| |||
 Dąbrówka Mała - ratusz | |||
| Status | dzielnica | ||
| Zespół dzielnic | wschodnie | ||
| Założono | XV wiek | ||
| W granicach Katowic | 31 grudnia 1959 | ||
| Powierzchnia | 3,68 km² | ||
| Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość | 5411 1 470 os./km² | ||
| Strefa numeracyjna | 32 | ||
| Kod pocztowy | 40-3** | ||
| Tablice rejestracyjne | SK | ||
Położenie na planie Katowic | |||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons | |||
Dąbrówka Mała (niem. Klein-Dombrowka[1][2], Eichenau[3][4]) – dzielnica Katowic, stolicy województwa śląskiego, położona w północno-wschodniej części miasta.
Początki Dąbrówki Małej sięgają XV wieku. Należała wówczas do księstwa siewierskiego. Dynamiczny rozwój miejscowości nastąpił w drugiej połowie XIX wieku wraz z powstaniem tu zakładów górniczych i hut, co rzutowało na szybki wzrost liczby ludności. Od 1945 wieś tworzyła odrębną gminę, w 1951 weszła w skład miasta Szopienice. Wraz z nim, w 1960, włączono ją do Katowic. W 1997 ustalono nowy podział administracyjny miasta, w wyniku którego dzielnica uzyskała status czternastej jednostki pomocniczej.
Zabudowę Dąbrówki Małej stanowią kamienice oraz familoki, wzniesione przy istniejących kopalniach i hutach i przeznaczone dla pracowników. Obok nich powstały osiedla mieszkaniowe z tzw. wielkiej płyty (os. K. Michalskiego, osiedle przy ul. Przedwiośnie), wybudowane w latach 60. i 70. XX wieku. Dzielnicę otacza ważny szlak komunikacyjny − droga ekspresowa nr 86 oraz rzeka Brynica.
W 2007 Dąbrówka Mała liczyła 5 411 mieszkańców.
Spis treści |
Dąbrówka Mała obejmuje obszar 3,68 km²[5]. Dzielnica położona jest w północno-wschodniej części Katowic; graniczy z Bogucicami od zachodu (ul. Wiertnicza i ul. Leopolda), Szopienicami od południowego wschodu (al. Walentego Roździeńskiego) oraz miastami: Sosnowcem od wschodu (granica na rzece Brynica), Czeladzią i Siemianowicami Śląskimi od północy (rejon Elektrociepłowni Katowice).
Przez dzielnicę przebiega droga krajowa nr 86 i droga ekspresowa S86 (trasa Katowice–Warszawa oraz trasa Katowice–Kraków przez Olkusz). Ponadto przewidziana jest modernizacja tego odcinka na potrzeby Drogowej Trasy Średnicowej.
Dąbrówka Mała leży na Wyżynie Katowickiej (część Wyżyny Śląskiej).
Do dzielnicy zaliczają się również dawne przysiółki: Stary i Nowy Czekaj, kolonia robotnicza Norma, kolonia Pniaki i osiedle Konstantego Michalskiego[6].
Dąbrówka Mała geologicznie jest położona na skałach, uformowanych w czasie karbonu górnego (głównie węgiel kamienny)[7]. Leży na granicy występowania wychodnich skał starszych z cienką pokrywą osadów czwartorzędowych i madów oraz żwirów rzecznych (naniesione przez rzekę Brynicę oraz Potok Śmiłowskiego)[8].
Dąbrówka Mała jak i całe Katowice leży w częstochowsko-kieleckiej dzielnicy klimatycznej[9]. Średnia roczna temperatura wynosi +7,9ºC (średnia z lat 1961−1990), średnia temperatura w lipcu +17,4 °C, a w styczniu -2,7 °C. Średnia suma opadów w skali roku wynosi 721 mm, z czego najwięcej w lipcu (110 mm). Charakterystyczne są tu wiatry słabe, o średniej prędkości 3,3 m/s, wiejące głównie z kierunku zachodniego (21%) i południowego zachodu (20,1%). Pokrywa śnieżna występuje około 60 dni w roku[10][11].
Dzielnica leży w dorzeczu Przemszy, będącej częścią dorzecza Wisły i Zlewiska Bałtyku[12]. Przez teren dzielnicy przepływa rzeka Brynica oraz Potok Śmiłowskiego (prawobrzeżny dopływ Brynicy). Przy ul. Leopolda istnieją dwa pokopalniane stawy[13].
