Brama Smoleńska - pojęcie geograficzne i historyczne określające obszar pomiędzy górną Dźwina i górnym Dnieprem, przez który przechodził najkrótszy szlak łączący Koronę Królestwa Polskiego i Państwo Moskiewskie. Obszar ten był także dogodnym punktem wyjściowym zarówno przy ataku na Moskwę jak na Wilno[1]. Ze względu na duże znaczenie strategiczne był od XVI wieku umacniany zamkami i twierdzami z jednej strony przez Rzeczpospolitą i z drugiej strony przez państwo moskiewskie. Powstały lub zostały rozbudowane wtedy między innymi fortyfikacje takie jak Witebsk, Suraż, Biała i Wieliż na północy, i na południu Orsza, Smolany, Kopyś i umocniony m.in. przez króla Zygmunta III Wazę Smoleńsk.
Na obszarze tym rozegrało się także wiele starć pomiędzy obiema stronami, np: Bitwa pod Orszą, Oblężenie Smoleńska 1632-1634, Oblężenie Dorohobuża, a także między Szwecją i Moskwą.
