 | Uwaga! Artykuł opisuje nieaktualny stan prawny. Jeśli możesz, to popraw go. Uaktualnij artykuł tak, aby opisywał prawidłowo ostatnie wydarzenia i usuń ten szablon po zakończeniu prac. |
Egzamin maturalny – egzamin państwowy przeprowadzany w Polsce od 2005 roku wśród absolwentów szkół średnich, wprowadzony w ramach reformy edukacji zapoczątkowanej w 1999 roku. Egzamin ten zastąpił egzamin dojrzałości (tzw. "starą maturę").
Pierwotnie wprowadzenie egzaminu maturalnego planowane było na rok 2002, jednakże ówczesna minister edukacji narodowej i sportu, Krystyna Łybacka, zdecydowała o przesunięciu go na rok 2005. Ostatecznie, w drodze wyjątku, w roku 2002 uczniowie mogli wybierać pomiędzy "starą" a "nową" maturą.
Założeniem "nowej matury" jest zastąpienie egzaminów wstępnych na uczelnie wyższe. Egzamin zdaje się z przedmiotów obowiązkowych: języka polskiego, matematyki (od 2010 roku) i wybranego języka obcego nowożytnego, a także dodatkowych przedmiotów (maksymalnie sześć). Wszystkie egzaminy przeprowadzane są w formie pisemnej, a język polski, języki mniejszości narodowych oraz języki obce nowożytne dodatkowo ustnie.
Spis treści |
Egzamin maturalny przeprowadzany jest przez Okręgowe Komisje Egzaminacyjne w jednej sesji, trwającej od maja do września (od roku szkolnego 2006/2007 zrezygnowano z drugiej sesji – zimowej). Harmonogram przeprowadzania egzaminu maturalnego ustala dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i ogłasza go na stronie internetowej CKE, nie później niż 4 miesiące przed terminem egzaminu.
Zdający przystępują do egzaminu maturalnego w szkole, którą ukończyli. W sytuacjach szczególnych, na przykład w sytuacji braku w wyposażeniu pracowni informatycznych lub też braku wykwalifikowanych egzaminatorów, egzamin maturalny może być przeprowadzony w innej placówce, wskazanej przez właściwą Okręgową Komisję Egzaminacyjną. Za zorganizowanie i przebieg egzaminu maturalnego w danej szkole odpowiada przewodniczący szkolnego zespołu egzaminacyjnego, którym jest dyrektor szkoły.
Część ustną egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów przeprowadzają przedmiotowe zespoły egzaminacyjne. W skład przedmiotowego zespołu egzaminacyjnego wchodzą dwie (do sesji 2006 trzy) osoby:
Żaden z egzaminatorów w przeciągu ostatniego roku szkolnego nie mógł być nauczycielem zdającego.
Do przeprowadzenia części pisemnej egzaminu maturalnego przewodniczący szkolnego zespołu egzaminacyjnego powołuje zespoły nadzorujące przebieg egzaminu maturalnego w poszczególnych salach oraz przewodniczących tych zespołów. Co najmniej jeden nauczyciel w tym zespole powinien być zatrudniony w innej szkole lub w placówce, wskazanej przez dyrektora komisji okręgowej. W skład zespołu nadzorującego nie mogą wchodzić nauczyciele danego przedmiotu oraz wychowawcy zdających.