Pierwsze wyobrażenie herbu Dąbrówki Małej pochodzi z inwentarza parafii boguckiej z 26 marca 1816. W nim pieczęcie miejscowości, należących do parafii, odcisnęli jej sołtysi. Herb przedstawiał chłopa w kapeluszu z kosą (tzw. "kosiarz") na żółtym tle[14].
Powstanie wsi nad Brynicą w księstwie siewierskim datuje się na XV wiek[15]. Po raz pierwszy była wzmiankowana w 1576 w piśmie Mikołaja Salomona jako obszar w granicach wsi Milejowice (obecnie dzielnica Sosnowca Milowice[16]). W XVI wieku stanowiła folwark będący własnością opactwa św. Jakuba we Wrocławiu[15]). 16 lipca 1667[17] kupił ją Jakub z Czarnocina Czarnkowski zwany Celarym (stąd na starych mapach pojawiała się jako Celary-Dąbrówka[16]), podczaszy dobrzyński. Do końca XVII wieku Dąbrówka Mała należała do parafii św. Stanisława w Czeladzi, następnie (do czasu wybudowania obecnego kościoła parafialnego w 1912) do parafii w Bogucicach[18].
Jako część Śląska od 1742 weszła w skład Prus, od 1815 znajdowała się w granicach prowincji śląskiej − w powiecie bytomskim (niem.: Landkreis Beuthen-Tarnowitz), rejencji opolskiej. W 1783 mieszkały tu 73 osoby[19]. W XVIII wieku pod Dąbrówką Małą powstał jej przysiółek − "Pod Młynem". Nazwa wzięła się od działającego w nim młyna nad Brynicą, którego właścicielką w 1714 była Katarzyna Młynarzanka[20]. Od 1742 do 1795 wieś leżała bezpośrednio na granicy Prus i Polski (do 1790 tożsamej na tym odcinku z granicą Prus z biskupim księstwem siewierskim wzdłuż Brynicy).
W XIX wieku była własnością Mieroszewskich (zakupiona od Jana Kamieńskiego w 1824[21]), następnie Wincklerów. Na charakter wsi zaczęło wpływać lokalizowane tutaj górnictwo węgla kamiennego i hutnictwo. W 1844 węgiel wydobywano z pól "Norma" i "Georg", należących do pierwszej kopalni "Georg"[22], szybami "Norma", "Maschinenschacht", "Glückschacht" i "Pachalyschacht". W latach 1844–1885 w rejonie Pniaków wydobycie prowadziła kopalnia "Gute Zuflucht"[23], z której w 1873 wydobyto 24 tys. ton węgla[24]. W 1845 Dąbrówka była już dużą wsią liczącą 654 mieszkańców. Dzięki przemysłowi górniczemu i hutniczemu następował jej gwałtowny rozwój. W okresie od połowy XIX wieku do początku II wojny światowej działały oprócz kopalni "Georg" (1844–1928, od 1922 pod polską nazwą "Jerzy") również kopalnia "Abendstern" (od 1922 pod nazwą "Jutrzenka")[22], huta cynku "Paul" (1861−1928, od 1922 pod nazwą "Paweł")[22] oraz huta srebra i ołowiu "Walter-Croneck" (1864–1939)[22]. W 1854 uruchomiono Fabrykę Bieli Cynkowej "Germania". W 1869 pogłębiono szyby kopalni "Morgenstern" (wydobycie wstrzymano w 1885, a w 1905 roku połączono z kopalnią "Georg").
W 1861 Dąbrówka Mała liczyła już 2171 mieszkańców, jednak w 1873 − wskutek wyłączenia z gminy kolonii Burowiec i obszaru dworskiego − liczba ta spadła do 1590 osób[25]. W 1894 kolonia Burowiec znów jednak weszła w skład gminy Dąbrówka Mała[4].
W 1873 gmina została włączona w skład nowo utworzonego katowickiego powiatu ziemskiego (niem.: Landkreis Kattowitz). Należała do okręgu sądu rejonowego w Mysłowicach i dysponowała własną pocztą (1894)[4].
