| የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk | |||||
| |||||
| Hymn: Whedefit Gesgeshi Woude Henate Ethiopia | |||||
 | |||||
| Język urzędowy | amharski | ||||
| Stolica | Addis Abeba | ||||
| Ustrój polityczny | republika federalna | ||||
| Głowa państwa | prezydent Girma Woldegiorgis | ||||
| Szef rządu | premier Meles Zenawi | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe | 27. na świecie 1 127 127 km² 7444 km² (0,66%) | ||||
| Liczba ludności (2009) • całkowita • gęstość zaludnienia | 14. na świecie 81 238 000▲[1] 72 osób/km² | ||||
| PKB (2009) • całkowite • na osobę | 33,920 mld USD▲[1] 418 USD▲ | ||||
| PKB (PPP) (2009) • całkowite • na osobę | 77,605 mld USD▲[1] 955 USD▲ | ||||
| Jednostka monetarna | birr (ETB) | ||||
| Niepodległość | od Królestwa Włoch 28 listopada 1941 | ||||
| Strefa czasowa | UTC +3 | ||||
| Kod ISO 3166 | ET | ||||
| Domena internetowa | .et | ||||
| Kod samochodowy | ETH | ||||
| Kod samolotowy | ET | ||||
| Kod telefoniczny | +251 | ||||
 | |||||
| 1 Dane o liczbie ludności i PKB za 2009 rok mają charakter szacunkowy. | |||||
Etiopia (Federalna Demokratyczna Republika Etiopii – w języku amharskim ኢትዮጵያ[2], ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk) – dawniej Abisynia – państwo położone we wschodniej Afryce. Od południa graniczy z Kenią, na zachodzie z Sudanem i Sudanem Południowym, na wschodzie z Dżibuti i Somalią, a na północnym wschodzie z Erytreą.
Spis treści |
Etiopia jest parlamentarną republiką federalną. Na czele rządu stoi premier. Władza legislacyjna rozdzielona jest pomiędzy dwuizbowy parlament oraz rząd. Władza sądownicza jest niemal niezależna od władzy prawodawczej i wykonawczej (prezes i wiceprezes federalnego sądu najwyższego są rekomendowani przez premiera i wyznaczani przez niższą izbę, zaś innych sędziów federalnych proponuje niższej izbie premier wedle selekcji przeprowadzonej przez federalną sądową radę administracyjną).
Na czele państwa stoi prezydent. Funkcję tę uważa się za głównie reprezentacyjną.
Etiopia położona jest we wschodniej części kontynentu afrykańskiego, tzw. Rogu Afryki. Większość Etiopii leży na wyżynach, bądź wzgórzach, wschodnia część kraju jest nizinna. Przez Etiopię przebiegają tzw. Wielkie Rowy Afrykańskie, czyli granica płyt tektonicznych.
Panujący do 1974 cesarze Etiopii wywodzili swoje pochodzenie od pierwszego władcy kraju, Menelika I (ok. 1000 p.n.e.), którego rodzicami mieli jakoby być bohaterowie biblijni: król Salomon i królowa Saby.
Istniejące od I wieku p.n.e. na terytorium obecnej Etiopii i południowego Sudanu państwo Aksum zostało założone przez potomków ludów semickich z południowej Arabii (głównie Sabejczyków), które ok. połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e. opanowały te tereny. W IV wieku kraj przyjął chrześcijaństwo, które do 1974 było religią państwową. Do XV wieku wykształcił się tam rodzaj feudalizmu, zbliżony do europejskiego.