Egzaminy pisemne z każdego przedmiotu dzielą się na część podstawową oraz rozszerzoną. Aby egzamin maturalny był zaliczony, zdający musi uzyskać co najmniej 30% punktów z części podstawowych wszystkich przedmiotów obowiązkowych; część rozszerzona nie jest wymagana do zaliczenia egzaminu. Ponadto zdający musi uzyskać co najmniej 30% możliwej liczby punktów z dwóch obowiązkowych egzaminów ustnych – z języka polskiego oraz języka obcego nowożytnego. Egzamin maturalny z języka obcego nowożytnego, języka mniejszości etnicznej i języka regionalnego (tylko te, wybrane jako przedmiot dodatkowy) mogą być zdawane w części ustnej albo w części pisemnej, albo w obu tych częściach. Zdający maturę dobiera zestaw zdawanych przedmiotów według poniższego schematu:
| CZĘŚĆ USTNA | |
przedmioty obowiązkowe | przedmioty dodatkowe |
|
|
| CZĘŚĆ PISEMNA | |
przedmioty obowiązkowe | przedmioty dodatkowe |
zdawane na poziomie podstawowym | zdawane na poziomie podstawowym lub rozszerzonym |
|
|
Ustnie język polski jest zdawany na jednym poziomie – nie wyróżnia się części podstawowej ani rozszerzonej. Istotą matury ustnej z języka polskiego jest prezentacja zagadnienia literacko-naukowego, będącego wynikiem pracy i badań przez poprzedzający okres ponad 6 miesięcy. We wrześniu, uczniowie szkoły, którzy zadeklarowali chęć zdawania matury, otrzymują listę tematów obowiązujących na matury ustne. Tematów jest zazwyczaj więcej, aniżeli uczniów w szkole. Do końca września przyszły maturzysta powinien zadeklarować zagadnienie, którym się zajmie. Jeden temat może być wybrany przez kilku uczniów, ale zaleca się, by tego nie robić. W terminie około miesiąca przed egzaminem (a zatem mniej więcej w połowie kwietnia) uczeń musi dostarczyć nauczycielowi języka polskiego kompletną bibliografię, na której posiłkował się pisząc pracę. Bibliografia powinna być podzielona na cztery sekcje: literaturę przedmiotu, podmiotu, ramowy plan prezentacji, oraz niekiedy – wykaz niezbędnych środków audiowizualnych i pomocy naukowych. Kopie oddanego przez ucznia dokumentu trafią do każdego członka komisji, który w czasie miesiąca powinien zapoznać się z bibliografią uczniowską, a także tematyką jego zagadnienia. Nie oddaje się pełnej treści pracy.
Po trwającej około 15 minut prezentacji, zdający musi obronić swoją pracę w trwającej do 10 minut rozmowie z komisją. Pytania zespołu egzaminującego dotyczą zazwyczaj bibliografii (uczeń powinien być przygotowany na pytanie dotyczące każdej pozycji którą w niej zawarł, dlatego najczęściej uczniowie ograniczają listę do 3-4 lektur z literatury przedmiotu i 2-3 z literatury podmiotu). Komisja może również odwołać się do zagadnień poruszanych w prezentacji, lub ściśle z nią związanych. Czasem członek zespołu może również zapytać ucznia o powód wybrania pracy, o jego opinię na pewien powiązany temat, co sprawdza jego umiejętności językowe w spontanicznej wypowiedzi.
W czasie 15-minutowej prezentacji, zdający jest oceniany za treść merytoryczną, język i styl którym się posługuje, a także subiektywne wrażenie umiejętności przekazu i zainteresowania słuchającego. Za treści merytoryczne pracy można uzyskać do 8 punktów – do tego maksymalnie 4 za pełne i poprawne odpowiedzi na pytania komisji, oraz do 8 za język i styl – zarówno w czasie prezentacji jak i rozmowy z komisją. Łącznie do zdobycia w części ustnej jest więc 20 punktów. Aby egzamin był zdany, należy uzyskać co najmniej 6 punktów. Nie podjęcie rozmowy z członkami komisji po przedstawieniu prezentacji skutkuje otrzymaniem 0 punktów za język i styl, co skutkuje niezdaniem egzaminu.
Język obcy nowożytny zdawany jest bez określania poziomu - nie ma podziału na poziom podstawowy i rozszerzony.
Celem części ustnej egzaminu maturalnego z języka obcego nowożytnego jest ocena sprawności mówienia, rozumianej jako kompetencja komunikacyjna zdającego.
