Drugi Okres Przejściowy

Drugi Okres Przejściowy – okres w historii starożytnego Egiptu pomiędzy Średnim Państwem a Nowym Państwem, który charakteryzował się ogólną destabilizacją polityczną państwa i rozbiciem dzielnicowym. Nastąpił zmierzch kulturalny. Egipt utracił Nubię, Synaj i Palestynę.

[edytuj] Chronologia

Historycy nie są zgodni co do dokładnych dat początku i końca tego okresu. Marek Marciniak jako ramy chronologiczne tego okresu podaje lata 1786 r. p.n.e.- 1567 r. p.n.e.^[1], zaś Marek Stępień podaje daty 1760 r. p.n.e.- 1565 r. p.n.e.^[2]. Okres ten rozpoczyna panowanie dynastii XIII a kończy się wraz z końcem panowania dynastii XVII^[3]. Drugi Okres Przejściowy można podzielić na dwa etapy ( pod względem politycznym):

• Czasy XIII i XIV dynastii- 1786 r. p.n.e.- 1603 r. p.n.e.(M. Marciniak s. 99) lub 1760 r. p.n.e- 1630 r. p. n.e. ( M.Stępień s. 91), okres ten charakteryzował się próbom kontynuacji Średniego Państwa, prawdopodobnie pierwsi władcy XIII dynastii byli krewnymi władców XII dynastii^[4]. Pierwsi władcy XIII dynastii panowali nad całym Egiptem, a nawet kontrolowali obszar Syro- Palestyny i Nubii^[5] miedzy 1. i 2 kataraktą^[6]. Aparat państwowy nadal działał bardzo sprawnie^[7]. Dopiero pod koniec panowania XIII dynastii wezyrowie przejęli kontrolę nad nomami^[8], co prowadziło do rozpadu państwa^[9] W okresie XIV dynastii doszło do wojny pomiędzy wezyrami^[10].
• Czasy XV i XVI dynastii- 1674 r. p.n.e.- 1567 r.p.n.e (M. Marciniak, s. 100) lub 1630 r.p.n.e.- 1540 r.p.n.e. (M. Stępień, s. 92)- okres panowania Hyksosów. Stworzyli oni własne państwo ze stolica w Awaris ( dzisiejsze Tell el-Daba), obejmujące całą deltę^[11]. Zdaniem M. Stępnia wraz z objęciem rządów przez Hyksosów z XV dynastii, w 1630 r.p.n.e. nad Dolnym Egiptem rządy sprawowała lokalna (egipska) XVII dynastia^[12]. Odmiennego zdania jest M. Marciniak, który uważa, że XVII dynastia przejęła władzę dopiero w roku 1650 p.n.e., wykorzystując osłabienie Hyksosów^[13]. Manethon podaje, że XV dynastię stanowiło tylko 6 władców, łącznie z najbardziej znanym władcą tej dynastii 'A'popi^[7]. Papirus z Turynu wymienia 9 władców XVI dynastii (ale nie podaje ich imion), zaś J. von Beckerath uważa, że XVI dynastia faktycznie, była nie tyle dynastią, co wasalami Hyksosów^[14]. Hyksosi zostali ostatecznie pokonani i wyparci ze Środkowego Egiptu przez Kamesa ostatniego władcę XVII dynastii, który pokonał Hyksosów w bitwie pod Hermopolis. Brat Kamesa, i jego następca Jahmes, ostatecznie usunął Hyksosow z Egiptu został założycielem XVIII dynastii i pierwszym władcą Nowego Państwa^[15].

[edytuj] Kontrowersje

Historycy nie są zgodni co do ram czasowych tego okresu, co do czasu i okoliczności przejęcia władzy przez XVII dynastie. Poważne wątpliwości dotyczą także samej XIV dynastii. M. Marciniak zauważa, że "Grupa uczonych przypuszcza, że XIV dynastia w ogóle nie istniała i że zaliczanych do niej panujących można identyfikować z władcami XIII dynastii"^[16].

[edytuj] Władcy XVII dynastii^[17]

1. Nebcheperre' Inef
2. Sekenenre' T'a' I
3. Sekenenre' T'a' II
4. Wa' dżcheperre' Ka'mes^[18]

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

1. J. von Beckerath, Die Ägyptischen Königslisten des Manetho, OLZ 54 (1959), s. 6-11.
2. M. Marciniak, Historia starożytnego Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978.
3. M.Stępień, Bliski Wschód, w: Historia Starożytna (red. M. Jaczynowska), Warszawa 1999.