Czterej pancerni i pies – serial telewizyjny w reżyserii Konrada Nałęckiego, według scenariusza Janusza Przymanowskiego na podstawie książki tegoż autora pod tym samym tytułem. Fabuła przedstawia losy załogi czołgu Rudy i psa Szarika podczas II wojny światowej.
[edytuj] Lista odcinków
- Seria I, rok 1966 (9 maja – pierwsza emisja)
- 1. Załoga
- 2. Radość i gorycz
- 3. Gdzie my – tam granica
- 4. Psi pazur
- 5. "Rudy", miód i krzyże
- 6. Most
- 7. Rozstajne drogi
- 8. Brzeg morza
- 9. Zamiana
- 10. Kwadrans po nieparzystej
- 11. Wojenny siew
- 12. Fort Olgierd
- 13. Zakład o śmierć
- 14. Czerwona seria
- 15. Wysoka fala
- 16. Daleki patrol
- 17. Klin
- 18. Pierścienie
- 19. Tiergarten
- 20. Brama
- 21. Dom
[edytuj] Postacie i obsada aktorska
[edytuj] Role główne
- por. Olgierd Jarosz, Olgierd (Roman Wilhelmi) – dowódca czołgu, w cywilu meteorolog, najbardziej charyzmatyczna postać serialu. Potomek Polaków zesłanych na Syberię przez cara. Poległ na końcu pierwszej serii serialu, na Pomorzu, niedaleko Gdyni.
- plut. Gustaw Jeleń, Gustlik (Franciszek Pieczka) – ładowniczy czołgu, najsilniejszy w załodze, wielokrotnie popisujący się swoją niemal nadludzką siłą, a kilka razy ratujący swoją tężyzną życie całej załodze, Ślązak z Ustronia (Śląsk Cieszyński). Przed okresem opisywanym w filmie siłą wcielony do niemieckich wojsk pancernych, skąd uciekł do Rosjan uprowadzając czołg, w którym był, razem z jego załogą. Gdy załoga dostała nowy czołg (5-osobowy), zostaje działonowym. Pod koniec III serii awansowany do stopnia sierżanta.
- sierż. Jan Kos, Janek (Janusz Gajos) – strzelec-radiotelegrafista, a po śmierci Olgierda dowódca czołgu, gdańszczanin, najmłodszy w załodze, jego ojciec walczył na Westerplatte, Janek przez całą pierwszą serię filmu szuka ojca, odnajdując go w końcu nad samym Bałtykiem. Świetny snajper i dowódca. Pod koniec III serii awansowany do stopnia podporucznika.
- sierż. Grigorij Saakaszwili, Grześ (Włodzimierz Press) – czołgowy kierowca-mechanik, Gruzin z charakterystycznym wąsikiem. Od wachmistrza Kality dostaje szablę ułańską. Pod koniec III serii awansowany do stopnia starszego sierżanta.
- szer. Tomasz Czereśniak, Tomuś, Tomek (Wiesław Gołas) – strzelec-radiotelegrafista czołgu, pochodzi ze wsi Studzianki, dołącza do załogi na Pomorzu, bardzo przywiązany do swojego chłopskiego pochodzenia. Podobnie jak Gustlik, niezwykle silny i podobnie jak Janek, świetny strzelec. Zaczynał w leśnej partyzantce. Gdy załoga dostała nowy czołg (5-osobowy), zostaje ładowniczym. Pod koniec III serii awansowany do stopnia kaprala.
- Szarik (pol. "kuleczka") – pies Janka, członek załogi czołgu, wielokrotnie pomocny w potrzebie. którego zagrały trzy psy – "Trymer" (główny) oraz "Atak" i "Spik" (dwaj dublerzy).