Egzamin na poziomie podstawowym trwa około 15 minut. Egzamin ma formę rozmowy zdającego z osobą egzaminującą, obserwowanej przez drugiego nauczyciela, który nie bierze aktywnego udziału w rozmowie. W sali przebywa jedna osoba zdająca – losuje ona na początku zestaw pytań i przekazuje go egzaminującemu. Egzamin rozpoczyna się od rozmowy wstępnej, podczas której egzaminujący zadaje zdającemu kilka pytań związanych z jego życiem i zainteresowaniami (celem rozmowy jest umożliwienie zdającemu oswojenia się z sytuacją egzaminacyjną, czas trwania ok. 2 minut); po rozmowie wstępnej egzaminujący przekazuje wylosowany wcześniej zestaw zdającemu. Po otrzymaniu zestawu zdający przystępuje do wykonania zadań od 1. do 3.: zadanie pierwsze polega na przeprowadzeniu rozmowy, w której zdający i egzaminujący odgrywają wskazane w poleceniu role (maks. 3 minuty); w zadaniu drugim zdający opisuje ilustrację zamieszczoną w wylosowanym zestawie oraz odpowiada na trzy pytania postawione przez egzaminującego (maks. 4 minuty); w zadaniu trzecim zdający wypowiada się na podstawie materiału stymulującego i odpowiada na dwa pytania postawione przez egzaminującego (maks. 5 minut). Zdający wykonuje zadania w takiej kolejności, w jakiej są one zamieszczone w zestawie egzaminacyjnym; nie ma możliwości powrotu do zadania, które zostało zakończone lub opuszczone. Każda wypowiedź jest oceniana w następujących kryteriach: sprawność komunikatywna (18 pkt.), zakres struktur leksykalno-gramatycznych (4 pkt.), poprawność struktur leksykalno-gramatycznych (4 pkt.), wymowa (2 pkt.), płynność wypowiedzi (2 pkt.). Łącznie zdobyć można 30 punktów. Aby zdać egzamin należy uzyskać min. 9 punktów.
Maturę z języka polskiego można zdawać na poziomie podstawowym (170 min.) lub rozszerzonym (180 min.). Wybór poziomu uczeń musi zadeklarować do 3 miesięcy przed rozpoczęciem egzaminów. Arkusz podstawowy składa się z dwóch części – testu z czytania ze zrozumieniem i wypracowania. Długość tekstu, w oparciu o który uczeń musi odpowiedzieć na ok. 15 pytań wynosi zwykle koło 1200 słów. Za tę część można zdobyć maksymalnie 20 punktów. 50 punktów można zdobyć za napisanie wypracowania. Do wyboru są dwa tematy, dotyczą one literatury i polegają najczęściej na interpretacji i analizie lub porównaniu dwóch utworów. Temat wypracowania może się odnosić do wiedzy ucznia na temat innego utworu (jego fabuły, kontekstów, wiedzy o bohaterach, ich charakterystyki, filozofii itp.). W zależności od pisma, wypracowanie powinno zawierać 250 słów lub być dłuższe niż dwie strony – w przeciwnym wypadku egzaminator nie sprawdzi poprawności językowej, nie przyznając za nią punktów. Wypracowania nie na temat nie są oceniane.
Z części rozszerzonej zdający może zdobyć 40 punktów. Poziom ten polega wyłącznie na wyborze jednego z dwóch tematów i napisaniu spójnego wypracowania na więcej niż 2 strony arkusza. Wypowiedzi nie na temat nie są sprawdzane. Tematy z części rozszerzonej są budowane na podobnej zasadzie jak te w podstawowej, wyższy jest jednak ich stopień trudności, a model punktowania jest bardziej szczegółowy.
Tak jak z każdego przedmiotu, aby zdać maturę z języka polskiego, zdający musi uzyskać ponad 30% możliwej do zdobycia liczby punktów z części podstawowej (30% z 70 pkt. to 21 pkt.). Jeśli uczeń nie pobrał arkuszy rozszerzonych, na świadectwie maturalnym wpisywana jest jedynie zdobyta ilość z poziomu podstawowego. Jeśli je pobrał, to wpisywana jest liczba zdobytych punktów także z poziomu rozszerzonego (nawet gdy zdobędzie 0 punktów). Wyniki z obu części podaje się osobno.
Na egzaminie z języka polskiego można korzystać ze słowników poprawnej polszczyzny i ortograficznych, które szkoła musi zapewnić w ilości co najmniej po jednym z każdego typu na 25 osób zdających.
