| Attyla Wódz Hunów | |
 | |
| Wódz Hunów | |
| Okres panowania | od 445 do 453 |
| Poprzednik | Ruas - stryj Attyli i Bledy |
| Następca | Ellak |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Hunowie |
| Urodzony | 406 |
| Zmarł | 453 |
| Ojciec | Mundzuk |
| Matka | NN |
| Żona | Herricha, Arykan, Ildico, Gudrun |
| Dzieci | Tuldila, Dengizek, Sengilak, Tingiz, Csaba, Bel-Kermek, Ellak, Ernak |
Attyla (łac. Attila z goc. dosł. "Mały ojciec", "Ojczulek"), zwany też "Biczem Bożym" (łac. Flagellum Dei, niem. Godegisel) (406–453) - wódz Hunów. Razem ze swoim bratem Bledą stworzył imperium, które sięgało od Danii po Bałkany i od Renu aż do Morza Kaspijskiego.
Spis treści |
Hunowie byli koczowniczym plemieniem, które przybyło do Europy z azjatyckich stepów około trzydzieści lat przed narodzinami Attyli.
Attyla urodził się w 406, jako syn Mundzuka. Razem ze swym starszym bratem Bledą odziedziczył tron po stryju Ruasie. Po objęciu władzy nad plemieniem rezydował w okolicy Tokaju w górnych Węgrzech. W roku 441 spustoszył Mezję, Ilirię i Trację. W 445 w trakcie polowania zabił swego brata Bledę, z którym dotychczas dzielił przywództwo nad Hunami, myląc go z niedźwiedziem (Attyla musiał wypełnić wówczas konoss). W 447 najechał Cesarstwo Wschodniorzymskie i zmusił cesarza Teodozjusza II do jednorazowego trybutu w wysokości 6000 funtów złota, potroił też wówczas do 2100 rzymskich funtów złota płaconą przez cesarstwo coroczną daninę. Jednym z zarzutów wobec Rzymian było zbezczeszczenie przez biskupa z Margus królewskich grobów Hunów na północ od Dunaju.
Attyla chciał poślubić Honorię, siostrę cesarza Walentyniana III. Kiedy zabiegi wodza Hunów o jej rękę zostały odrzucone (450), przeprawił się przez Ren na zamieszkane przez Franków tereny Cesarstwa Zachodniorzymskiego i zburzył wiele miast frankijskich, między innymi Metz. Oblegał też Orlean, ale zachodniorzymski wódz Aecjusz odparł go spod miasta. Na Polach Katalaunijskich między Troyes a Metzem doszło do krwawej bitwy pomiędzy wojskami Attyli a Wizygotami, Burgundami, Frankami i Rzymianami. Hunowie zostali pokonani. Attyla cofnął się, ale w następnym roku (452) najechał północną Italię. Zburzył m.in. Akwileję, głód i panująca wśród Hunów zaraza skłoniły go jednakże do zaprzestania najazdu. W 453 Attyla zmarł z powodu krwotoku z nosa, gdzie krew zalała mu płuca podczas gdy sam monarcha był kompletnie bezwładny z powodu nadmiernej ilości spożytego alkoholu. Zabawa Hunów była spowodowana małżeństwem Atylli z Ildico, swą trzechsetną żoną. Synowie Attyli podzielili państwo między siebie, co doprowadziło do jego dezorganizacji i rozpadu. Według innych źródeł, Attyla zmarł w wyniku przepicia na własnym ślubie[1]. W 454 Gepidzi rozbili Hunów w bitwie nad rzeką Nedao. Ich resztki uszły na wschód.
Attyla jako Etzel lub Ecel pojawia się w niemieckiej Pieśni o Nibelungach, zaś w Eddzie poetyckiej - Frag. pieśni o Sygurdzie (Brot af Sigurdarkvidu), Pieśni o Gudrun I (Gudrunarkvida I), Pieśni o Sygurdzie krótkiej (Sigurdarkvida en skamma), Zamordowaniu Niflungów (Drap Niflunga), Pieśi o Gudrun II. Dawnej (Gudrunarkvida II. En forma), Pieśi o Gudrun III (Gudrunarkvidar III), Płaczu Oddruny (Oddrunar gratr), Grenlandzkiej pieśni o Atlim (Atlmal en gronlenzku), Podżeganiu Gudruny (Gudrunar hvot) i Pieśni o Hamdirze (Hamdismal) - jako Atli syn króla Hunów, Budliego brat Oddruny, Brunhildy walkiri i drugi mąż Gydrun córki króla Gotów, Gjukiego i jego żony Grimhildy.
