Astronautyka (gr. kosmonautyka) - zespół dziedzin nauk ścisłych, technicznych, biologiczno-medycznych oraz humanistycznych, które zajmują się lotami (gr. nautike - żegluga) poza atmosferę Ziemi oraz poznawaniem przestrzeni kosmicznej jak również znajdujących się w niej obiektów.
Astronautyka obejmuje poznawanie oraz analizowanie warunków i zjawisk towarzyszących lotom statków kosmicznych. Odkrywa możliwości techniczne ich realizacji oraz bada oddziaływanie warunków lotu na psychofizyczny stan astronautów i możliwość ich adaptacji do tych warunków.
W rozwiązywaniu zagadnień z zakresu astronautyki korzysta się z osiągnięć wielu gałęzi nauki (aerodynamiki, magnetohydrodynamiki, aeronomii, astrofizyki, planetologii, techniki rakietowej i innych).
Idea podróży kosmicznych nurtowała ludzkie umysły od stuleci, ale pozostawała marzeniem aż do czasu zbudowania potężnych rakiet zdolnych unieść ładunek użyteczny daleko w przestrzeń. Takie właśnie rakiety powstawały w połowie XX w. w USA i ZSRR. Pierwszym człowiekiem w kosmosie był radziecki kosmonauta Jurij Gagarin. Został wystrzelony w kosmos 12 kwietnia 1961 r. Jego historyczny lot (jedno okrążenie Ziemi) trwał 108 minut.
Spis treści |
Pierwsze loty w przestrzeń kosmiczną i na Srebrny Glob były przedmiotem wyścigu kosmicznego USA i ZSRR.
Od 1959 roku wysyłano w stronę Księżyca kilkadziesiąt sond automatycznych. Pierwsze miały robić jego zdjęcia - czy to przelatując obok niego, czy też przed rozbiciem się o jego powierzchnię. W październiku 1959 roku radziecka sonda Łuna 3 przekazała na Ziemię pierwsze obrazy niewidocznej strony Księżyca. Potem lądujące na jego powierzchni sondy dostarczyły dokładniejszych informacji o tym globie. Później miesiącami badały go i fotografowały satelity. W latach 1969 - 1972 podjęto, w ramach programu Apollo, siedem wypraw, w tym sześć (oporócz Apollo 13) udanych. W ich wyniku wylądowało na Księżycu dwunastu ludzi. Pierwsi stanęli na jego powierzchni 20 lipca 1969 roku Neil Armstrong i Edwin Aldrin, którzy dotarli tam statkiem Apollo z ladownikiem Eagle (Orzeł) podczas misji Apollo 11. Astronauci, którzy byli na Księżycu, zrobili tysiące jego zdjęć, rozmieścili tam przyrządy naukowe, dokonali wielu pomiarów i przywieźli na Ziemię około 400 kg próbek skał księżycowych.
2 i 14 grudnia 1962 roku amerykańska sonda Mariner 2 przeleciała w pobliżu planety Wenus.
W ciągu niespełna trzydziestu lat sondy kosmiczne przeleciały obok wszystkich planet. Wprowadzono statki kosmiczne na orbity wokół Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna, na pierwszych dwóch z tych planet wylądowały sondy, a na Jowisza opadł specjalnie do tego przygotowany próbnik. Od 1976 roku dwie amerykańskie sondy z serii Viking przez wiele lat badały i fotografowały Marsa. Analizy chemiczne gruntu nie wykryły żadnego śladu życia. Dzięki wystrzelonym w 1977 roku dwóm amerykańskim sondom z serii Voyager poznano wiele informacji o planetach gazowych Układu Słonecznego oraz o ich pierścieniach i księżycach.
W latach 1990 - 1994 amerykańska sonda Magellan, która krążyła po orbicie okołowenusjańskiej, sporządziła za pomocą radaru mapy powierzchni tej planety. W lipcu 1997 sonda Pathfinder wylądowała na powierzchni Marsa, pobrała próbki ziemi i zrobił setki zdjęć. Trzy sondy kosmiczne wylądowały na ciałach nie będących planetami. Były to Huygens, który w styczniu 2005 roku wylądował na Tytanie (największym z księżyców Saturna) , NEAR Shoemaker, który w lutym 2001 roku z powodzeniem lądował na planetoidzie Eros, pomimo tego, że z założenia nie był przeznaczony do lądowania. Pod koniec 2005 roku na planetoidzie Itokawa w celu pobrania próbek wylądował japoński próbnik Hayabusa.
| Planeta | Rok zbliżenia | Sonda | Kraj |
|---|---|---|---|
| Wenus | 1962 | Mariner 2 | USA |
| Mars | 1965 | Mariner 4 | USA |
| Jowisz | 1973 | Pioneer 10 | USA |
| Merkury | 1974 | Mariner 10 | USA |
| Saturn | 1979 | Pioneer 11 | USA |
| Uran | 1986 | Voyager 2 | USA |
| Neptun | 1989 | Voyager 2 | USA |
| 134340 Pluton (przyszłe) | 2015 | New Horizons | USA |
| Planeta | Rok zbliżenia | Sonda | Kraj |
|---|---|---|---|
| Mars | 1971 | Mariner 9 | USA |
| Wenus | 1975 | Wenera 9 i 10 | ZSRR |
| Jowisz | 1995 | Galileo | USA |
| Saturn | 2004 | Cassini-Huygens | USA i ESA |
| Merkury | 2011 | MESSENGER | USA |
| Planeta | Rok zbliżenia | Sonda | Kraj |
|---|---|---|---|
| Wenus | 1967 | Wenera 4 | ZSRR |
| Mars | 1971 | Mars 3 | ZSRR |
| Saturn -> Tytan | 2005 | próbnik Huygens | USA i ESA |
Podczas przygotowania lotów kosmicznych powstały tysiące wynalazków[1]. Ok 1400 spośród nich ma zastosowanie wykraczające poza astronautykę. Są to m.in.[2]:
Istnieje miejska legenda, zgodnie z którą NASA wydało 12 miliardów USD na wynalezienie długopisu kulkowego, podczas gdy astronauci Roskosmos używali ołówków[5]. W rzeczywistości patent na długopis kulkowy złożono w 1888 roku[6]. Zarówno astronauci Roskosmos jak i NASA używali długopisów opracowanych przez Paula Fisher, za jego własne miliony dolarów[5].