Pisemną maturę z języka obcego nowożytnego jako przedmiotu obowiązkowego można zdawać na poziomie podstawowym lub rozszerzonym.
Matura z języka obcego na poziomie podstawowym to jeden arkusz zadań, składający się z trzech części: rozumienie ze słuchu, czytanie ze zrozumieniem i wypowiedź pisemna. Pierwsza część to trwające mniej więcej 20 minut nagranie odtwarzane przez komisję z płyty CD (w skład tego czasu wchodzą dwa lub trzy odtwarzane dwukrotnie teksty oraz przerwy na zapoznanie się z poleceniami i zapisanie odpowiedzi). Do każdego tekstu odnosi się zadanie, polegające na wyborze odpowiedzi A, B, C (lub D), zaznaczeniu, czy zdanie jest w stosunku do tekstu prawdziwe czy fałszywe, dopasowaniu mówiących do podsumowań ich wypowiedzi itp. Za tę część arkusza można otrzymać do 15 punktów. Część dotycząca czytania ze zrozumieniem zawiera trzy teksty z zadaniami polegającymi na wyborze odpowiedzi A, B, C (lub D), określeniu, czy dane zdania są prawdziwe czy fałszywe w stosunku do tekstu, dopasowaniu nagłówków do akapitów, porządkowaniu kolejności akapitów itp. W tej części zdający otrzymać może do 20 punktów. Ostatnią częścią arkusza jest stworzenie dwóch własnych tekstów w oparciu o podane polecenia. Pierwszy to tzw. "krótki tekst użytkowy" (np. pocztówka, ogłoszenie, zaproszenie, ankieta, e-mail, notatka) – istotny jest tu przekaz czterech informacji oraz język poprawny na tyle, aby komunikat był czytelny. Za ten tekst można otrzymać do 5 punktów. Drugi, "dłuższy tekst użytkowy", to list prywatny lub formalny, w którym zdający musi przekazać cztery dwuczłonowe informacje, lecz już z zachowaniem odpowiedniej formy, z większym naciskiem na poprawność językową oraz bogactwo językowe. Za list można otrzymać do 10 punktów. Za cały arkusz podstawowy można zdobyć 50 punktów. Czas na pracę z nim wynosi 120 minut.
Część rozszerzona składa się z arkuszy I i II, pomiędzy którymi jest półgodzinna przerwa.
Arkusz I zawiera zadania otwarte – część gramatyczno-leksykalną, za którą zdający może otrzymać do 5 punktów (po 0,5 punktu za każdy element) oraz wypowiedź pisemną na jeden z trzech wybranych tematów, maksymalnie za 18 punktów. Zadania gramatyczno-leksykalne to np. parafrazy, wstawianie odpowiedniej formy podanego czasownika, uzupełnianie luk odpowiednim słowem, słowotwórstwo, częściowe tłumaczenie zdań. Tematy wypowiedzi pisemnej mają zawsze przypisaną do siebie formę – może to być rozprawka, opis, opowiadanie lub recenzja na 200 do 250 słów. Czas przeznaczony na rozwiązanie arkusza I to 120 minut.
Arkusz II zawiera zadania zamknięte i sprawdza umiejętność rozumienia ze słuchu, tekstu czytanego oraz rozpoznawania struktur leksykalno-gramatycznych. W części pierwszej odtworzone zostaje ok. 20-minutowe nagranie, zawierające dwa dwukrotnie odtworzone teksty oraz przerwy na zapoznanie się z poleceniami i czas na zapisanie odpowiedzi. Za tę część można otrzymać do 15 punktów. Następna część to praca z tekstami – rozwiązywanie zadań typu "prawda/fałsz", test wielokrotnego wyboru, dopasowywanie nagłówków do akapitów, wstawianie wyrwanych fragmentów tekstu w odpowiednie miejsca itp. Ostatnim zadaniem jest zawsze tekst z lukami, w które należy wstawić jedną z czterech podanych opcji (za każdą cząstkę tego zadania otrzymać można 0,5 punktu). Za arkusz II można otrzymać maksymalnie 27 punktów. Czas na jego rozwiązanie to 70 minut.