W latach 1848–1877, w wyniku eksploatacji kopalń, na terenie Dąbrówki Małej, Wełnowca, Józefowa, Dębu i Katowic wyschły 4 źródła i 60 studni. W 1896 zaczęto eksploatować nowe źródło wody w rejonie kopalni rudy cynku i ołowiu "Rozalia"[26]. Z zasobów wodnych tego wodociągu korzystały Katowice i sąsiednie miasta i gminy. 6 października 1895 założono Ochotniczą Straż Pożarną[27].
Na początku XX wieku wzniesiono ratusz i neobarokowy kościół św. Antoniego, którego głównym inicjatorem budowy był proboszcz parafii w Bogucicach ksiądz Ludwik Skowronek. W 1913 poświęcono teren pod nowy cmentarz parafialny.
W latach 1919−21 mieszkańcy Dąbrówki Małej wzięli czynny udział w powstaniach śląskich[28] (jest im poświęcona tablica pamiątkowa w kościele parafialnym), a później w plebiscycie (63% głosowało za przynależnością do Polski). 18 sierpnia 1919 wieś została zdobyta przez grupę powstańców, którą dowodził Jan Żychoń (oddział wycofywał się z Ochojca)[29]. 20 sierpnia 1919 we wsi zjednoczyły się grupy bojowe Dąbrówki Małej i Bogucic. Tego samego dnia oddziały te zaatakowały niemieckie samoloty zwiadowcze (jeden z nich został zestrzelony i zniszczony). Dzień później powstańcy, pod naporem Grenzschutzu, musieli się wycofać w kierunku Sosnowca i Mysłowic. W 1920 w Dąbrówce Małej mieściło się dowództwo II powstania śląskiego. Od 6 maja 1921 w budynku probostwa rezydował m.in. Wojciech Korfanty (w dniach 7−9 prowadził tu rokowania w sprawie rozejmu ze stroną niemiecką, które nie doszły do skutku)[16].
W latach 1922−1939 miejscowość znajdowała się w granicach powiatu katowickiego w autonomicznym województwie śląskim. W 1924 powtórnie włączono w granice gminy obszar dworski "Dąbrówka Mała" oraz otwarto kopalnię "Polska" (od 1937 − "Dąbrówka Śląska")[30]. W 1926 miejscowość liczyła 9500, a w 1936 − 10150 mieszkańców[31]. W 1928 zamknięto kopalnię "Jerzy", w związku z czym odbyły się liczne protesty społeczne. W okresie międzywojennym ze składek pieniężnych parafian Dąbrówki wybudowano kino "Capitol". W latach 30. XX wieku na terenach piaskowni odkryto szczątki zwierząt dyluwialnych (do 1939 w zbiorach Muzeum Śląskiego)[30].
W czasie II wojny światowej w Dąbrówce Małej znajdował się niemiecki Polenlager Nr 4 Eichenau[32]. W dniach 3/4 kwietnia 1940, w odwet za zamordowanie miejscowego komendanta policji, hitlerowcy zastrzelili 40 zakładników (przy hałdzie dawnej kopalni "Jerzy")[33].
Po II wojnie światowej wzniesiono Dom Ludowy. W marcu 1946 wysunięto projekt przyłączenia Michałkowic, Bańgowa, Przełajki i Dąbrówki Małej do Siemianowic Śląskich i utworzenia siemianowickiego powiatu miejskiego (grodzkiego). Projekt ten jednakże nie został zrealizowany ze względu na sprzeciw gminy, a także sprzeciw starosty powiatu katowickiego[34]. Do 1951 miejscowość była siedzibą gminy Dąbrówka Mała, w 1951 została przyłączona do Szopienic[35], a 31 grudnia 1959 wraz z Szopienicami − do Katowic[36].
Seria zabójstw o oddźwięku ogólnopolskim, przypisywana Zdzisławowi Marchwickiemu, mająca miejsce w latach 1964−1970, została zapoczątkowana w dniu 7 listopada 1964 w Dąbrówce Małej zabójstwem Anny Mycek[37].
W 1965 wybudowano bloki w rejonie ul. Józefa Hallera i al. Walentego Roździeńskiego[31] (osiedle Przedwiośnie). 11 października 1971 oddano do użytku nowy budynek Szkoły Podstawowej nr 46 przy ul. Dytrycha (obecnie ul. Deszczowa)[38]. Pod koniec lat 80. XX wieku powstało miejskie schronisko dla bezdomnych zwierząt[39].