- kpr. Franciszek Wichura, Wichura, Franek (Witold Pyrkosz) – okazjonalnie zastępuje czołgowego mechanika-kierowcę, m.in. w akcji nieopodal Schwarzer Forst, przyprowadza też z bazy pojazdów nowego "Rudego" zakupionego ze środków zebranych na zabawie w zdobytym Gdańsku; choć jest przede wszystkim kierowcą samochodowym, ma ambicje prowadzenia pojazdu bojowego i po śmierci Olgierda wprost mówi o swym wejściu do załogi "Rudego"; gdy załoga dostała nowy czołg (5-osobowy), dołącza do załogi jako strzelec-radiotelegrafista. Pod koniec III serii awansowany do stopnia plutonowego.
- Rudy – nazwa czołgu typu T34/76 i T-34/85 (od odc. 16) o numerze taktycznym 102. W serialu obie wersje czołgu "odgrywa" model T-34/85. Różnią się one m.in. liczbą członków załogi. Pierwszy jest 4-osobowy (stąd "Czterej pancerni"), a drugi 5-osobowy (do załogi dochodzi Wichura). Czołg w filmie wchodzi w skład Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte, choć często wraz z załogą bierze udział w "indywidualnych" akcjach poza ugrupowaniem macierzystego oddziału. Jeden z pojazdów, które "zagrały" "Rudego" w serialu, do lat 80. znajdował się w zbiorach muzeum broni pancernej w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Pancernych w Poznaniu.
[edytuj] Postacie drugoplanowe
- sierż. Marusia Ogoniok, Marusia (Pola Raksa) – Rosjanka, rudowłosa sanitariuszka w Armii Czerwonej, narzeczona Janka. Pod koniec III serii przenosi się do Wojska Polskiego i bierze ślub z Jankiem.
- plut. Lidia Wiśniewska, Lidka (Małgorzata Niemirska) – radiotelegrafistka w brygadzie, przez całą fabułę kochała się bez wzajemności w Janku, by w końcu poślubić Grigorija (faktycznie flirtowała ze wszystkimi napotkanymi żołnierzami), warszawianka.
- płk. Jan Mierzycan, Pułkownik, Generał, Stary (Tadeusz Kalinowski) – dowódca brygady pancernej, najczęściej w polowej furażerce na głowie (rogatywkę zakładał tylko przy specjalnych okazjach), w idealnie obciągniętym (bez fałd) mundurze i zawsze ciasno zapięty pod samą szyją, postać wygłaszająca w filmie najbardziej patetyczne i oficjalne kwestie, a do żołnierzy zwracająca się niemal po ojcowsku, przez nich zaś traktowany z olbrzymim respektem i szacunkiem. Pod koniec III serii awansowany do stopnia generała brygady. W książce, ta postać od początku ma stopień generała. Ostatnią część serii "Pancernych" udźwiękowiono częściowo już po śmierci grającego go aktora. Z tego względu w ostatnich odcinkach serialu głosu pułkownikowi użycza inny aktor – Józef Nowak.
- Honorata (Barbara Krafftówna) – dziewczyna z Koniakowa w Beskidzie Śląskim, miłość Gustlika. Służyła jako pokojówka u generała Wermachtu.
[edytuj] Inne postacie
[edytuj] Historia i charakterystyka serialu
Premiera serialu nastąpiła 9 maja 1966 o godz. 20:00. Pierwotnie serial był kręcony i emitowany w trzech seriach w latach 1966, 1969 i 1970, a następnie, aż do roku 1989 był praktycznie corocznie[potrzebne źródło] wznawiany w polskiej telewizji w paśmie programów dla dzieci i młodzieży.
Pierwsza seria serialu powstała na podstawie książki Janusza Przymanowskiego wydanej pod tym samym tytułem, lecz przed ekranizacją mało znanej. Po emisji pierwszej serii w TV i ogromnej popularności osiągniętej przez serial, autor napisał dwa dalsze tomy powieści na początku lat 70. Następnie nakręcono dwie kolejne serie filmu oraz wydano komiks.
Serial odniósł sukces, był wielokrotnie wznawiany i również intensywnie eksploatowany propagandowo. W szkołach urządzano na jego temat akademie, przedstawienia teatrzyków szkolnych i omawiano na lekcjach. Zakładano również dla młodzieży Kluby Pancernych, w których legenda filmu miała służyć szkoleniu patriotyczno-obronnemu i poznawaniu historii najnowszej, podczas gdy w rzeczywistości była raczej wykorzystywana do promowania wizji historii korzystnej dla władz PRL.