Na egzaminie z języka obcego na żadnym poziomie nie wolno korzystać ze słowników.
przedmiot | limit czasu na arkusz, maksymalna ilość punktów do zdobycia | dozwolone pomoce naukowe [2] | ||
arkusz I (poziom podstawowy) | arkusz II (poziom rozszerzony) | arkusz w języku obcym 1 | ||
biologia | 120 minut | 150 minut | 80 minut |
|
chemia | 120 minut | 150 minut | 80 minut |
|
fizyka i astronomia | 120 minut | 150 minut | 80 minut |
|
geografia | 120 minut | 150 minut | 80 minut |
|
historia | 120 minut | 180 minut | 80 minut |
|
historia muzyki | 120 minut | 180 minut | - |
|
historia sztuki | 120 minut | 180 minut | - | – |
filozofia | 120 minut | 180 minut | - | – |
informatyka | Część I 75 minut | Część I 90 minut | – |
|
język kaszubski | 120 minut | 180 minut | – |
|
język łaciński i kultura antyczna | 120 minut | 180 minut | – |
|
języki obce dla klas dwujęzycznych | - | Część I 90 minut | – | – |
170 minut | 180 minut | 80 minut |
| |
wiedza o społeczeństwie | 120 minut | 180 minut | - | – |
wiedza o tańcu | 120 minut | 180 minut | - | – |
języki mniejszości narodowych | 170 minut | 180 minut | - |
|
Od Matury 2007 przedmioty są zdawane tylko na jednym poziomie – podstawowym albo rozszerzonym. Aby zapewnić kompatybilność z poprzednimi maturami, wprowadzono specjalny przelicznik, dzięki któremu oblicza się ilość punktów z egzaminu podstawowego dla maturzystów, którzy zdawali tylko poziom rozszerzony (tzw. "ministerialna tabelka"):
gdzie:
Pp – liczba punktów procentowych z poziomu podstawowego
Pr – liczba punktów procentowych z poziomu rozszerzonego
Świadectwa maturalne są wypełniane i drukowane poza szkołą (przez właściwą okręgową komisję egzaminacyjną), co stanowi istotną różnicę w stosunku do tych z egzaminu dojrzałości przed rokiem 2005. Na świadectwie maturalnym zawarta jest informacja o procentowym wyniku z każdego zdawanego przez ucznia przedmiotu, w tym z egzaminów ustnych z języka polskiego i języka obcego, obowiązkowego przedmiotu oraz ewentualnie przedmiotów dodatkowych. Przy liczbie punktów zaznaczony jest zdawany poziom, procentowe wyniki z arkuszów podstawowych i rozszerzonych są wyszczególnione osobno.
Przykładowe wzory świadectw maturalnych:
 |  |  |
 |
Wszystkie matury zaczynają się o godzinie 9.00 lub 14.00 (harmonogram ustala dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej). Zdający, który się spóźni nie jest dopuszczany do egzaminu. W obecności uczniów zostają zaprezentowane zapakowane i zapieczętowane arkusze, które komisyjnie się otwiera. Następnie po rozdaniu, a przed rozpoczęciem pracy odbywa się etap kodowania. Wcześniej zostają zerwane plomby, które uniemożliwiają podejrzenie treści bez zerwania którejś z nalepek plombujących. Jeśli okaże się, że plomby zostały naruszone wcześniej, lub też koperta z arkuszami jest naruszona przewodniczący unieważnia cały egzamin.
Egzamin rozpoczyna się w momencie, gdy wszyscy zakodują swoje arkusze. Członek zespołu egzaminacyjnego powinien w widocznym miejscu (np. dużymi znakami na tablicy) zapisać godzinę rozpoczęcia i godzinę zakończenia egzaminu. Szkoła jest również zobowiązana do umieszczenia na sali zegara. Od momentu zakodowania arkuszy zabronione są wszelkie kontakty werbalne. Uzasadnione podejrzenie o próbie ściągania kończy się zakończeniem egzaminu dla ściągającego (równoznacznym z jego niezdaniem), a stosowny fakt odnotowuje się w dokumentacji.