Od czasu podziału administracyjnego Polski ustanowionego w 1999, Dąbrówka Mała jest 14. jednostką pomocniczą miasta Katowice[40].
W setną rocznicę powstania Ochotniczej Straży Pożarnej − 7 października 1995 − nadano i przekazano jej nowy sztandar. W 1997 dzielnica liczyła 5900 mieszkańców[41]. W 2005 przestała istnieć Szkoła Podstawowa nr 46 (przekształcono ją w Gimnazjum nr 11). W 2011 zabudowania dawnej kopalni "Jerzy" przy al. W. Roździeńskiego 214[42] zostały całkowicie wyburzone.
Zabudowa dzielnicy została ukształtowana w głównie XIX wieku, wówczas to powstały liczne kolonie przemysłowe dla pracowników pobliskich kopalń i hut. Dominuje tu budownictwo o wysokości do 4 kondygnacji, w szczególności stare (familoki) o złym stanie technicznym[6] − około 50%. Fragment dzielnicy stanowi też zabudowa jednorodzinna. W rejonie ul. gen. H. Le Ronda znajdują się przebudowane domki fińskie.
W 1978 wybudowano w rejonie ulic Józefa Grzegorzka i Strzelców Bytomskich os. ks. K. Michalskiego[43], są to 11-kondygnacyjne bloki z tzw. wielkiej płyty[44]. W latach 2005−2007 oddano do użytku nowe bloki mieszkaniowe (część przerobiona z dawnych internatów, wybudowanych w 1969[45]) w rejonie ul. Techników[46]. Planowane jest również, by fragment terenu między ul. Bohaterów Monte Cassino i ul. Wiertniczą został przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową o wysokiej intensywności. Zbiornik wodny, który znajduje się w środku tego terenu zostałby zachowany, a na jego obrzeżach powstaną tereny rekreacyjne.
Udział powierzchni zabudowanej w powierzchni całej dzielnicy wynosi 22%, średnia ważona liczby kondygnacji wynosi 1,68[5].
Dąbrówka Mała należy do dzielnic wymagających ochrony i rewitalizacji historycznej struktury przestrzennej z istniejącymi obiektami i zespołami zabytkowymi oraz układami zielni prawnie chronionymi[47].
W dzielnicy znajdują się następujące obiekty wpisane do rejestru zabytków[48]:
Ponadto znajdują się tu stare kamienice (ul. Stacyjna, ul. gen. Henryka Le Ronda, ul. Strzelców Bytomskich, al. Niepodległości) oraz familoki (ul. Siemianowicka), budynek Ochotniczej Straży Pożarnej (dawna siedziba ZBOWiD), budynek starego dworca kolejowego (obecnie mieści się w nim Teatr "Gry i ludzie"), budynek dawnej sceny "Capitol", budynek przedszkola w dawnym podworskim parku[52]. W 1990 do Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie trafił drewniany gołębnik z XIX wieku (znajdujący się wcześniej w dzielnicy przy ul. Dytrycha 12)[20].
Większe skupiska drzew i zagajniki znajdują się w okolicach przysiółka Czekaj, w rejonie ul. Milowickiej, pomiędzy ul. Techników i al. Walentego Roździeńskiego. W dzielnicy położone są zielone skwery i place (plac Żołnierzy Września, plac w rejonie skrzyżowania ul. Strzelców Bytomskich i ul. Pod Młynem, skwer przed kościołem parafialnym). Zlokalizowane są tutaj także ogródki działkowe: POD Bratek (ul. Strzelców Bytomskich), POD Bartek (ul. J. Hallera), przy granicy z Bogucicami − POD Radość (ul. Leopolda)[13]. Około pół kilometra na wschód od granic dzielnicy znajduje się Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Szopienice-Borki".
