Cyd (oryg. fr. Le Cid) – dramat Pierre'a Corneille'a napisany na przełomie lat 1636 i 1637.
Spis treści |
Temat utworu został zapożyczony z trzyaktowego dramatu Guillena de Castro Dzieciństwo Cyda, będącego z kolei fabularyzowaną wersją życia Rodriga Díaza de Vivara. Corneille postanowił jednak ograniczyć warstwę fabularną tekstu, usuwając szczegóły obyczajowe zawarte w dramacie hiszpańskim i rezygnując z wątków pobocznych oraz postaci drugoplanowych, by skupić się wyłącznie na konflikcie między miłością a dbałością o honor rycerski.
Akcja utworu rozgrywa się w XI wieku w Sewilli. Syn don Diega Rodryg zakochany jest z wzajemnością w Chimenie, córce don Gomesa. Między obydwoma mężczyznami dochodzi jednak do sprzeczki, w czasie której Gomes uderza Diega w twarz. Ten, zbyt stary, by osobiście wyzwać go na pojedynek, prosi syna, by go zastąpił. Rodryg, mimo konfliktu wewnętrznego, zgadza się i w walce zabija ojca ukochanej. Chimena udaje się do króla Sewilli Fernanda z prośbą o ukaranie sprawcy śmierci don Gomesa, jednak daje do zrozumienia Rodrygowi, że mimo tego, co zaszło, nie potrafi go znienawidzić. Ten opuszcza miasto i odnosi wielkie zwycięstwo w walce z Maurami, zyskując przydomek Cyd (z arabskiego sayyid – "pan"). Król oznajmia Chimenie, że Rodryg zmarł z powodu odniesionych ran, na co ta mdleje, a dowiedziawszy się prawdy, żąda, by stanął on do pojedynku-sądu bożego z don Sanchem. W momencie zwycięstwa Rodryg-Cyd zdobywa tym samym prawo do jej poślubienia. Król nakazuje mu jednak, by ponownie oddalił się na wojnę i odzyskał tym samym dawną pozycję w sercu kobiety.
Cyd był w literaturze francuskiej utworem pionierskim. Corneille maksymalnie ograniczył w nim akcję dramatyczną i efektowne, pełne napięcia emocjonalnego sceny (walki, pojedynki), czyniąc podstawowym elementem dzieła ludzkie uczucia i dylematy, mnożąc fragmenty oparte wyłącznie na rozmowie i umożliwiające śledzenie wewnętrznych przemian człowieka. Autor dążył również do uniwersalizacji akcji. Usunął niemal całkowicie elementy wskazujące na umiejscowienie akcji dramatu w Hiszpanii, zachowując jedynie oryginalne imiona bohaterów i skupiając się na poszukiwaniu elementów ogólnoludzkich. Stworzył nowy typ bohatera – człowieka w pełni panującego nad swoim losem, kontrolującego swoje uczucia siłą woli, zdolnego poświęcić największe uczucia dla zachowania honoru.
Dzieło Corneille'a natychmiast po wystawieniu zyskało ogromną popularność. Stało się jednak obiektem ataków ze strony niemal wszystkich współczesnych dramatopisarzy, a także kardynała Richelieu. Akademia Francuska, zmuszona przez tego ostatniego, rozsądziła tzw. spór o Cyda na niekorzyść jego autora. Utworowi zarzucono niezgodność z antycznymi regułami konstrukcji dramatu, pogwałcenie zasad prawdopodobieństwa i stosowności, zmuszając tym samym Corneille'a do modyfikacji tekstu na potrzeby jego późniejszych wystawień.
Mimo tego dzieło zachowało ogromną sławę, do mowy potocznej przeszło nawet powiedzenie piękny jak Cyd.