W czasie egzaminu na ławce zdającego mogą znajdować się jedynie przybory, dopuszczone przez Komisję (czarny długopis, oraz te z listy dopuszczonych pomocy), dowód osobisty oraz materiały służące do kodowania (rozdane naklejki, paski z kodami itp.). Zabronione jest posiadanie na ławce maskotek, pożywienia i napojów. Dozwolone są specyficzne leki, zalecone przez lekarza, bez których zdający nie może obyć się na czas trwania egzaminu. Zdający zasadniczo nie może w czasie egzaminu korzystać z toalety, w nagłych przypadkach komisja pozwala jednak na wyjście z sali pod eskortą jednego z członków zespołu egzaminacyjnego.
Jeśli zdający ukończy pisanie i wyrazi chęć opuszczenia sali, zgłasza ten fakt komisji, której jeden z członków sprawdza poprawność kodowania i zabierze arkusz. Uczeń który ukończył pisanie egzaminu i oddał swoją pracę może opuścić salę. Inaczej ma się sprawa, gdy minie czas przeznaczony na dany arkusz – uczniowie zamykają go i odkładają na bok, odkładają również przybory do pisania. Komisja zbiera arkusz, i kiedy już wszystkie zostały oddane uczniowie mogą opuścić salę.
Uczeń zdaje przedmioty na takim poziomie, jaki zadeklarował pod koniec września. Nie ma możliwości zmiany pisanego poziomu w trakcie trwania egzaminu maturalnego (zezwalały na to przepisy przejściowe w 2005 roku).
Po zakończonym egzaminie, arkusze są zbierane i zabezpieczane w obecności przedstawiciela egzaminowananych. Pod koniec dnia odbiera je kurier. Nie są jawne ani dane egzaminatora, ani miejscowość w której sprawdzane będą arkusze danej szkoły. Wyniki są wysyłane do szkół dopiero pod koniec czerwca(w roku 2012 jest to 29 czerwca).
Prace uczniów z każdego przedmiotu części pisemnej są kodowane. Zwieksza to obiektywność sprawdzania pracy, gdyż egzaminator nie może zasugerować się ani nazwiskiem, ani miejscowością, z której arkusz pochodzi. Zdający mają zakaz podpisywania się w wypracowaniach (szczególnie z języków obcych, gdzie zamiast swojego imienia i nazwiska w tekstach użytkowych należy wstawić XYZ). Dane ucznia zakodowane są na trzy sposoby:
Osoby niesłyszące mają prawo do:
Osoby słabo słyszące mają prawo do:
Osoby z niepełnosprawnością ruchową (z powodu urazu kręgosłupa, porażenia mózgowego, postępującego zaniku mięśni, wrodzonej łamliwości kości, amputacji kończyn lub niewykształconych kończyn i in.) mają prawo do:
Niepełnosprawni ruchowo w zakresie kończyn górnych mają prawo do:
Niepełnosprawni ruchowo w zakresie kończyn dolnych mają prawo do:
Osoby z chorobami przewlekłymi mają prawo do:
Osoby z zaburzeniami psychicznymi i nerwicowymi (schizofrenia, psychozy afektywne, ciężkie postacie nerwic, ciężkie zaburzenia psychosomatyczne płynące ze strony układu pokarmowego, krążenia i oddechowego) mają prawo do:
Osoby z zaburzeniami w komunikacji językowej (jąkanie się) mają prawo do:
Osoby ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (dysleksja rozwojowa) mają prawo do:
 | Treść tej sekcji może nie być zgodna z zasadami neutralnego punktu widzenia. Zajrzyj na stronę dyskusji i pomóż ją poprawić. |
 | Ta sekcja od 2009-09 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Nowa formuła egzaminu maturalnego wzbudza wiele kontrowersji. Głosy sprzeciwu i wątpliwości pojawiają się zarówno wśród uczniów, jak i nauczycieli i dyrektorów szkół.
