| Bilirubina | |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| Nazewnictwo | |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||
| Wzór sumaryczny | C33H36N4O6 | ||||||||||||||||||||||
| Masa molowa | 584,66 g/mol | ||||||||||||||||||||||
| Wygląd | czerwony proszek[2] | ||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||
| Numer CAS | 635-65-4 18422-02-1 (sól wapniowa) 7240-17-7 (sól monosodowa) 93891-87-3 (sól disodowa) | ||||||||||||||||||||||
| PubChem | 5280352[3] | ||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| Podobne związki | |||||||||||||||||||||||
| Podobne związki | urobilinogen, biliwerdyna | ||||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||||
Bilirubina – organiczny związek chemiczny powstały w wyniku rozpadu hemu uwolnionego wcześniej z hemoglobiny w śledzionie, wątrobie lub szpiku kostnym w procesie niszczenia czerwonych ciałek krwi.
Wskutek licznych przemian chemicznych z hemoglobiny powstaje i oddziela się zielonkawa biliwerdyna, która ulega przemianie na bilirubinę pośrednią, nazywaną czasem hemobilirubiną, bilirubiną B lub bilirubiną niezwiązaną. Bilirubina krążąca w tej postaci we krwi w połączeniu z albuminą jest nierozpuszczalna w wodzie i dlatego nie przechodzi do moczu. Przedostaje się natomiast do komórek wątrobowych, z których później zostaje wydzielona do żółci wątrobowej w postaci bilirubiny bezpośredniej, zwanej inaczej cholebilirubiną, bilirubiną A lub bilirubiną związaną. Po dostaniu się do komórek wątrobowych bilirubina jest dwukrotnie sprzęgana z kwasem glukuronowym. Przez to traci zdolność przenikania bariery krew-mózg i przestaje być związkiem neurotoksycznym.
Bilirubina powstaje na skutek degradacji części porfirynowej hemu (część białkowa – globina – degradowana jest do pojedynczych aminokwasów, atom żelaza zostaje włączony do ogólnej puli żelaza organizmu, a hem ulega przekształceniu w linearną cząsteczkę – biliwerdynę, redukowaną z kolei do bilirubiny).
Zwiększenie stężenia bilirubiny w osoczu określa się jako hiperbilirubinemię. Hiperbilirubinemia może być spowodowana zwiększonym wytwarzaniem bilirubiny lub też niezdolnością wydzielania bilirubiny powstającej w prawidłowych ilościach przez uszkodzoną wątrobę.
Prawidłowy poziom bilirubiny całkowitej w surowicy krwi człowieka wynosi 0,3–1,0 mg/dl lub 5,1–17,0 μmol/l.[4] Po przekroczeniu stężenia 2-2,5 mg/100 ml krwi, bilirubina dyfunduje do tkanek, powodując ich zażółcenie (żółtaczka).
We wrześniowym (2010)[5] numerze HortScience ogłoszono wykrycie bilirubiny w działkach kielicha oraz osnówce nasion Strelitzia nicolai oraz strelicji królewskiej[6].