Na sukces filmu złożył się przede wszystkim fakt, iż po raz pierwszy tematyka wojenna została potraktowana lżej niż do tej pory, a serial, obok scen poważnych mających w swojej treści kwestie wojenne, obfitował także w zabawne sceny. Publiczność oczekiwała przedstawiania tematyki wojennej w innych niż skrajnie czarnych, pełnych martyrologii barwach. Natomiast od strony prawdy historycznej jest to pozycja czysto rozrywkowa (podobnie jak wiele filmów amerykańskich tego okresu, np. Złoto dla zuchwałych (Kelly's Heroes), Parszywa dwunastka (The Dirty Dozen), czy też W rękach wroga (In Enemy Country), a zarazem propagandowa i pełna jaskrawych przekłamań, toteż po roku 1989 stała się celem protestów środowisk kombatanckich. Realia wojskowe ukazane w filmie klasyfikują go w kategorii filmów przygodowych; bohaterowie traktują rozkazy przełożonych niejednokrotnie z dystansem, walcząc z przeważającym przeciwnikiem często wygrywają, podczas walk wykazują się własną inicjatywą, zaś niemieccy żołnierze prezentowani są przeważnie w niekorzystnym świetle.
Czołg
T-34/85 używany do kręcenia zdjęć wewnątrz pojazdu. Muzeum Broni Pancernej w CSWL w Poznaniu.
Silną stroną filmu była znakomita gra aktorów – nie tylko pierwszoplanowych, ale również całego szeregu odtwórców kreacji w rolach epizodycznych. Różnie potoczyły się losy kariery zawodowej grających główne role w filmie. Niektórzy z powodu niezwykle sugestywnych ról, z którymi jeszcze długo ich utożsamiano, na wiele lat zniknęli ze sceny filmowej. Dla innych był to początek drogi do wielkiej kariery, czego przykładem może być choćby kariera odtwórcy roli Janka Kosa – Janusza Gajosa. Publiczność dziwiła się również, że Włodzimierz Press nie jest wcale rodowitym Gruzinem, tylko aktorem polskim. Pomimo zaszufladkowania, młodzi wówczas aktorzy osiągnęli natychmiast szczyty popularności, a ich nazwiska na trwałe weszły do historii kina polskiego.
Postacie zostały odtworzone przez aktorów tak sugestywnie, że publiczność traktowała je niemal jak swoich bliskich. Młodsza część widowni kochała się w Janku oraz Marusi, a wszyscy żyli przeżyciami swoich ulubionych bohaterów. Film często wywoływał wśród publiczności prawdziwe łzy wzruszenia.
Film niezmiennie plasuje się wysoko we wszystkich plebiscytach na najlepszy polski serial wszech czasów; jest też (obok Stawki większej niż życie) jednym z najchętniej kupowanych polskich seriali przez dystrybutorów zagranicznych. Telewizja Polska planowała odnowienie i rekonstrukcje wszystkich odcinków serialu z myślą o kolejnej reemisji, jednakże kontrowersje wokół filmu sprawiły, iż realizacja pomysłu została odłożona na czas bliżej nieokreślony.
- Większość scen została nakręcona na poligonie w Żaganiu (obecnie województwo lubuskie). To właśnie miasto "odgrywało" na planie rolę miast Lublina i Warszawy. Większość scen batalistycznych nakręcono na poligonie przy jednostce wojskowej Żagań-Las. Ponadto na poligonie Karliki w Żaganiu realizowano poszczególne sceny.
Drewniany czołg "Rudy" (
Rawicz, 1970).
(Opracowano na podstawie materiału źródłowego[2]:)
[edytuj] Błędy produkcyjne
- Janek od początku filmu szuka swojego ojca, który zaginął po walkach na Westerplatte. Dowiadujemy się, że matkę stracił. Nie jest wyjaśnione, dlaczego szuka ojca akurat pod japońską granicą. Być może subtelne nawiązanie do wypowiedzi Stalina o polskich oficerach "A może uciekli do Mandżurii?". Zagadkowe jest również, jak tam trafił pochodzący z Gdańska Janek, choć sam mówi, że był i na Kaukazie.