Attyla myli się autorowi Kroniki królestwa słowian czyli Latopisowu Popa Duklanina (XII w.) z postacią króla Węgrów Arpada.
Według Augustyna (dawniej zwanego Angelusem) ze Stargardu (poł. XIV w.), mnicha broniącego tezy odrębności Pomorza od Polski i odwiecznej wrogości polsko-pomorskiej Wandalowie byli wspólnymi przodkami Pomorzan i Polaków. Po śmierci Wandy doszło do rozpadu; lepsza część Wandalów zmieniła nazwę na Pomorzan, których pierwszym władcą został rex Wandalorum Attyla - primus Pomeranorum rex.
Z kolei redaktor czy interpolator Kroniki wielkopolskiej z XIV w. tak próbował wytłumaczyć słowiańskie, jak sądził, pochodzenie Węgrów: mieli się oni wywodzić z kraju nad rzeką Wkrą (niem.: Ucker), wpadającą do Morza Bałtyckiego. Wypierani przez Gotów postanowili udać się wraz z rodzinami do Pannoni skąd pochodzili (?). Aby wędrówką nie wyrządzac szkód i przykrości swemu ludowi słowiańskiemu, uczynili to w sposób bardzo niebezpieczny, wędrując przez kraj Teutonów, Burgundię, Lombardię aż do Slawoni. Ich król Tyla, zwany w pismach Attyla, przybywszy do Pannoni, w niej obrał sobie stałe miejsce pobytu. Ponieważ napłynęło do nich wiele ludów słowiańskich, porzycili nazwę Wkrzanie i przyjęli Wandalów. Część zaś owych Słowian, którzy od rzeki Wkry nazywali się Wkrzanami - jeszcze bardziej komplikuje sprawę kronikarz wielkopolski - potem od czasu zmieszania się z ludem Hunów (...) zarówno od Hunów, jak i od Wkrzan została nazwana Węgrami. (Kronika wielkopolska, prolog).
Bez wątpienia powodem tej kontaminacji było podobieństwo nazw Ungari, Hungari - Hunni - Vcra, Ukra.
Attyla to także tytuł opery Giuseppe Verdiego.
Powieść historyczną o najsłynniejszym wodzu Hunów pt. Attyla, Bicz Boży napisał William Dietrich (Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2005). Kolejne powieści o Atylli opublikował angielski literat Christopher Hart piszący pod pseudonimem William Napier: "Attyla" (Wydawnictwo Vesper 2009) i "Attyla. Nadciągająca burza" (Wydawnictwo Vesper 2011).
.jpg)
Według legendy o Hunorze i Magorze i niektórych źródeł był przodkiem dynastii Arpadów. Nie wiadomo jednak, od którego syna. Niektórzy sądzą, że od Csaby, inni, że od Ernaka. Pokrewieństwo to jest jednak w zasadzie niemożliwe do udowodnienia.
Znany humanista włoski Filip Kallimach napisał biografie Attyli dedykowaną królowi Maciejowi Korwinowi. W swej pracy opierał się na dziełach m.in. Ammianusa Marcellinusa, Jordanesa, Pawła Diakona, Marcellinusa Komesa, Hydacjusza, Sokratesa Scholastyka, Hermiasza Sozomena. Natomiast Janus Pannonius przedstawiał temu monarsze Attylę, jako wzór władcy idealnego, z którym król mógłby się identyfikować[2].
| 4. Kuridak | ||||||
| 2. Mundzuk | ||||||
| 5. NN | ||||||
| 1. Attyla | ||||||
| 6. NN | ||||||
| 3. NN | ||||||
| 7. NN | ||||||
| Poprzednik Bleda | Wódz Hunów '445-453' | Następca Ellak |