Od wieku XVI (wzmiankowana wtedy jako jeszcze niezamieszkana ziemia w granicach wsi Milejowice – dzisiejsze Milowice[31]) ludność osady systematycznie wzrastała. Pierwsze dane o jej liczbie pochodzą z 1783 – 73 osoby[19]. Od połowy XIX wieku nastąpił wzrost mieszkańców wsi: w 1845 – do 654[22], dziesięć lat później liczba ludności podwoiła się – 1321. W 1861 wynosiła ona już 2171 mieszkańców[54]. Największy przyrost nastąpił na przełomie XIX/XX wieku. Był związany z lokalizowaniem tu kolejnych kopalń i hut. Na mieszkańców składali się głównie robotnicy tych zakładów. W 1890 miejscowość liczyła 5062 osób. Na początku wieku XX, w latach 1905 i 1910, liczba mieszkańców wynosiła odpowiednio 7311[4] i 8431[55]. W okresie II RP nadal utrzymywała się tendencja do wzrostu demograficznego Dąbrówki Małej. Tak w 1926 liczba ta wynosiła 9500, w 1936 – 10150[31], do 1939 nieznacznie spadła – do 9832. Po II wojnie światowej – w 1946 – dzielnica liczyła 9107 mieszkańców, w 1951 zaś 10061[56]. W drugiej połowie XX wieku nastąpił spadek liczby mieszkańców Dąbrówki Małej o około 42% (spowodowany głównie odłączeniem Burowca od Dąbrówki, którego zaczęto wliczać do Szopienic): w 1997 liczba ich wynosiła 5900. Tendencja spadkowa utrzymała się na początku XXI wieku. W 2005 dzielnica liczyła już 5500 mieszkańców[41], w 2007 − 5 411[5].
| Zmiana liczby mieszkańców w Dąbrówce Małej w XVIII-XXI w. |
|---|
Do czasów II wojny światowej dzielnica miała charakter typowo przemysłowy (huty i liczne kopalnie, zamknięte przed II wojną światową)[30]. Obecnie nie funkcjonuje tu żadna kopalnia, dobrze rozwinięta jest natomiast funkcja handlowo-usługowa dzielnicy. W tej części Katowic znajduje się kilka hipermarketów i centrów handlowych oraz sieci salonów samochodowych, mniejszych sklepów i stacji benzynowych[57]. Spośród obiektów przemysłowych znajduje się tu Elektrociepłownia Katowice (część w Siemianowicach Śląskich), a w niewielkiej odległości − Huta Jedność[58]. Około 50% terenu dzielnicy to tereny przemysłowe i poprzemysłowe[43].
W północnej części dzielnicy znajduje się Kompostownia MPGK oraz mechaniczno-biologiczno-chemiczna oczyszczalnia ścieków Siemianowice−Centrum (ul. Milowicka 9)[59], której właścicielem jest Rejonowe Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Katowicach. Oczyszczalnia obsługuje miasta: Siemianowice Śląskie, Czeladź, część Będzina oraz Milowice (dzielnica Sosnowca). W ciągu doby oczyszczalnia może przyjąć 30 tys. m3 ścieków. Średnio oczyszcza 20 tys. m3 ścieków na dobę. Po oczyszczaniu wody odprowadzane są do rzeki Brynicy[60]. Przy ul. Kuśnierskiej znajduje się mechaniczna podoczyszczalnia Dąbrówka Mała[61] z osadnikiem Imhoff[43]. Według planów Urzędu Miasta Katowice wszystkie ścieki z dzielnic Dąbrówka Mała i Szopienice, mają być bierane kolektorem szopienickim i pompowane pompownią zlokalizowaną we wschodniej części Szopienic na oczyszczalnię Siemianowice−Centrum[62]. RPWiK Katowice sprzedaje Elektrociepłowni Katowice w Dąbrówce Małej wodę przemysłową z oczyszczalni Siemianowice−Centrum. Elektrociepłownia do procesu chłodzenia wykorzystuje około 1 580 tys. m3 rocznie oczyszczonych ścieków, co stanowi 1/4 wszystkich wód oczyszczonych. W ten sposób RPWiK odprowadza tylko 3/4 wód oczyszczonych do rzeki i tylko za taką ilość płaci opłaty z tytułu korzystania ze środowiska[63].
Elektrociepłownia Katowice posiada zainstalowaną moc elektryczną 135 MWe i zainstalowaną moc cieplną − 459,4 MWt; obsługuje miasta: Katowice, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec i Czeladź[64]. Jest w niej zatrudnionych 296 pracowników (stan na 2006)[65]. 7 czerwca 2002 Elektrociepłowni Katowice została przyznana nagroda Polskiej Izby Ekologii Ekolaury 2002 w kategorii "Ochrona powietrza" za produkcję energii elektrycznej i cieplnej w skojarzeniu − blok BCF-100[66].