Uczniowie są najliczniejszą grupą, którą dotykają wątpliwości odnośnie nowej formuły przeprowadzania egzaminu maturalnego. Najczęściej krytykowane są bardzo szczegółowe i jednostronne modele punktowania – według uczniów zabijają one indywidualne interpretacje utworu. Co prawda, w pulę punktów wliczona jest ich pewna ilość za walory specjalne pracy. Jest ona jednak relatywnie niska (4 punkty), nie pozwalając tym samym oryginalnej, poprawnej merytorycznie pracy ucznia na uzyskanie dużej liczby punktów.
Często poddawana krytyce jest ustna prezentacja z języka polskiego. Według uczniów nie jest ona obiektywna – formuła nowej matury nie zapobiega oszustwom i naciągnięciom (zamawianie prac na zlecenie), jest za to bardziej stresująca i promuje uczniów o lepszym statusie materialnym (dostęp do większej ilości publikacji, rekwizytów czy środków wizualnych). Zwraca się również uwagę na to, że osobom, mającym odpowiednie koneksje rodzinne (nauczyciel języka polskiego w rodzinie, rodzeństwo studiujące humanistykę itp.) łatwiej napisać lepszą prezentację i dostać wyższą notę punktową. Część uczniów jest sfrustrowana nie do końca jawnym systemem punktowania treści i języka prezentacji ustnej, jak również brakiem informacji o przyczynie ewentualnego odjęcia ilości punktów.
Bardzo często zwraca się również uwagę na niedopatrzenia i uchybienia twórców pytań – na przykład poprawne rozwiązanie zadania maturalnego z informatyki w roku 2005 nie mieściło się na wynikowej dyskietce, a zdarzające się pomniejsze błędy w poleceniach były czasem dezinformujące. Uczniowie oceniają poziom matury generalnie za średnio trudny, lecz żalą się przeważnie na brak odpowiedniej ilości czasu na analizę i rozwiązanie zadania (dotyczy do zwłaszcza dziedzin ścisłych, takich jak matematyka czy informatyka). Znaczna część osób, zdających maturę w 2005 roku, zarzuca Ministerstwu Edukacji złe stopniowanie poziomów trudności matury próbnej i tej prawdziwej. Matura próbna była – według ich oceny – względnie prosta i mało wymagająca, podczas gdy prawdziwa okazała się wielokrotnie trudniejsza. Zdarzają się również nierzadko głosy, że arkusz podstawowy z niektórych przedmiotów zawiera trudniejsze zadania, aniżeli rozszerzony (najczęściej wymienia się jako przykłady arkusze z języka polskiego, historii i matematyki).
Spotyka się również głosy, że szansa na zdanie matury w dużej mierze zależała od wybranego przedmiotu obowiązkowego – znaczna część uczniów dostrzega dysproporcje pomiędzy stopniem złożoności zadań. Inna rzecz, na którą narzekają uczniowie to brak jakiegokolwiek wyboru – na przykład na starej maturze z matematyki wybierało się 3 z 5 zadań, podczas gdy na nowej takiego wyboru nie ma. Podobnie ma się sprawa odnośnie historii – stara matura umożliwiała wybór zdawanej epoki – nowa takiej możliwości nie daje.
Bulwersującym stanem rzeczy dla środowiska nauczycieli jest sztywne stanowisko władz oświatowych odnośnie wynagradzania za pracę przy sprawdzaniu matur. Ich zdaniem wynagrodzenie rzędu 8-10 zł za arkusz nie jest wystarczającym ekwiwalentem pracy, polegającej na ciągłym sprawdzaniu prac w izolowanych warunkach przez wiele godzin dziennie. Nauczyciele mają również wiele zastrzeżeń co do kluczy i schematów punktowania – zdarzają się określenia i sytuacje niejednoznaczne, a sztywny model prawidłowych odpowiedzi nie pozwala na jakąkolwiek elastyczność w sprawdzaniu. Naukowcy i nauczyciele krytykują sposób oceny pisemnego egzaminu z polskiego na poziomie podstawowym. Dokonuje się go mechanicznie, a to dyskryminuje oryginalne odpowiedzi i interpretacje.
