Cyjanowodór

Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: zweryfikować treść i dodać źródła. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Cyjanowodór
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC) cyjanowodór
Inne nazwy i oznaczenia kwas cyjanowodorowy kwas pruski Cyklon B
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny	HCN
Inne wzory	H–C≡N
Masa molowa	27,03 g/mol
Wygląd	bezbarwna ciecz[1]
Identyfikacja
Numer CAS	74-90-8
PubChem	768[4]
Właściwości Gęstość i stan skupienia 0,687 g/cm³; ciecz Rozpuszczalność w wodzie miesza się w dowolnych proporcjach Temperatura topnienia −13,4 °C (25,6) Temperatura wrzenia 27 °C ([1]) Kwasowość (pKa) pKa 9,2[5]
Budowa Moment dipolowy 2,98 D
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia wg Dyrektywy 67/548/EWG, zał. I[2] NFPA wg MSDS[3] Skrajnie łatwopalny (F+) Silnie toksyczny (T+) Groźny dla środowiska (N) Zwroty R R12, R26, R50/53 Zwroty S S1/2, S7/9, S16, S36/37, S38, S45, S60, S61 NFPA 704 4 4 1   Temperatura zapłonu −17,78 °C Numer RTECS MW6825000 Dawka śmiertelna LD50 = 3,7 mg/kg (mysz, doustnie)[6] LC50 = ok. 323 ppm (mysz, inh.)[6] LDLo <1 mg/kg[6]
Podobne związki
Podobne związki	cyjanek potasu cyjan kwas tiocyjanowy chlorowodór acetylen
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Cyjanowodór – nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z wodoru, węgla i azotu. Jest silnie toksyczny (dawka śmiertelna wynosi ok. 50-60 mg^[1]). W temperaturze pokojowej jest to bezbarwna, łatwo parująca ciecz o intensywnym zapachu gorzkich migdałów^[1], który może być jednak niewyczuwalny przez niektóre osoby^[7]. Z wodą tworzy stosunkowo słaby kwas cyjanowodorowy, którego sole noszą nazwę cyjanków.

[edytuj] Otrzymywanie

W skali przemysłowej cyjanowodór otrzymuje się w największych ilościach za pomocą reakcji Andrussowa, w której metan reaguje z amoniakiem w obecności tlenu w temperaturze ok. 1200 °C na katalizatorze platynowym:

2CH₄ + 2NH₃ + 3O₂ → 2HCN + 6H₂O

W mniejszej skali otrzymuje się go zazwyczaj w reakcji cyjanków z silnymi kwasami, np.:

2KCN + H₂SO₄ → 2HCN + K₂SO₄

Cyjanek potasu reaguje również z kwasami słabymi oraz kwasami o małym stężeniu – w tym również z rozcieńczonym kwasem solnym zawartym w soku żołądkowym, dlatego też jest równie niebezpieczny przy spożyciu jak cyjanowodór.

Cyjanowodór występuje w niektórych roślinach w postaci glikozydów – zapach gorzkich migdałów to właśnie zapach cyjanowodoru, który powstaje z hydrolizy amigdaliny.

Cyjanki pod wpływem wilgoci i dwutlenku węgla mogą rozkładać się na powietrzu z wydzielaniem cyjanowodoru zgodnie z reakcją:

KCN_(s) + CO_2(g) + H₂O_(g) → KHCO_3(s) + HCN_(g)

[edytuj] Właściwości

Wodny roztwór cyjanowodoru (kwas cyjanowodorowy) jest słabym kwasem (pK_a 9,2^[5]) i ma lekko kwasowy odczyn^[1]:

HCN + H₂O ⇌ CN⁻ + H₃O⁺

Wodne roztwory soli kwasu cyjanowodorowego, cyjanków, w wyniku hydrolizy wykazują odczyn mocno zasadowy^[1]:

CN⁻ + H₂O ⇌ HCN + OH⁻

Cyjanki są mocnymi truciznami, ponieważ kwas solny (wchodzący w skład soku żołądkowego) wypiera z nich cyjanowodór^[1].

[edytuj] Zastosowanie

• w syntezie organicznej
• w analizie chemicznej
• jako pestycyd
• jako gaz bojowy
• przy wykonywaniu wyroków śmierci (egzekucjach) z użyciem komory gazowej

[edytuj] Oznaczenia wojskowe

• Francja – Foresite
• Niemcy – Blausäure
• USA – AC
• Wielka Brytania – VN

[edytuj] Zagrożenia

Po dostaniu się do organizmu, cyjanowodór tworzy z jonami żelaza(III), zawartymi w enzymach oddechowych (dokładnie w oksydazie cytochromowej^{[potrzebne źródło]}) trwałe połączenia Fe–CN, przez co blokuje proces przenoszenia tlenu z hemoglobiny do komórek. Śmierć następuje w ciągu kilku sekund.

[edytuj] Zobacz też

• cyjanek potasu
• cyjan

Przypisy