Na podstawie systematycznych badań prowadzonych od 1983 roku przez Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych oraz Ośrodek Badań i Kontroli Środowiska dokonano oceny lokalizacji terenów rolniczych według kryterium zanieczyszczenia środowiska. Dąbrówka Mała znalazła się w kategoriach: B (niekorzystna) i C (wybitnie niekorzystna), co wskazuje na konieczność zaprzestania produkcji żywności[47].
Pierwsze polskie przedstawienie na terenie dzisiejszych Katowic odbyło się w Dąbrówce Małej w 1882. Był to Dzwonek Św. Jadwigi Karola Miarki, wystawiony w ogrodzie oberżysty Hamburgera[18]. W 1891 w ogrodzie gospody Weissenberga wystawiono sztukę Jana Fredry Consilium facultatis, w której brali udział członkowie Katolickiego Kasyna z Roździenia. Znajdowały się tu też towarzystwa artystyczne i koła matek Polek[67], oraz chór "Wanda" (liczył 55 osób, założony w 1912 przez Jana Płonkę[18]). W dzielnicy odbywają się imprezy kulturalne, np. coroczny festyn U Antonika[68] (zebrane podczas jego trwania fundusze przekazywane są na cele charytatywne), koncerty "Camerata Silesia"[69]. Do początku lat 90. XX wieku działała tu także druga scena Teatru Lalek "Ateneum"[30].
W dzielnicy znajduje się Galeria Dąbrówka Mała w Filii nr 20 Miejskiej Biblioteki Publicznej (wystawy prac graficznych)[70] oraz Teatr Gry i Ludzie[71] (siedziba w Dąbrówce Małej od 2001 w budynku starego dworca kolejowego) realizujący głównie spektakle plenerowe, uliczne i spektakle we wnętrzach. Przy kościele parafialnym działa oddział Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży, organizujący spotkania opłatkowe, festyny, zawody, wspólne rekolekcje i wyjazdy młodzieży[72].
W Filii nr 20 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Dąbrówce Małej działa Koło Ekologiczne[73]. Działalność koła skupia się głównie na edukacji ekologicznej, prowadzeniu zebrań z mieszkańcami zainteresowanymi problemami ekologicznymi i podejmowaniu działań na rzecz polepszenia środowiska dzielnicy. Dzięki działalności koła wyremontowano niektóre ulice i chodniki, wybudowano parkingi wokół cmentarza parafialnego, zlikwidowano kotłownię węglową (węgiel zastąpiono bardziej ekologiczną ropą)[74].
Od początku XIX wieku Dąbrówka Mała należała do Związku Szkolnego w Bogucicach, a dzieci chodziły do szkoły tylko dwa razy w tygodniu. Pierwsza szkoła w Dąbrówce Małej została usytuowana między kolonią Pniaki a Burowcem. Do budowy przystąpiono 4 listopada 1845. Do szkoły uczęszczały też dzieci z okolicznych kolonii. Z czasem wybudowano dwie nowe kolonie Jerzy i Paweł. Stopniowo więc wzrastała liczba mieszkańców i dzieci uczęszczających do szkoły. Dlatego też podjęto decyzję o wynajęciu dodatkowej sali w kolonii Burowiec. W wyniku procesu germanizacyjnego ludności Śląska na początku XX wieku nauczanie odbywało się wyłącznie w języku niemieckim[38].
W 1919 roku w miejscowości założono Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół". Zrzeszało ono rolników i robotników ze wsi[29].
W dzielnicy działa klub sportowy "Hetman" (w 1922 nosił nazwę KS 22 Dąbrówka Mała, w 1949 – KS Unia Dąbrówka Mała, w 1955 – KS Konstal 22 Katowice, w 1975 – KS Instal 22 Katowice, w 1985 – BKS Instal 22 Katowice, a od 1998 – KS Hetman 22 Katowice), stadion klubu przy ul. Siwka został w 2009 całkowicie przebudowany[76]. Jest to jedyne pełnowymiarowe boisko do piłki nożnej w Dąbrówce Małej, posiada nawierzchnię ze sztucznej trawy. W ramach projektu wybudowano również mniejsze boisko treningowe, dwa korty tenisowe i boisko wielofunkcyjne do siatkówki i koszykówki. Klub prowadzi także szkółkę piłkarską[77]. Istnieje tu również boisko "Pod Młynem" (boiska piłkarskie między ul. Milowicką i ul. Pod Młynem)[78].