- W powieści "Rudy" był wczesną wersją czołgu T-34 uzbrojoną w armatę 76,2 mm i mający czteroosobową załogę. Później, gdy pierwszy "Rudy" został zniszczony załoga otrzymała nowy (kupiony ze składek Pomorzan), z armatą 85 mm (T-34/85) i pięcioosobową załogą (z tego powodu do załogi dołączył Wichura). W filmie "Rudego" grają wyłącznie czołgi wersji T-34/85. W tej sytuacji można się zastanawiać, gdzie podział się piąty członek załogi. W czasie kręcenia filmu wiele T-34/76 było już zniszczonych lub zmodernizowanych do standardu z działem kalibru 85 mm. Łatwiej było więc dostać tę właśnie, późną wersję czołgu.
- W odc. 1 "Załoga" w scenie przy zabitym tygrysie rolę Szarika "gra" jamnik szorstkowłosy lub spaniel. W scenie, w której Janek wraca do domu już po pojmaniu Japończyka – na kolanach opiekuna siedzi jeszcze inny pies – nie jest to ani szczeniak owczarka niemieckiego, ani jamnik, ani spaniel. W tym samym odcinku w scenie próby uruchomienia ciężarówki "z korby", Janek zwraca się do chorążego Zenka "Panie poruczniku".
- W odc. 2 "Radość i gorycz" wykorzystano archiwalne ujęcia bombowców nurkujących Stuka, jednak w scenie, gdy jeden z samolotów strzela do kaprala Kucharka, pojawia się już Messerschmitt Bf 109. W tym samym odcinku w scenie gdy załoga robi poranną toaletę, w lusterku, przy którym goli się Grześ, widać wyraźnie operatora z kamerą.
- W odc. 4 "Psi pazur", w scenie, gdy Szarik rusza z wiadomością o uszkodzeniu czołgu, w prawym dolnym rogu ekranu widać cień jednego z członków ekipy filmowej w czapce, który starał się "wycofać" z kadru. Kilka scen później, gdy Szarik goni królika, wyraźnie widać siatkę, którą ekipa rozpięła, by królik nie uciekł za daleko.
- W odc. 5 "'Rudy', miód i krzyże" czołg "Rudy" taranuje transporter półgąsienicowy. Wyraźnie jednak widać, że wóz podnosi się, zanim jeszcze zetknął się z czołgiem.
- W odc. 7 "Rozstajne drogi" w momencie gdy załoga spożywa zupę siedząc na czołgu, za plecami Gustlika w oddali przejeżdża samochód osobowy współczesny czasom realizacji serialu.
- W odc. 10 "Kwadrans po nieparzystej" czołg "Rudy" forsuje przeszkodę wodną. Stojący na brzegu Wichura próbuje na niego wskoczyć, lecz wyraźnie widać, że zostaje na brzegu. W następnym ujęciu już siedzi na czołgu.
- W tej samej scenie, wjeżdżający do wody czołg ma otwarty przedni właz i widać jak woda wlewa się do środka. Moment ten widoczny jest też w czołówce drugiej serii.
- W finale odc. 13 "Zakład o śmierć" przez niecałą sekundę widać, że kilka niezdarnie zbitych desek podpiera wieżę jadącego czołgu, po czym wieża widowiskowo odrywa się od kadłuba (trafiona przez pocisk baterii Flak).
- W odc. 15 "Wysoka fala" po wysadzeniu tamy pancerni i Kugel uciekają łodzią wraz z nurtem. W jednym ujęciu można zauważyć, że w wyniku powstania zbyt dużych fal "mokry" ster, który trzyma Kugel, łamie się w pół. W następnej scenie ster jest już nowy, "suchy" i znów nie do końca dobrze zamontowany.