Kraj borykał się sporadycznie z próbą ekspansji islamu. W 1528 roku muzułmańskie sułtanaty, istniejące na wybrzeżu Morza Czerwonego, rozpoczęły wielką wojnę przeciwko chrześcijanom, która przeszła do historii jako Wojna XXX-letnia. W 1528 roku zadano klęskę etiopskim przygranicznym feudałom w bitwie nad Samermą. W następnym roku armia cesarska przegrała bitwę pod Sybura Kurie. Podczas tej bitwy wykorzystano po raz pierwszy w Afryce broń palną. Sukcesy zwiększyły napływ ochotników do szeregów sułtanatów, a łupy pozwoliły nawet na sprowadzenie artylerii. Ta po raz pierwszy została użyta w bitwie pod Antiochią w październiku 1531 roku. Od tamtej pory cesarz uciekał przed Ahmadem Granem, tworzył kolejne armie, które raz po raz były niszczone. Część możnowładców przeszła na islam. Wszystko wskazywało, że los Etiopii jest przesądzony. W 1540 roku, po śmierci cesarza Lybne Dynygala, jego następca, Klaudiusz, rozpoczął "rekonkwistę". Najważniejsza zmiana zaszła w Kościele Etiopskim. Do tej pory pacyfistyczny, uznał wojnę z sułtanatami za wojnę religijną i zaczął wspierać walki z najeźdźcą. Już w tym samym roku pobito wojska Wezyra Asa. Etiopczycy nawiązali kontakty z Portugalczykami, którzy dostarczyli cesarstwu broń palną, artylerię, a także wysłali niewielki oddział strzelców. Klaudiusz wygrał w 1542 roku ważną bitwę pod Wegerą. W roku następnym w czasie bitwy u stóp góry Zentara zginął imam Gran, co doprowadziło do podziałów w armii najeźdźców. Wkrótce nastała olbrzymia susza, która wymusiła dwuletni pokój. W 1548 roku Etiopowie przenieśli walki na tereny Sułtanatu Hererskiego. Sukcesu nie wykorzystano przez kolejną straszliwą suszę. W 1559 roku zginął cesarz Klaudiusz. Wojna jednak wygasła z powodu wieloletniej suszy i straszliwego wyludnienia sułtanatów arabskich. Etiopia odzyskała swoje ziemie, jednak nie podjęła ofensywy, gdyż Kościół Etiopski uważał się za elitarny i nie zamierzał nawracać sąsiadów. Wojna XXX-letnia doprowadziła do islamizacji części Etiopii, ułatwiła także ekspansję negroidalnych ludów Oromo. Ślady tych zdarzeń są widoczne w tym państwie do dnia dzisiejszego.
W XIX wieku krzyżowały się tu interesy mocarstw kolonialnych. O dominację nad Etiopią bezskutecznie starali się Brytyjczycy i Włosi. Kulminacja konfliktu z Włochami była pierwsza wojna włosko-abisyńska zakończona klęską Włochów w bitwie pod Aduą 1 marca 1896 r. W 1916 roku obalono cesarza Lydża Ijasu pod pretekstem sprzyjania muzułmanom. Zwierzchnik Kościoła Etiopskiego proklamował wówczas Zauditu cesarzową, jednocześnie wyznaczając Teferi Mekonnyna na następcę tronu. W 1930 w wyniku stłumienia puczu Gugsa Welle, młody regent obejmuje władze cesarską i przybiera imię Haile Selassie I. W 1935 w Etiopii wybuchła druga wojna włosko-abisyńska, w wyniku której Włosi zajęli kraj, zmuszając cesarza do emigracji i włączając Etiopię do Włoskiej Afryki Wschodniej. Po zwycięstwie wojsk brytyjskich nad Włochami w 1941, Haile Selassie ponownie objął rządy. Za swego panowania włączył on do Etiopii Erytreę (od 1952 jako państwo sfederowane, później prowincja, obecnie niepodległe państwo) i Ogaden.
W 1974, w związku z bardzo złą sytuacją gospodarczą i powtarzającymi się klęskami głodu, doszło do puczu wojskowego, kierowanego przez Mengystu Hajle Marjama. Komunistyczny reżim wojskowy utrzymywał się u władzy do 1991 dzięki pomocy gospodarczej i militarnej ze strony ZSRR, NRD i Kuby. Rozpętana fala terroru komunistycznego, połączona z masowymi przesiedleniami ludności w strefach objętych klęską głodu. doprowadziła do zagłady ok. 1,5 mln Etiopczyków[3] i wybuchu wojny domowej.