.jpg)
W Dąbrówce Małej znajduje się rzymskokatolicka parafia pw. św. Antoniego z Padwy (należąca do Dekanatu Katowice-Bogucice; jego wicedziekanem jest ksiądz proboszcz parafii w Dąbrówce − ks. Andrzej Noras), z neobarokowym kościołem z lat 1907−1912. Parafia i kościół powstały w dużej mierze dzięki staraniom ks. Ludwika Skowronka[79] z parafii w Bogucicach. Granice parafii wykraczają poza statutowy teren dzielnicy. Żaden inny związek wyznaniowy nie ma tu swoich placówek.
Na terenie dzielnicy znajduje się dom nr 2 Zgromadzenia Sióstr św. Jadwigi od Niepokalanej Dziewicy Bogarodzicy Maryi (Jadwiżanki). Mieszka w nim osiem sióstr, w domu zakonnym prowadzą ośrodek wychowawczy dla dzieci oraz działają przy kosciele parafialnym. Dom zakonny znajduje się przy ul. Strzelców Bytomskich 1[80].
Teren dzielnicy podlega pod parafię Zbawiciela Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Parafia należy do diecezji katowickiej; posiada swoją siedzibę przy ul. ks. bpa Herberta Bednorza 20 w Szopienicach.
| Komitet wyborczy | Liczba mandatów | Ilość głosów |
|---|---|---|
| KWW "Forum Samorządowe i Piotr Uszok" | 3 | 53,2% |
| KW Platforma Obywatelska RP | 1 | 16,98% |
| KW Prawo i Sprawiedliwość | 1 | 12,66% |
| Koalicyjny KW Lewica i Demokraci | 0 | 12,22% |
Rada Miejska Katowic 29 września 1997 uchwaliła nowy podział na jednostki pomocnicze samorządu na terenie miasta, uznając Dąbrówkę Małą za 14. jednostkę pomocniczą, w zespole dzielnic wschodnich, wytyczając równocześnie jej dokładne granice[40].
W wyborach do rady miasta dzielnica należy do okręgu nr 2 (Dąbrówka Mała, Szopienice, Burowiec, Janów, Nikiszowiec, Giszowiec). W latach 2006–2010 okręg ten miał 5 przedstawicieli w Radzie Miasta[82]; w granicach dzielnicy znajdują się obwody nr 88, 89, 90, 91, 92.
Mimo, że Dąbrówka Mała jest jednostką pomocniczą, Rada Jednostki Pomocniczej dla tej dzielnicy nie została powołana, ponieważ mieszkańcy tej dzielnicy nie wystąpili z taką inicjatywą. Najbliższa jednostka z taką radą to dzielnica Szopienice-Burowiec (nr 15).
Źródłem gazu dla miasta Katowic są gazociągi wysokoprężne oraz podwyższonego średniego ciśnienia relacji: Tworzeń – Łagiewniki o średnicy DN 400 mm CN 2,5 MPa zasilający stację redukcyjno-pomiarową I0 dzielnicy Dąbrówka Mała. Jest to gaz ziemny wysokometanowy GZ-50[47].
Wodę do dzielnicy doprowadza rurociąg Dn 600/500/250 ze zbiornika "Traugutt" (jego pojemność wynosi 3 500m3, znajdującego się na terenie Mysłowic, biegnący przez Szopienice, Dąbrówkę w kierunku Siemianowic Śląskich. Dzielnica jest zasilana z sieci ciepłowniczych PEC − Katowice[43].
Dąbrówka Mała należy do drugiego rewiru Komisariatu 2. Policji w Katowicach przy ul. Kazimiery Iłłakowiczówny 2. Dzielnicę obejmują rejony 31 i 32[83]. Przy ul. Strzelców Bytomskich 33 ma swoją siedzibę oddział Ochotniczej Straży Pożarnej[27] (OSP Dąbrówka Mała przoduje w całym mieście w zakresie interwencji), przy al. Niepodległości 5 − Urząd Pocztowy Katowice 15[84], przy ul. Wyrobiskowej − Zakład Skupu i Przetwórstwa Złomu. W Dąbrówce Małej znajduje się także świetlica profilaktyczna (al. Niepodległości 4), prowadzona przez Gabinet Terapii Pedagogicznej Haliny Nawara (16 miejsc), adresująca swoją pomoc do dzieci z zaburzeniami zachowania, pochodzących z rodzin dysfunkcyjnych, z trudnościami opiekuńczo-wychowawczymi[85].
