Na mapach:
Dziwna – cieśnina[1] o długości 32,4 km łącząca wody Zalewu Szczecińskiego z Morzem Bałtyckim[2]. Oddziela wyspę Wolin od stałego lądu po jej wschodniej stronie. Dziwna odbiera wody z cieśniny zwanej Głębokim Nurtem. Wględem pozostałych dwóch cieśnin Zalewu Szczecińskiego (Piany i Świny) znajduje się najdalej na wschód.
U południowego krańca Dziwny, nad Zalewem Szczecińskim leży miasto Wolin. W okolicy Kamienia Pomorskiego cieśnina tworzy Zalew Kamieński z Wyspą Chrząszczewską oraz po zachodniej stronie mniejsze jezioro Koprowo. Przez Zatokę Wrzosowską Zalewu Kamieńskiego, nad którą leżą Dziwnówek i Wrzosowo, uchodzi do Zatoki Pomorskiej w Dziwnowie.
Czynniki abiotyczne Dziwny określa się jako wody przejściowe o typie lagunowym z substratem mułowym i piaszczystym[3].
Obszar cieśniny został objęty specjalnym obszarem ochrony siedlisk "Ujście Odry i Zalew Szczeciński".
Nad Dziwną znajdują się 4 porty morskie: port Wolin, port Sierosław, port Kamień Pomorski i port Dziwnów.
Spis treści |
Przez Dziwnę ma miejsce odpływ wód z Zalewu Szczecińskiego do Morza Bałtyckiego. Po uwzględnieniu siły wiatru, zmian poziomu wód, wskaźników zasolenia wyliczono, że przez Dziwnę odpływa 14% wód zalewu, a większość przez pozostałe 2 cieśniny: Świnę i Pianę[4]. Woda w Dziwnie zmienia kierunek płynięcia w różnych porach roku. Odpływ następuje najczęściej wiosną, natomiast w pozostałych okresach, przy wiatrach wiejących z północnego zachodu, mogą występować wlewy wód z Zatoki Pomorskiej (zjawisko tzw. cofki).
Do Dziwny uchodzą takie cieki jak: Szczuczyna, Kurawa, Lewieńska Struga, Skarchówka, Dusinka (Wołczenica), Świniec oraz dopływy z wyspy Wolin uchodzące pod wsią Darzowice.
W 2009 r. przeprowadzono badania jakości wód Dziwny w dwóch punktach pomiarowych w ramach monitoringu wód przejściowych i przybrzeżnych. W ich wyniku oceniono elementy fizykochemiczne Dziwny na poniżej stanu dobrego, a w ogólnej dwustopniowej ocenie stwierdzono zły stan wód Dziwny[3].
| Punkt pomiarowy | Ocena elementów fizykochemicznych | Ocena elementów biologicznych | Ocena stanu ekologicznego | Stan wód |
|---|---|---|---|---|
| m. Dziwnów (ujście Dziwny) | poniżej stanu dobrego | zły | zły (V klasa) | zły |
| m. Wolin (przy moście kolejowym) | poniżej stanu dobrego | słaby | słaby (IV klasa) | zły |
Nazwa cieśniny została odnotowana w XIII wieku: Diuenow (1243), Dyuennow (1274) 1331. Nazwę Dziwny tłumaczy się ostatnio poprzez odwołanie do prasłowiańskiego przymiotnika *divьnъ (pol. dziki) lub indoeuropejskiego pierwiastka *dey- (pol. lśnić, błyszczeć). Wcześniej Jan Rozwadowski rozpatrywał nazwę cieśniny na szerokim tle europejskim i łączył ją z indoeuropejskim słowem *deivo-s, które wyraża pojęcie światła, dnia, nieba, bóstwa[5]. Jest też przedstawiana hipoteza o pierwotności nazwy miejscowej (a wtórnie nazwy cieśniny) o pochodzeniu odosobowym, utworzonej dzierżawczym przyrostkiem -ow od pomorskiej nazwy osobowej *Dziwien[6][7]. Zbigniew Babik przyjmuje, że najprawdopodobniej najstarszą nazwą był ojkonim Dziwnów lub Dziwnowo, od którego mocyjnie utworzono hipotetyczne Dziwnowa (*Woda), co z kolei zgermanizowano w postaci Dievenow[8].
W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego z końca XIX wieku zostało przedstawione Dziwno jako jedno z trzech ujść Odry, a także jako odnoga Odry i struga[9][10][11]. Nazwę Dziwna wprowadzono urzędowo w 1949 roku, zastępując poprzednią niemiecką nazwę cieśniny – Dievenow. Została wtedy błędnie określona jako rzeka[12].
