtendetachement).
W czasie pokoju armia dysponowała 24 tysiącami oficerów, będących absolwentami trzech Wyższych Szkół Wojskowych:
Aby dostać się do Akademii, należało albo zdać maturę, albo ukończyć Szkołę Kadetów Piechoty (takich szkół było 15), Szkołę Kadetów Kawalerii w Hranicach, Szkołę Kadetów Artylerii, albo też Szkołę Kadetów Wojsk Technicznych.
Każdy pułk miał na stałe przypisany okręg uzupełnień. Było to rozwiązanie praktyczne, ze względu na występowanie wielu narodowości. Językiem służbowym był zawsze niemiecki, poza tym obowiązywał węgierski w formacjach Honvedu oraz serbsko-chorwacki w VI dystrykcie Honvedów.
Oprócz tego istniał termin "język pułkowy". Był to język, w którym prowadzono szkolenie żołnierzy, i który musiał być znany, przynajmniej częściowo, oficerom i podoficerom. Językiem pułkowym mógł stać się język, którym mówiło co najmniej 20% żołnierzy, przy tym musiał to być jeden z 10 oficjalnych języków monarchii. W 1910 132 jednostki były jednojęzyczne, 144 dwujęzyczne i 19 trójjęzycznych.
| Piechota | Kawaleria | Artyleria | Strzelcy | Patki kołnierzowe | Insygnia Strzelców Górskich |
|---|---|---|---|---|---|
| Korpus szeregowych | |||||
| Infanterist / Honvéd (węg.) (Szeregowy) | Dragon Huzar Ułan | Kanonier | Jäger |  |  |
| Gefreiter / Őrvezető (węg.) (Starszy Szeregowy) | Gefreiter | Vormeister Főtűzer | Patrouillenführer Járőrvezető |  |  |
| Korpus podoficerów | |||||
| Korporal / Tizedes (węg.) (cz.) Desátník (Kapral) | Korporal | Geschütz-Vormeister | Unterjäger |  |  |
| Zugsführer / Szakaszvezető (węg.) (Sierżant) | Zugsführer | Zugsführer | Zugsführer |  |  |
| Feldwebel / Őrmester (węg.) (Starszy-Sierżant) | Wachtmeister | Feuerwerker | Oberjäger |  |  |
| Kadett-Feldwebel / Kadétőrmester (węg.) Hadapród) Sierżant-Kadet, od 1908 Kadet) | Kadett-Wachtmeister (Kadet) | Kadett-Feuerwerker (Kadet) | Kadett-Oberjäger (Kadett) |  |  |
| Stabs-Feldwebel / Törzsőrmester (węg.) (Sierżant-Major od 1913 - odznaki do 1914) | Stabs-Wachtmeister | Stabs-Feuerwerker | Stabs-Oberjäger |  |  |
| Stabs-Feldwebel / Törzsőrmester (węg.) (Sierżant-Major, odznaczenia po 1914) | Stabs-Wachtmeister | Stabs-Feuerwerker | Stabs-Oberjäger |  |  |
| Offiziersstellvertreter (seit dem 6. Juni 1915) / Tiszthelyettes (węg.) (Podchorąży) | Offiziersstellvertreter | Offiziersstellvertreter | Offiziersstellvertreter |  |  |
| Kadett-Offiziersstellvertreter Hadapród-Tiszthelyettes (węg.) (Podchorąży-Kadet) (until 1908) | Kadett-Offiziersstellvertreter | Kadett-Offiziersstellvertreter | Kadett-Offiziersstellvertreter |  |  |
| Fähnrich (do 1908) / Zászlós (węg.) (Chorąży) (od 1908 - zastąpił podchorążych) | Fähnrich | Fähnrich | Fähnrich | | |
| Korpus oficerów | |||||
| Leutnant / Hadnagy (węg.) (Podporucznik) | Leutnant | Leutnant | Leutnant |  |  |
| Oberleutnant / Főhadnagy (węg.) (Porucznik) | Oberleutnant | Oberleutnant | Oberleutnant |  |  |
| Hauptmann / Százados (węg.) (Kapitan) | Rittmeister | Hauptmann | Hauptmann |  |  |
| Major / Őrnagy (węg.) | Major | Major | Major |  |  |
| Oberstleutnant / Alezredes (węg.) (Podpułkownik) | Oberstleutnant | Oberstleutnant | Oberstleutnant |  |  |
| Oberst / Ezredes (węg.) (Pułkownik) | Oberst | Oberst | Oberst |  |  |
| Generałowie | |||||
| Generalmajor / Vezérőrnagy (węg.) (Generał-Major ekwiwalent Generała Brygady) |  | ||||
| Feldmarschalleutnant / Altábornagy (węg.) (Feldmarschalleutnant ekwiwalent Generała Dywizji) |  | ||||
| General der Infanterie Gyalogsági tábornok (węg.) (Generał piechoty) | General der Kavallerie Lovassági tábornok (Generał kawalerii) | Feldzeugmeister / Táborszernagy (Generał artylerii) |  | ||
| Generaloberst / Vezérezredes (węg.) (Generał) (od 1915) |  | ||||
| Feldmarschall / Tábornagy (węg.) (Marszałek) |  | ||||
Węg. Infanterie Rgt. 32
Węg. Infanterie Rgt. 68
Mundur kaprala huzarów
Mundur ułański
| ||||||||||||||||||||||
