Determinacja płci

Determinacja płci – proces występujący u wszystkich organizmów, u których występują różne płci.

Rodzaj płci, jaką dany organizm wykształci, jest zależny od sygnału wywoławczego, jakim może być:

• środowisko rozwoju organizmu (na przykład krokodyle czy żółwie rozwijają płeć w zależności od temperatury inkubacji jaj - temperaturowa determinacja płci).
• środowisko hormonalne, w jakim rozwija się dany organizm - hormonalna determinacja płci.
• stosunek liczby autosomów do heterosomów (na przykład muszka owocowa)
• obecność chromosomu płci

1. system XY (u większości zwierząt) - samce są heterogametyczne, a samice homogametyczne (człowiek)
2. system X0 - samice XX mają parzystą liczbę chromosomów, a samce nieparzystą (brak chromosomu Y) (u większości owadów)
3. system ZW - tak jak w przypadku systemu XY, tyle, że samice są heterogametyczne, a samce homogametyczne (ptaki, ćmy)

• obecność konkretnego genu

1. pojedyncze geny autosomalne determinują płeć (u żab, ryb i wielu roślin)
2. mtDNA zawiera geny warunkujące męską strylność (geny CMS), DNA jądrowe zawiera geny przywracające męską płodność (restorery) - determinacja cytoplazmatyczna

• liczba kompletów chromosomów - zestaw 1n (haploidalne) warunkuje rozwój samca lub 2n (diploidalne) - samicy. Tj. w wyniku zapłodnienia rozwija się osobnik żeński, a w przypadku braku tejże możliwości powstaje organizm męski danego gatunku. (determinacja haplodiploidalna występuje np. u owadów błonkoskrzydłych - pszczoły, osy)

Sygnał wywoławczy uruchamia kaskadę genów regulatorowych, które następnie wpływają na różne procesy rozwoju, prowadzące do wykształcenia konkretnej płci.