Artykulacja – jeden z elementów dzieła muzycznego określający sposób wydobycia i kształtowania dźwięku. W skład artykulacji wchodzi także frazowanie. Artykulacja nadaje utworowi muzycznemu odpowiedni wyraz i dopełnia go pod względem technicznym.
Istnieje szereg określeń artykulacyjnych, niektóre z nich mają charakter uniwersalny, inne są charakterystyczne dla danego instrumentu.
[edytuj] Znaki artykulacyjne
[edytuj] Uniwersalne
 | staccato – skracanie dźwięków, mniej więcej o połowę ich wartości, poprzez ostre ich wydobywanie i oddzielanie od siebie. Wiąże się to z inną techniką gry. Na przykład na fortepianie klawisz jest uderzany palcem przy jednoczesnym, raptownym podniesieniu nadgarstka. |
 | spiccato – podobne do staccato, lecz jeszcze krótsze i ostrzejsze. |
 | portato – z oderwaniem ręki od instrumentu i jej bezwładnym opuszczeniem. Sposób ten wykorzystywany przy nauce ustawienia aparatu (ręki) na klawiaturze |
 | legato – dźwięki grane są płynnie, w sposób maksymalnie łączny między sobą |
- arco – dla instrumentów smyczkowych oznacza wykonanie przez pocieranie strun smyczkiem
- pizzicato – dla instrumentów smyczkowych wydobycie dźwięku przez szarpnięcie struny palcem
- col legno – dla instrumentów smyczkowych wydobycie dźwięku przez uderzenie struny drzewcem smyczka.
- flażolet – dla instrumentów smyczkowych, gitary i harfy: lekkie dotknięcie struny w odpowiednim miejscu, a dla aerofonów: odpowiednie przedęcie; zmienia się wówczas wysokość i barwa dźwięku
- con sordino – z tłumikiem; dla instrumentów smyczkowych oznacza założenie tłumika na podstawek, dla aerofonów – włożenie go do czary głosowej; dla fortepianu i pianina – użycie (jeśli to możliwe) środkowego pedału
- senza sordino – bez tłumika
- glissando (skrót gliss.) – prześlizgując się
- marcato – podkreślając
- arpeggio – akord łamany (nie po kolei)
- tremolo – wibrująco (szybkie powtarzanie jednego dźwięku)
- tremolando – wibrująco (szybkie powtarzanie dwóch dźwięków)
- détaché – dla instrumentów smyczkowych oznacza pocieranie strun smyczkiem na przemian wraz z każdą nutą
- martelé
- sautillé
- gettato
- ricochet
- alzando
- flautando
- frullato
- sforzato - wzmacniając, akcentując
- sul tasto – dla instrumentów smyczkowych oznacza grę blisko gryfu (chwytni)
- sul ponticello – dla instrumentów smyczkowych oznacza grę blisko podstawka
[edytuj] Inne określenia ekspresyjno-interpretacyjne
- agitato – niespokojnie, burzliwie
- animato – z ożywieniem
- apassionato – gwałtownie
- cantabile – śpiewnie
- con amore – z uczuciem
- con brio – z życiem
- con dolore – z boleścią
- con grazia – z wdziękiem
- dolce – słodko
- espressivo – wyraziście
- feroce – dziko
- giocoso – wesoło
- leggiero – lekko
- martellato – jak gdyby uderzając młotem
- mezza voce – półgłosem
- mormorando – z zamkniętymi ustami (w śpiewie)
- perdendo – zanikając
- pesante – ciężko
- risoluto – śmiało
- scherzando – żartobliwie
- smorzando – tłumiąc, zamierając
- sostenuto – powściągliwie
- sotto voce – półgłosem
- tranquillo – spokojnie
- triste – smutno
[edytuj] Określenia artykulacyjne w grze na gitarze
- tirando – po szarpnięciu struny palec pozostaje w powietrzu
- apoyando – po szarpnięciu palec opiera się o sąsiednią strunę
W grze na werblu (i ogólnej grze na zestawie perkusyjnym) stosuje się podział ze względu na:
- Wysokość trzymania pałek czyli free stroke:
- Full stroke (od forte do forte fortissimo) – Uderzenie z pałki trzymanej prostopadle do podłoża
- Medium stroke (mezzo) – Forma pośrednia pomiędzy full i low stroke
- Low stroke (od piano pianissimo do piano) – bardzo niskie trzymanie pałek, ok. 2 cm nad membraną
- Technikę trzymania pałek:
- Tradycyjna – Trzymanie pałki kciukiem tak, aby pałka przechodziła pomiędzy palcem środkowym a serdecznym
- Amerykańska (standardowa) – pośrednia pomiędzy niemiecką a francuską, luźna i wygodna, użyteczna w graniu na całym zestawie
- Francuska – Trzymanie pałeczki w standardowy sposób (pomiędzy kciukiem a resztą dłoni), z tym że kciuk znajduje się nad resztą dłoni poprzez obrócenie całej dłoni
- Niemiecka – Najbardziej płaska technika, wierzch dłoni jest równolegle usytuowany do membrany. Bardzo głośna, przy użyciu tej samej siły, co w chwycie francuskim, uzyskuje się o wiele głośniejszy dźwięk
- Technikę uderzenia
- W tej dziedzinie występuje pewna dowolność, wszystko zależy od fantazji muzyka, np. Rim shot – polega na jednoczesnym uderzeniu w obudowę bębna jak i w membranę, co daje specyficzny i głośny dźwięk.
[edytuj] Bibliografia
.png)
.png)
.png)
.png)