Przy ul. Milowickiej zlokalizowana jest baza Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów. Jednym z głównych zadań bazy jest kruszenie na bieżąco składowanego w niej gruzu betonowego i bitumicznego, pochodzącego z rozbiórek nawierzchni ulic[86].
W dzielnicy znajduje się NZOZ Plusmed Katowice, Dąbrówka (dawniej był publicznym zakładem opieki zdrowotnej; swoją siedzibę ma w dawnym ratuszu gminy)[87] oraz niepubliczne centrum dentystyczne. Najbliższy szpital znajduje się w Bogucicach, około 1 km od Dąbrówki[13] (Szpital Zakonu Bonifratrów pw. Aniołów Stróżów, do końca 2008 − Szpital Miejski im. Ludwika Rydygiera[88]).
Dojazd do dzielnicy zapewniają linie autobusowe KZK GOP oraz bezpłatna linia "Carrefour"[89]. Około 1 km od dzielnicy przebiega linia tramwajowa, zapewniająca komunikację z centrum miasta oraz Sosnowcem i Mysłowicami.
Jednym z głównych drogowych przelotowych ciągów komunikacyjnych dzielnicy jest al. Walentego Roździeńskiego (droga ekspresowa S86). Ponadto głównymi ulicami dzielnicy są: ul. gen. Henryka Le Ronda (w kierunku Bogucic i centrum Katowic), ul. Strzelców Bytomskich (w kierunku Siemianowic Śląskich oraz w kierunku Burowca zmieniając nazwę na ulicę gen. Józefa Hallera), ul. Milowicka (w kierunku Milowic − dzielnicy Sosnowca), ul. Siemianowicka (w kierunku Elektrociepłowni Katowice)[13].
Przez dzielnicę przebiega linia kolejowa nr 161[90] (Katowice Szopienice Północne − Chorzów Stary) oraz swój początek ma linia kolejowa nr 678 (Katowice Dąbrówka Mała − Borki). Do 1969 roku kursowały pociągi osobowe w kierunku Siemianowic Śląskich i po łącznicy Dąbrówka Mała - Zawodzie do Katowic. Łącznicę tę zlikwidowano w 1976 roku.[91] Obecnie linie kolejowe są wykorzystywane tylko na potrzeby przewozów towarowych. Budynek stacji kolejowej dzierżawiony jest przez Teatr Gry i Ludzie. Spółka Koleje Nadwiślańskie planuje uruchomienie połączenia kolejowego z Katowic, przez Dąbrówkę Małą, do Siemianowic Śląskich[92].
W odległości około 30 km na północny wschód od Dąbrówki Małej znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice z asfaltobetonową drogą startową o długości 2800 metrów i szerokości 60 metrów. W 2007 obsłużył prawie 2 mln pasażerów[93].
Dąbrówka Mała jest wymieniona w powieści Poli Gojawiczyńskiej "Ziemia Elżbiety", opowiadającej o życiu na Górnym Śląsku:
 |
Osada występuje także w w opowiadaniu Władysława Zejera "Z kuźnicy rodem", wydanej w 1990. Opisana jest tam sytuacja w szkole, pod koniec XVI wieku; dzieci wymieniają puste wsie dookoła Bogucic[95]:
Chłopcy pokażę wam jak te pustki wokół Bogucic się rozciągają, kto mi poda nazwy takich pustek? Ignaś Czupryna wstał i powiedział: Milowice, panie rektorze. - Bene - odparł rektor i narysował obok Bogucic prostokącik z literą M. - Dalej, jakie są pustki? - Mała Dąbrówka - odezwał się Pawełek - I dalej? Posypały się nazwy: Roździeń, Szopienice, Koziniec, Jaźwiec, Brwinów, Ligota, Wilcze Kąty i Kamionka. |
| |||||||
| |||||||
.jpg)
.jpg)
.jpg)