Ze szkół napływają sygnały, że specyfika nowej matury ustnej z języka polskiego sprzyja nadużyciom. Okazuje się, że pracę, którą uczeń powinien opracować samodzielnie można bez trudu kupić. Niektórzy nauczyciele domagają się zrezygnowania z ustnej prezentacji samodzielnie wybranych przez abiturienta zagadnień. 22 stycznia 2005 w Krakowie naukowcy z Polskiej Akademii Umiejętności i Inicjatywy Małopolskiej im. Władysława Łokietka dyskutowali o błędach nowej matury. Na specjalnie zorganizowanej konferencji prasowej udowadniali, że próbna matura jest słabo przygotowana. Arkusze z wielu przedmiotów zawierały błędy i nieścisłości, sporządzono je niedbale i bez wcześniejszego sprawdzenia.
Dyrektorzy szkół wskazują jako wady głównie absurdalne niekiedy wymogi techniczne i nadmierną biurokrację. Przykładem jest konieczność wyposażenia pracowni informatycznych w odpowiednie, wybrane przez zdających licencjonowane oprogramowanie, zapewnienie bezpiecznego przechowania arkuszy, protokołowanie większości czynności, szczegółowe przepisy odnośnie zachowania się członków komisji podczas egzaminu itp. Większość też narzeka na specyficzny sposób odbioru czystych i przekazu napisanych arkuszy maturalnych – wymogiem jest osobisty odbiór paczki kurierskiej między godziną 4:00 a 7:00, oraz przekazanie kurierowi wypełnionych arkuszy między godziną 20:00 a 23:00. Wydłuża to znacznie dzień pracy dyrektora danej placówki.
Osobną kwestią pozostaje długotrwałość egzaminów, co powoduje, że zakłócony zostaje szkolny porządek, pojawiają się problemy z koniecznymi zastępstwami nauczycieli, będących członkami komisji itp. Tym faktem zaniepokojeni są również rodzice uczniów klas I-II, w których przez ponad miesięczny okres matur nie odbywa się część lekcji[potrzebne źródło].
Pomijając subiektywne odczucia i ambicje rodziców wobec swoich córek i synów, coraz częściej na plan pierwszy wychodzi inna niedogodność nowej matury – rodzice uczniów z klas niematuralnych są zniesmaczeni faktem, że poprzez długotrwały okres matur uczniom młodszych klas przepada wiele lekcji, szczególnie języka polskiego. Jest to wynik tego, iż na czas matur ustnych w szkole musi działać jednocześnie kilka komisji, które na czas zdołałyby przeprowadzić egzaminy dla wszystkich uczniów. Na Maturze 2006 przerwa taka występowała dwa razy przez dodatkową styczniową sesję dla maturzystów. Od Matury 2007 powrócono do jednego terminu zdawania matur.
Dzięki nowemu modelowi matury wyeliminowano egzaminy wstępne z procesu rekrutacji na większość uczelni. Wyniki matury są akceptowane przez większość uczelni wyższych w Polsce. Jasno jest też sprecyzowane, co maturzysta powinien umieć, aby dostać się na studia.
Wielu nauczycieli, jak i uczniów uważa, że w liceum jest za mało czasu, aby w pełni zrealizować cały program szkolny. Dostępne godziny lekcyjne pozwalają wyłożyć niezbędną wiedzę, nie starcza jednak czasu na ćwiczenie umiejętności maturalnych, na których bazuje matura. W takiej sytuacji ciężko jest mówić o skuteczności szkolnych przygotowań do matury. Stąd też nadal utrzymuje się duża liczba uczniów pobierających prywatne lekcje i uczęszczających na kursy przedmaturalne, których (szczególnie tych drugich) skuteczność jest łatwo mierzalna. Obiektywną jej miarą jest wskaźnik przyrostu procentowego liczby punktów na kolejnych egzaminach próbnych przeprowadzanych na takim kursie maturalnym. Przyrost procentowy liczby punktów na ostatniej maturze w stosunku do pierwszej jest miarą poczynionych postępów przez danego kursanta.