- W odcinkach "Czerwona seria" i "Wysoka fala" w zajętym przez bohaterów posterunku saperskim wisi wielki plakat propagandowy z sylwetką żołnierza w hełmie. Napis na plakacie brzmi "Jak my walczymy tak ty pracuj dla zwycięstwa." Jednak afisze tej treści umieszczano nie w jednostkach wojskowych, ale w zakładach przemysłowych (sugeruje to sama treść jego przekazu).
- W odc. 15 "Wysoka fala" na tle barki oraz budynku Poczty Polskiej w Bydgoszczy widać wieżowiec Urzędu Wojewódzkiego.
- W odc. 18 "Pierścienie" podchorąży Zadra zabierając uciekinierów ze szpitala polowego ma obok siebie kierowcę – jadą gazikiem w szóstkę. Gdy wsiadają do samochodu, Lidka ma najpierw krótkie włosy, a po chwili gdy odjeżdżają już znacznie dłuższe. Następnie wysadzając Lidkę i pozostałych zbiegów ze szpitala obok siebie kierowcy już nie ma. Kierowca ponownie pojawia się, gdy Zadra wjeżdża na przedmieścia Berlina.
- W odc. 21 "Dom", podczas kłótni o to, kto ma jechać do zaminowanego fortu, siedzący na wieży czołgu Gustlik raz ma dystynkcje sierżanta, a raz plutonowego.
- W scenach walk, w których bierze udział więcej osób, wielokrotnie widać żołnierzy (zarówno Polaków, jak i Niemców, czy Rosjan) używających karabinków Kałasznikowa, które do produkcji seryjnej weszły dopiero w 1949 roku. Mógł to być karabin STG uważany za prekursora "kałasznikowa".
- W wielu scenach jadący czołg, filmowany z różnych ujęć raz ma, a raz nie ma przednich fartuchów na błotnikach.
- Umundurowanie i dystynkcje żołnierzy niemieckich dobrano zupełnie chaotycznie, bez dbania o prawdę historyczną. W wielu scenach żołnierze niemieccy noszą furażerki wycofane w 1943 i zastąpione miękkimi czapkami z daszkiem. Obergefreiter Kugel nosi na naramiennikach belki wprowadzone dopiero w armii NRD (w Bundeswehrze belki są ukośne). Walczący pod Studziankami żołnierze dywizji "Hermann Göring" noszą mundury i stroje kamuflażowe Waffen-SS. Również fryzury niemieckich żołnierzy są niezgodne z ówczesnym regulaminem: baczki, długie włosy z tyłu, grzywki, podczas gdy obowiązywało wysokie podgolenie boków i tyłu głowy oraz zaczesywanie włosów do tyłu. Strzelający do "Rudego" na poligonie doświadczalnym artylerzyści obrony przeciwlotniczej noszą hełmy spadochroniarzy.
- Często występujący w wielu odcinkach Czernousow dowodzi pododdziałem zwiadowców. Ci jednak noszą zwykłe mundury piechoty podczas gdy w rzeczywistości zwiadowcy armii czerwonej używali bogatego asortymentu strojów kamuflażowych dobieranych w zależności od terenu i pory roku.
- W czasie wojny meteorolog (cywilny zawód Olgierda) był bardzo poszukiwany w lotnictwie wojskowym. Zatem człowieka z takim zawodem z pewnością wcielono by do lotnictwa, a nie do wojsk pancernych.
