Delaware

Ten artykuł dotyczy amerykańskiego stanu. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Delaware
State of Delaware
Flaga stanowa Delaware Pieczęć stanowa Delaware
Przydomek: The First State Pierwszy stan
Dewiza: Liberty and Independence
Państwo	Stany Zjednoczone
Stolica	Dover
Język urzędowy	angielski
Mieszkańcy	Delawarean
Gubernator	Jack Markell (D)
Największe miasto	Wilmington
Powierzchnia  • ogółem  • lądowa  • wodna  • % wodna	na 49. miejscu 6452 km² 5068 km² 1387 km² 21,5 %
Szerokość Długość Wzniesienie  • najwyższe  • średnie  • najniższe	48 km 161 km   137 m 18 m 0 m
Szerokość geograficzna	38°27'N – 39°50'N
Długość geograficzna	75°2'W – 75°47'W
Populacja (2000)	na 45. miejscu 783 600
Gęstość (2000)	na 7. miejscu 154,87 os./km²
Piramida wieku
Wejście do Unii  • kolejność  • data	1 7 grudnia 1787
Strefa czasowa Czas letni	UTC-5:00 UTC-4:00
ISO 3166-2	US-DE
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Delaware

Ten artykuł jest częścią serii: Polityka stanu Delaware Gubernator Jack Markell Zgromadzenie Ogólne Izba Reprezentantów Senat Delegacja do Kongresu Sąd Najwyższy Podział administracyjny Polityka USA Wikiprojekt Polityka

Delaware (wymowa:/ˈdɛləwɛər/ DEL-ə-wair ^?/i) – stan w USA, na wschodnim wybrzeżu, na Nizinie Atlantyckiej, nad Zatoką Delaware.

Na zachodzie i południu graniczy ze stanem Maryland, na północy ze stanem Pensylwania, a na wschodzie z New Jersey. Jeden z trzynastu stanów pierwotnych. Leży na obszarze Niziny Nadbrzeżnej i obok Florydy jest najniżej położonym stanem USA.

Duża część ziem uprawnych leży poniżej 18 m n.p.m. Na południu tereny bardziej piaszczyste i mniej urodzajne.

Drugi najmniejszy stan USA po Rhode Island. Pierwszy, który ratyfikował Konstytucję Stanów Zjednoczonych. Stąd przydomek: First State.

[edytuj] Historia

• 1609 – na teren zajmowany dzisiaj przez stan dotarła ekspedycja Henry'ego Hudsona, angielskiego żeglarza i odkrywcy
• po 1638 – powstało pierwsze osiedle (zbudowane przez Szwedów) – Fort Christine (obecnie Wilmington)
• 1655 – kolonia przeszła na własność Holendrów z Nowego Amsterdamu (dziś Nowy Jork)
• 1664 – obszar Delaware został przyłączony do Prowincji Pensylwanii (kolonia stała się własnością Wielkiej Brytanii)
• 1703 – kolonia Delaware otrzymał ograniczoną autonomię
• 1776 – kolonia została przekształcona w stan po uzyskaniu niepodległości przez Stany Zjednoczone
• 1787 – na terenie stanu został wprowadzony zakaz sprowadzania murzyńskich niewolników
• 7 grudnia 1787 – zgromadzenie stanowe ratyfikowało Konstytucję Stanów Zjednoczonych (kolonia stała się pierwszym stanem USA)
• 1861-1865 – wojna secesyjna. Mimo, że był to stan niewolniczy Delaware walczył po stronie Unii

[edytuj] Geografia

Delaware jest drugim najmniejszym stanem USA.

Granice Delaware są wyznaczone przez granicę ze stanem Pensylwania od północy, rzekę Delaware i Ocean Atlantycki od wschodu, a od zachodu i południa przez stan Maryland. Niewielkie obszary stanu są też usytuowane za wschodnią stroną estuarium rzeki Delaware, i te obszary graniczą na lądzie z New Jersey. Określenie północnej granicy stanu jest nietypowe. Większość z niego to łuk o okręgu o promieniu 12 mil (19 km) i środku w kopule budynku sądu w New Castle i jest znany jako Twelve Mile Circle.

Stan Delaware, razem z hrabstwami wschodniego wybrzeża należącymi do Maryland i dwoma hrabstwami Wirginii, tworzą Półwysep Delmarva.

[edytuj] Demografia

Delaware ma 767 303 mieszkańców (2005). Najpowszechniej używanymi językami są:

• język angielski – 89,07%,
• język hiszpański – 6,25%^[1].

[edytuj] Hrabstwa Delaware

[edytuj] Edukacja i nauka

[edytuj] Uniwersytety

• University of Delaware (Newark, oddziały w: Dover, Wilmington, Lewes, Georgetown)
• Delaware State University (Dover, oddziały w: Wilmington, Georgetown)
• Wesley College (Dover)
• Drexel University (oddział w Wilmington)
• Widener University (szkoła prawa, zlokalizowana w Wilmington)
• Goldey-Beacom College (Pike Creek Valley, przedmieście Wilmington)
• Wilmington College (New Castle, oddziały w: Dover, Georgetown, Rehoboth Beach)
• Delaware Technical and Community College

Mapa stanu Delaware

[edytuj] Inne informacje

• Klimat: umiarkowany ciepły, na pograniczu z podzwrotnikowym morskim; opady roczne ok. 1140 mm, średnia dobowa temperatura powietrza (na północy stanu) od 30 st.C w lipcu do -5 st.C w zimie.
• Główne rzeki: Delaware, Brandywine, Christiana
• Roślinność:
• Liczba parków stanowych: 13
• 5 największych miast: Wilmington, Dover, Newark, Milford, Seaford (rok 2000)
• Dewiza: Liberty and Independence (Wolność i niepodległość)
• Symbole: kurak błękitny, ostrokrzew amerykański, kwiat brzoskwini
• Przemysł i bogactwa naturalne:
  • chemiczny (barwniki, nylon, wyroby petrochemiczne)
  • rolnictwo: hodowla drobiu, uprawa soi, kukurydzy, fasoli i szparagów
  • turystyka (liczne zabytki)
  • Kanał Chesapeake i Delaware – główna arteria komunikacyjna, dostępna nawet dla statków oceanicznych
• Sławni ludzie: Joe Biden, Annie Jump Cannon, Howard Pyle, Oliver Evans

Zobacz hasło Delaware w Wikisłowniku

Przypisy

e Hrabstwa w stanie Delaware Kent • New Castle • Sussex

e Podział terytorialny Stanów Zjednoczonych Stany Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • Connecticut • Dakota Południowa • Dakota Północna • Delaware • Floryda • Georgia • Hawaje • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kalifornia • Kansas • Karolina Południowa • Karolina Północna • Kentucky • Kolorado • Luizjana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Missisipi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • New Hampshire • New Jersey • Nowy Jork • Nowy Meksyk • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pensylwania • Rhode Island • Teksas • Tennessee • Utah • Vermont • Waszyngton • Wirginia • Wirginia Zachodnia • Wisconsin • Wyoming Dystrykt federalny Dystrykt Kolumbii Terytoria zależne Baker • Guam • Howland • Jarvis Johnston • Kingman • Mariany Północne • Midway • Navassa • Palmyra • Portoryko • Samoa Amerykańskie • Wake • Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych