| Brandenburg-Preußen Brandenburgia-Prusy | |||||
| |||||
| |||||
| Stolica | Berlin, Królewiec | ||||
| Ustrój polityczny | monarchia | ||||
| Ostatnia głowa państwa | książę Fryderyk III | ||||
| Data powstania | 27 sierpnia 1618 | ||||
| Data likwidacji | 18 stycznia 1701 | ||||
 | |||||
Brandenburgia-Prusy (niem. Brandenburg-Preußen) – upowszechnione w historiografii określenie używane w odniesieniu do wczesnonowożytnego państwa brandenburskiej dynastii Hohenzollerów, istniejącego w latach 1618–1701.
Spis treści |
Rządząca w elektoracie Brandenburgii główna linia Hohenzollernów wżeniła się w młodszą linią panującą w księstwie pruskim, czym zagwarantowała sobie sukcesję w Prusach, po wymarciu tamtejszej gałęzi w 1618. Inną konsekwencją polityki małżeńskiej była inkorporacja władztw dolnoreńskich: księstwa Cleve oraz hrabstw Mark i Ravensberg, na mocy traktatu z Xanten z 1614.
Pokój westfalski, kończący wojnę trzydziestoletnią, z 1648 przyłączał do Brandenburgii Minden i Halberstadt, a także sukcesję w Pomorzu Tylnym (inkorporowane w 1653, na mocy układów szczecińskich) i w księstwie magdeburskim (inkorporowane w 1680). Układy welawsko-bydgoskie z 1657 zwalniały Prusy książęce z zależności wasalnej od Polski oraz oddawały elektorom tereny wokół Lęborka i Bytowa, jako lenno oraz Drahim tytułem zastawu. Traktat w Saint-Germain-en-Laye (1679) powiększał obszar brandenburskiego Pomorza w kierunku dolnej Odry.
Druga połowa XVII wieku położyła podstawy ku temu, by Prusy stały się jednym z mocarstw europejskich. Zwiększenie potencjału wojskowego państwa, oparte na wprowadzonej w 1653 stałej armii, przyniosło głośne zwycięstwa w bitwie pod Warszawą (1656) i bitwie pod Fehrbellin (1675) oraz Great Sleigh Drive (Die große Schlittenfahrt) (1678). Władcy Brandenburgii-Prus nie zaniedbywali również spraw morskich, na ten okres datuje się powstanie pruskiej marynarki, a także skolonizowanie obszaru Brandenburskiego Złotego Wybrzeża oraz Arkin. Fryderyk Wilhelm I, znany jako „Wielki Elektor”, otwarł granice pruskie dla imigracji protestanckiej, wysiedlanych z wielu miejsc w Europie. Największa imigracja francuskich Hugenotów przybyła do jego państwa po wydaniu edyktu poczdamskiego. Fryderyk Wilhelm poczynił również wielkie kroki w kierunku centralizacji administracji oraz ograniczenia roli stanów.
W 1701 Fryderyk I Pruski przybrał tytuł Króla w Prusiech. Było to możliwe z powodu statusu księstwa pruskiego, które nie wchodziło w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, a także dzięki aprobacie cesarza z rodu Habsburgów oraz innych dworów europejskich, czemu podstawę dał system sojuszów w Europie ogarniętej wojnami o hiszpańską sukcesję i wielką wojnę północną. Odtąd Brandenburgia-Prusy były powszechnie określane jako Królestwo Prus lub po prostu Prusy. Fryderyk i jego następcy kontynuowali politykę centralizacji i ekspansji zewnętrznej. Przekształcili unię personalną, luźno łączącą porozrzucane księstwa wchodzące w skład Brandenburgii-Prus, w system prowincji zarządzany centralnie z Berlina.
 .svg) Historia Brandenburgii i Prus | |||||
| Marchia Północna 966-1157 | Prusowie do 1238 | ||||
| Marchia Brandenburska 1157–1618 (1806) | Prusy Zakonne 1224–1525 | ||||
| Prusy Książęce 1525–1618 | Prusy Królewskie 1466–1772 | ||||
| Brandenburgia-Prusy 1618–1701 | |||||
| Królestwo Prus 1701–1772 | |||||
| Królestwo Prus 1772–1870 | |||||
| Królestwo Prus w II Rzeszy 1870-1918 | |||||
| kraj związkowy Prusy 1918–1947 | II RP 1920–1939 | Wolne Miasto Gdańsk 1920–1939 | Okręg Kłajpedy 1920-1938 | ||
| Brandenburgia 1947–1952 | obwód kaliningradzki od 1947 | Rzeczpospolita Polska 1947-1952 | Litewska SRR 1945-1991 | ||
| Niemiecka Republika Demokratyczna 1952-1989 | Polska Rzeczpospolita Ludowa 1952-1989 | ||||
| Brandenburgia od 1990 | III RP od 1990 | Republika Litewska od 1990 | |||
W 1613 Jan Zygmunt porzucił luteranizm na rzecz kalwinizmu, lecz nie był w stanie zmusić do tego samego stanów opierając się na zasadzie cuius regio, eius religio[1]. Wobec czego, 5 lutego 1615, zagwarantował luteranom wolność religijną, gdy dwór pozostał w większości luterański[2]. Gdy Fryderyk Wilhelm odbudowywał, zniszczoną przez wojnę gospodarkę, zachęcał osadników z całej Europy, zwykle perspektywą religijnego azylu, do osiedlenia się w jego państwie. W jego polityce migracyjnej szczególnej rangi wydarzeniem był Edykt Poczdamski z 1685, który przyciągnął do Brandenburgii-Prus około 15 tysięcy Hugenotów[3].