[edytuj] Ciekawostki w fabule i produkcji
- Ponieważ w latach 60. brakowało sprawnego technicznie sprzętu niemieckiego (choć działo samobieżne Hetzer i półgąsienicowy transporter opancerzony Sd.Kfz.251 produkowano jeszcze w Czechosłowacji), filmowcy wykorzystywali przebudowany sprzęt radziecki i zagraniczny. Przykładowo, w odcinku "Psi pazur" niemieckie oddziały wspierają czołgi typu Tygrys i Pantera zbudowane na podwoziach czołgów T-34/85, co można poznać po innym typie zawieszenia i kół jezdnych (podobne przeróbki zastosowali twórcy filmu Szeregowiec Ryan). Później, w odcinku ""Rudy", miód i krzyże" dwukrotnie pojawia się transporter półgąsienicowy M3 Halftrack, który "gra" niemiecki transporter opancerzony. W odcinku "Zakład o śmierć" niemieccy artylerzyści na poligonie posługują się armatami ZiS-3 kal. 76 mm. Choć w pierwszej serii (odcinki 1-8) starano się maskować różnicę w sprzęcie, to później już tego nie robiono – np. w odcinku "Fort Olgierd" Niemcy uciekają w wozie opancerzonym FUG (powojennym) eskortowanym przez dwa czołgi IS-2 ("grające" dwie Pantery). O ile w odcinku "Załoga" Wichura jeździ ciężarówką ZiS-5, o tyle w późniejszych odcinkach pojawia się w powojennym "Lublinie". Nie uniknięto nawet "wpadki" w postaci kuchni polowej, którą pancerni zdobyli w odcinku "Czerwona seria".
- Na początku serii wnętrza "Rudego" kręcono w studiu. Dopiero później w kadłubie jednego z T-34 wycięto otwory pozwalające na kręcenie scen wewnątrz prawdziwego czołgu. Po zakończeniu zdjęć oddano go do Muzeum Broni Pancernej w Poznaniu.
- W odc. 6 "Most" "Rudy" zostaje uszkodzony przez minę, a załoga musi spędzić kilka miesięcy w szpitalu. W owym czasie była to próba "wyjaśnienia", dlaczego Armia Czerwona nie pomogła powstańcom warszawskim w odbijaniu lewobrzeżnej części miasta (ofensywę wstrzymano wówczas aż do stycznia 1945 roku). Jednak gips Janka Kosa to nie charakteryzacja – w trakcie kręcenia serialu Janusz Gajos, zasnąwszy na planie filmowym, został potrącony (a właściwie przejechany)przez ciężarówkę. Na skutek wypadku musiał spędzić pewien czas w szpitalu mając poważnie uszkodzoną miednicę i kręgosłup, więc zdecydowano – niejako "przy okazji" – nakręcić w tym czasie sceny szpitalne do odcinka "Most".
- W odc. 14 "Czerwona seria" użyto ciągnik rolniczy Lanz-Bulldog D9506 często błędnie uznawany za ciągnik rolniczy Ursus C-451. Który zakłady mechaniczne Ursusa zaczęły produkować w połowie lat 50.
[edytuj] Kontrowersje wokół filmu
Pierwsze znane protesty były dziełem Jerzego Bukowskiego, wiceprzewodniczącego Porozumienia Organizacji Kombatanckich i Niepodległościowych z Krakowa. Wiadomo o dwóch listach wysłanych przezeń do zarządu Telewizji Polskiej, z czego jeden z nich za kadencji Jana Dworaka.
Protesty odniosły skutek w lipcu 2006 roku, gdy obowiązki prezesa TVP pełnił Bronisław Wildstein. Rzecznik TVP, Daniel Jabłoński, odpowiadając na list Porozumienia Organizacji Kombatanckich i Niepodległościowych stwierdził, iż Telewizja Polska nie będzie w najbliższym czasie emitować filmów zakłamujących przeszłość historyczną Polski. Film ten, wraz ze Stawką większą niż życie został wycofany z jesiennej ramówki. Prawa do emisji serialu zakupiła telewizja Kino Polska. Pomimo wspomnianych kontrowersji TVP1 wyemitowała serial latem 2007 roku.
W 2008 roku stacja TVP Historia wyemitowała serial wraz z komentarzem mającym na celu przedstawienie tła historycznego, weryfikację przedstawionych faktów i ewentualne odkłamanie ich. Audycję prowadził Krzysztof Kłopotowski, zaś każdy odcinek był komentowany przez historyków uniwersyteckich i z Instytutu Pamięci Narodowej[3]. Emisje "odkłamujące" serial były emitowane w stacji w kolejnych latach.
