August Zaleski (ur. 13 września 1883 w Warszawie, zm. 7 kwietnia 1972 w Londynie) – polski polityk i dyplomata, dwukrotny minister spraw zagranicznych, Prezydent RP na Uchodźstwie, wolnomularz[1].
Absolwent Gimnazjum Praskiego w Warszawie z 1901. Przed I wojną światową ukończył studia na London School of Economics. Pracował przez pewien czas jako bibliotekarz ordynacji Krasińskich. W 1917 podjął w Londynie stałe wykłady z literatury i języka polskiego, związał się z ruchem wolnomularskim[2]. W czasie wojny jego misją było przekonanie Brytyjczyków, że akcja Piłsudskiego nie jest wymierzona w zachodnie mocarstwa Ententy, tylko w Rosję.
Po odzyskaniu niepodległości był dyplomatą akredytowanym w Szwajcarii, Grecji, Włoszech. Brał udział w pracach Ligi Narodów. Po przewrocie majowym był we wszystkich rządach do 1932 ministrem spraw zagranicznych. W latach 1928–1935 zasiadał w Senacie II i III kadencji. Pełnił także funkcję szefa Rady Nadzorczej Banku Handlowego w Warszawie oraz prezesa Polsko-Amerykańskiej Izby Handlowej. Po okupacji terytorium Polski przez Wehrmacht i Armię Czerwoną w konsekwencji agresji Niemiec i ZSRR ewakuował się do Francji, gdzie został ministrem spraw zagranicznych RP w Rządzie RP na uchodźstwie (drugi rząd Władysława Sikorskiego). Po podaniu się do dymisji w lipcu 1941, w proteście przeciw układowi Sikorski-Majski, sposobie jego negocjacji i pominięciu ministra spraw zagranicznych przy formułowaniu i zawarciu układu, szef Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza.
W 1947, po śmierci Władysława Raczkiewicza, objął urząd Prezydenta RP na Uchodźstwie. Ponieważ uprzednio wyznaczonym następcą Prezydenta RP był Tomasz Arciszewski, zmiana decyzji Prezydenta wywołała kontrowersje w środowisku polskiej emigracji politycznej (PPS), która nie przeciwstawiła się jednak ostatecznie objęciu urzędu przez Augusta Zaleskiego, choć pociągnęło to za sobą dymisję rządu Tomasza Arciszewskiego. W 1954 (po zakończeniu siedmioletniej kadencji na urzędzie Prezydenta RP) większość polityków emigracyjnych (w tym generałowie Władysław Anders i Tadeusz Bór-Komorowski) wypowiedziała posłuszeństwo Augustowi Zaleskiemu. Uznając, że przedłużając pozakonstytucyjnie swoją kadencję złamał on jednocześnie akt zjednoczenia narodowego, utworzyła[3] w 1954 Radę Trzech – substytucyjną kolegialną głowę państwa, urzędującą równolegle do śmierci Augusta Zaleskiego w 1972. W skład Rady Trzech wchodzili początkowo: Władysław Anders, Tomasz Arciszewski i Edward Raczyński. Po śmierci Tomasza Arciszewskiego jego miejsce zajął w Radzie Trzech Tadeusz Bór-Komorowski. Zwolennikiem Zaleskiego pozostał do swego powrotu do kraju w 1956 Stanisław Cat-Mackiewicz.
August Zaleski wyznaczył następcą Stanisława Ostrowskiego. Po śmierci Zaleskiego w 1972 Rada Trzech rozwiązała się, uznając legalność jego następcy wywodzącego się z PPS na emigracji: Stanisława Ostrowskiego. Został pochowany na Cmentarzu Lotników Polskich w Newark w Wielkiej Brytanii.
Odznaczony m.in. estońskim Orderem Krzyża z Orłem (1931)[4], Krzyżem Wielkim portugalskiego Orderu Chrystusa (1931)[5]. W 1930 roku został kawalerem Wielkiego Krzyża Magistralnego kawalerów maltańskich. [6] 11 listopada 1935 „za wybitne zasługi dla Państwa” został odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski[7].
[edytuj] Bibliografia
- Dariusz Matelski, Losy insygniów władzy Drugiej Rzeczypospolitej (11 grudzień 1922 – 22 grudzień 1990), [w:] Wojskowość – bezpieczeństwo wychowanie. Księga jubileuszowa profesora Lecha Wyszczelskiego w 70. rocznicę urodzin, t. II, Red. Małgorzata Wiśniewska, Siedlce 2012, s. 59-78, il.
Przypisy
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
