Cło – opłata pobierana przez państwo w związku z przemieszczaniem towarów przez granicę celną (powszechnie stosuje się cła importowe, niemniej w niektórych państwach ocleniu podlega również eksport i tranzyt).
Spis treści |
Cło pobierane może być w celu:
Cło stosowane głównie w funkcji ochrony rodzimego przemysłu jest podstawowym narzędziem protekcjonizmu gospodarczego. Obecnie jednak wobec postępujących procesów globalizacji cła oraz inne narzędzia ochrony rynków wewnętrznych tracą na znaczeniu, a zaczyna dominować koncepcja wolnego handlu w wymianie międzynarodowej. Wiele państw tworzy unie celne, znosząc tym samym cła w wymianie handlowej między sobą przy jednoczesnym ujednoliceniu polityki celnej wobec krajów trzecich.
podział według kierunku ruchu towarów:
podział według sposobu określania wysokości ceł:
podział według charakteru ekonomicznego:
podział według rodzaju taryfy celnej:
podział według zróżnicowania traktowania:
Bezpośrednim efektem stosowania ceł jest wzrost cen towarów importowanych, na które je nałożono. Skutkiem tego może być spadek popytu na towary obłożone cłem, a co za tym idzie spadek ich sprzedaży. W przypadku gdy nie są one wytwarzane przez krajowych producentów może nastąpić spadek ich konsumpcji. Jeśli jednak są one produkowane także w kraju, to wzrost cen towarów zagranicznych może prowadzić do wzrostu produkcji ich krajowych odpowiedników. Co dalej skutkuje zwiększeniem zatrudnienia w danej gałęzi.
Niekorzystne efekty wprowadzenia ceł odczuwają przede wszystkim zagraniczni producenci, ale także krajowi konsumenci.
Cła przynoszą korzyści krajowym przedsiębiorstwom, które produkują towary obłożone cłem. Zależności te zanalizowane są w kolejnym akapicie.
Opozycją do wszelkich ceł jest zasada wolnego handlu; Światowa Organizacja Handlu stale namawia do zmniejszenia ich wysokości, by zapobiec dyskryminacji jednych krajów przez grupy innych, mającej miejsce właśnie za sprawą zbyt wysokiego oclenia. Niektóre teorie ekonomiczne uważają cła za szkodliwą interwencję w wolność osobistą i w prawa wolnego rynku a sztuczne podtrzymywanie nieefektywnych przedsiębiorstw (bądź całych gałęzi gospodarki) jest nieuczciwe z punktu widzenia konsumenta i niekorzystne dla całej gospodarki. W teoriach tych przyjmuje się, że lepiej pozwolić przedsiębiorstwu upaść i pozwolić zająć jego miejsce przez nową, efektywniejszą firmę.
Fiskalny efekt cła – ilustruje korzyści odniesione przez budżet państwa, polegające na uzyskaniu wpływów z ceł, które nałożono na pewne towary.
Redystrybucyjny efekt cła – reprezentuje korzyści uzyskiwane z wprowadzenia cła przez krajowych producentów.
Efekt protekcyjny cła – reprezentuje on stratę biorącą się stąd, że część popytu na dany towar, przed wprowadzeniem cła pokrywana przez producentów zagranicznych, jest obecnie zaspokajana przez producentów krajowych, którzy w poprzednim okresie, ze względu na wysokie koszty produkcji, nie sprzedawali w ogóle.
Konsumpcyjny efekt cła – strata ponoszona przez konsumentów, nie jest rekompensowana przez dodatkową korzyść innych podmiotów. Reprezentuje straty poniesione przez konsumentów – nie zdecydują się oni bowiem w ogóle na zakup danego towaru po nowej, wyższej cenie.
Protekcyjny i konsumpcyjny efekt cła są stratami ponoszonymi przez konsumentów. Stratom tym nie towarzyszą korzyści uzyskiwane przez inne grupy podmiotów (np. producentów cz państwo). W związku z tym straty te określane są mianem strat pustych (ang. dead–weight loss).
Efekt Terms of trade cła to dodatkowy efekt wprowadzenia cła w kraju dużym, tj. takim, którego popyt na dany towar stanowi tak dużą część popytu światowego, iż ma on możliwość wywierania wpływu na kształtowanie się cen tego towaru. Jest to poprawa cen w eksporcie i imporcie dużego kraju, spowodowana faktem, że wskutek wprowadzenia cła, ceny towarów eksportowanych przez duży kraj nie ulegają zmianie, natomiast następuje spadek cen towarów importowanych.
Taryfa jednokolumnowa – przywożone towary traktowane są przez dany kraj jednakowo, bez względu na kraj ich pochodzenia. Taryfa celna zapisana jest wówczas w jednej kolumnie. Wraz z przystąpieniem do UE, Polska przyjęła wspólną taryfę celną tego ugrupowania będącą również taryfą jednokolumnową. Zawiera ona stawki celne noszące nazwę konwencyjnych.
Taryfa wielokolumnowa – Jest konsekwencją wprowadzenia preferencji celnych, każda z kolumn zawiera stawki celne odnoszące się do towarów pochodzących z określoej grupy krajów. Wyróżnia się następujące rodzaje stawek:
Preferencje celne – polityka różnicowania ceł w odniesieniu do towarów pochodzących z różnych grup krajów.
Średnia stawka celna – średnia sumy stawek celnych nakładanych w danym kraju na wszystkie rodzaje importowanych dóbr.
Nieważona średnia stawka celna – iloraz wielkości wpływów z ceł uzyskiwanychw ciągu roku przez dany kraj przez wielkość wydatków na import.
Efektywna stopa protekcji – narządzie analityczne określające stopień protekcji zapewniony krajowym czynnikom produkcji (prac i kapitałowi) przez obowiązującą w danym kraju strukturę ceł.