[edytuj] Piosenki znane z serialu
- "Ballada o pancernych" (znana także jako "Deszcze niespokojne") – piosenka tytułowa każdego odcinka
- "Oka" – w odc. 2 śpiewają pancerni w drodze do Lublina
- "Białe róże" ("Rozkwitały pąki białych róż...") – w odc. 2 odtworzone z gramofonu przez nauczycielkę z Lublina
- "Gdy naród do boju" – w odc. 2 śpiewana przez robotników w fabryce podczas spotkania z pancernymi
- Hymn Polski – w odc. 2 śpiewa tłum podczas spotkania z pancernymi
- "Przed nami Odra" ("Siódma kompania...")
- "Ballada Studziankowska" ("Tygrys")
- "Gruzińska pieśń bojowa" (Kartvelo kheli khmals ikar – Gruzinie, chwyć za miecz!)
- "Od Rosyi jadę, szabelkę toczę..." – w odc. 11 śpiewa Tomasz wraz z kawalerzystami
- "Piosenka radiotelegrafistki"
- "Marsz Triumfalny" z II aktu opery Aida Giuseppe Verdiego
[edytuj] Emisja w innych krajach
- Serial emitowano w Czechosłowacji pt. Čtyři z tanku a pes – na początku lat 70-tych Československá televize. W 2006 ponowną emisję zrealizowała Prima TV.
- Na terenach byłego ZSRR film nosił tytuł Четыре танкиста и собака.
- W Finlandii serial był emitowany w latach 70-tych pt. Panssaripartio (dosł. pol. "Patrol czołgowy").
- W Niemieckiej Republiki Demokratycznej serial emitowała stacja Deutscher Fernsehfunk wzgl. Fernsehen der DDR (tytuł Vier Panzersoldaten und ein Hund). Początkowo wyemitowano 8 odcinków od marca do czerwca 1968. Następnie od września 1971 pokazano powtórnie 8 odcinów, a po nich wyemitowano 13 nowych aż do stycznia 1972. Wznowienia emisji nastąpiły w latach 1975 i 1988 (17 odcinków).
- Na Węgrzech serial emitowała telewizja M1 (pod tytułem A négy páncélos és a kutya).
- W Estonii serial emitowała ETV2 (pod tytułem Neli tankisti ja koer).
- Na Kubie pod tytułem Los cuatro tanquistas y el perro.
[edytuj] Inne informacje
- Eksponat psa Trymera grającego Szarika znajduje się w "Zakładzie Kynologii Policyjnej" Centrum Szkolenia Policji w miejscowości Sułkowice (a także psa grającego w serialu Przygody psa Cywila)[4].
- W Kanadyjskim Muzeum Wojny znajduje się czołg T-34 o numerze taktycznym 102.
[edytuj] Upamiętnienia serialu
- W Białej Nyskiej jedna z ulic nosi nazwę Czterech Pancernych (podobno psa pominięto ze względu na długość nazwy).
- W Bydgoszczy przy jednej ze śluz na Kanale Bydgoskim – w miejscu, gdzie w 1969 roku realizowano jeden z odcinków serialu, stoi wieżyczka czołgu z numerem 102.
- W Toruniu istnieje ulica Pancernych i okoliczne ulice: Gustlika, Szarika, Honoratki, Rudego.
[edytuj] Nawiązania i odniesienia
- W odc. 13 "Zakład o śmierć" pojawia się kapitan Abwehry, który pomaga załodze "Rudego" uciec przed Niemcami. Jest to nawiązanie do serialu Stawka większa niż życie.
- W odc. 2 "Eksternista" serialu Przygody psa Cywila z 1970 dyrektorka domu dziecka, do którego trafia tytułowy bohater, mówi sierżantowi Walczakowi, że "dzieci chcą, żeby on (Cywil) nazywał się Szarik". Stanowi to nawiązanie do serialu.
[edytuj] Bibliografia
- Marek Łazarz, Czterej pancerni i pies. Przewodnik po serialu i okolicach, 2006, ISBN 83-921900-0-9
[edytuj] Film dokumentalny
Przypisy
[edytuj] Linki zewnętrzne
Polska
Multimedia w Wikimedia Commons
Czterej pancerni i pies w Wikicytatach