W maju 1991 opozycja zdołała obalić rządzący reżim i przejęła władzę w państwie, ogłaszając ambitny program demokratyzacji życia politycznego. W kwietniu 1993 w Erytrei odbyło się referendum, w którego wyniku dotychczasowa północno-wschodnia prowincja Etiopii uzyskała niepodległość, odcinając Etiopię od dostępu do Morza Czerwonego.
W 1998 pomiędzy Etiopią a Erytreą wybuchła wojna graniczna. Znaczne nasilenie walk nastąpiło w maju 2000, co skłoniło władze obydwu krajów do poszukiwania kompromisu. W kilka miesięcy później podpisano porozumienie pokojowe.
24 grudnia 2006 premier Etiopii w orędziu do narodu ogłosił, że jego kraj został zmuszony do wojny z Somalią, czyli do zbrojnej interwencji na jej terytorium, skierowanej przeciwko faktycznie panującym tam i kontrolującym stolicę fundamentalistom islamskim.
Etiopia dzieli się na 9 stanów (kilil) i 2 miasta wydzielone.
Jeden z najuboższych krajów świata. PKB w 2009 roku wyniósł 33,92 mld USD (zaledwie 418 USD na mieszkańca).
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.Statystyki demograficzne
| (2006) | |
| Liczba ludności | 73 053 286 |
| Ludność według wieku | |
| 0-14 lat | 43,9 % (mężcz. 16 082 504; kobiety 15 999 602) |
| 15-64 lat | 53,4 % (mężcz. 19 452 737; kobiety 19 525 746) |
| ponad 64 lata | 2,3 % (mężcz. 905 648; kobiety 1 087 049) |
| Średnia wieku | |
| całej populacji | 17,75 lat |
| mężczyźni | 17,64 lat |
| kobiety | 17,85 lat |
| Przyrost naturalny | 2,36% |
| Współczynnik urodzeń | 38,61 urodzeń/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 15,06 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | 0 migrantów/1000 mieszkańców PS Repatriacja Etiopczyków, którzy uciekli do Sudanu dla schronienia przed wojną i przed głodem we wcześniejszych latach. Niektórzy Sudańczycy i uciekinierzy z Somalii, którzy zbiegli do Etiopii przed wojną lub głodem w ich własnych państwach, kontynuują zabieranie ich domów. |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,03 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 1,01 mężczyzn/kobiet |
| 15-64 lat | 1,00 mężczyzn/kobiet |
| powyżej 64 lat | 0,83 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność noworodków | |
| w całej populacji | 95,32 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej | 105,3 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej | 85,05 śmiertelnych/1000 żywych |
| Oczekiwana długość życia | |
| w całej populacji | 48,83 lat |
| mężczyzn | 47,67 lat |
| kobiet | 50,03 lat |
| Rozrodczość | 5,33 urodzeń/kobietę |
| Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS | 4,4% (2003) |
| Liczba osób żyjących z HIV/AIDS | 1,5 miliona (2003) |
| Liczba zmarłych na HIV/AIDS | 120 000 (2003) |
| Religie Etiopii | ||||
|---|---|---|---|---|
| Religia | procent | |||
| Kościół etiopski | 45,4 | |||
| islam sunnicki | 31,0 | |||
| Kale Heywet | 8,0 | |||
| luteranizm | 5,5 | |||
| Zielonoświątkowcy | 4,1 | |||
| animizm | 3,0 | |||
| katolicyzm | 0,7 | |||
| Świadkowie Jehowy | 0,01 | |||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Etiopia jest dla rastafarian Ziemią Obiecaną, opierają się oni na treści Psalmu 87:1-4:
ponieważ tam, gdzie w cytowanym powyżej fragmencie Biblii Tysiąclecia jest słowo Kusz, w akceptowanej przez rastafarian wersji Pisma Świętego, Biblii Króla Jakuba, z roku 1611 jest słowo Ethiopia.
Rastafarianie, który przesiedlili się do Etiopii, mieszkają na ziemi darowanej im przez cesarza Hajle Selasje w miasteczku Shashemene.
| |||||||||||||||||
| |||||||||||
