Eugeniusz Cękalski (ur. 30 grudnia 1906 w Saratowie - zm. 31 maja 1952 w Pradze) – polski reżyser, scenarzysta i producent filmowy; jeden z założycieli kina polskiego, teoretyk kina.
Spis treści |
Urodził się w rosyjskim Saratowie. Po upadku Imperium Rosyjskiego zdecydował się pozostać w odrodzonej Polsce. Po ukończeniu studiów w Warszawie pracował jako korepetytor i tłumacz.
W latach 20. i 30. XX wieku był jedną ze znaczniejszych postaci polskiego kina, zwłaszcza wśród dokumentalistyki. Był reżyserem i scenarzystą filmu Szkoda twoich łez, dziewczyno (1930), uważanego za pierwszy polski film dźwiękowy. Był także wśród założycieli Stowarzyszenia Miłośników Filmu Artystycznego "START", później zaś związał się ze Spółdzielnią Autorów Filmowych. Poza działalnością artystyczną zajmował się również pisaniem teoretycznych artykułów na temat sztuki filmowej, był także autorem książki A... B... C... taśmy filmowej. Jak całe środowisko START-u, był bardzo krytyczny wobec współczesnej mu, przedwojennej komercyjnej kinematografii polskiej, której zarzucał niedojrzałość filmowego języka, wtórność wobec teatru i literatury oraz miałkość przekazywanych treści - służących wyłącznie rozrywce mas.
Jego film Trzy Etiudy Chopina został nagrodzony na Festiwalu Weneckim w 1937 roku. W roku 1938 odbyła się premiera filmu Strachy, jednego z pierwszych fabularnych pełnometrażowych debiutów członków START-u, bardzo przychylnie przyjętego przez krytykę.
W czasie II wojny światowej był kierownikiem Biura Filmowego Ministerstwa Informacji i Dokumentacji rządu londyńskiego; reżyserował filmy dokumentalne i propagandowe o tematyce wojennej. W 1942 jego film Biały Orzeł został nominowany do Nagrody Akademii Filmowej w kategorii "najlepszy film dokumentalny".
Po zakończeniu wojny powrócił do kraju. Po zadekretowaniu przez zjazd filmowców w Wiśle socrealizmu jako jedynej obowiązującej poetyki, nakręcił kilka filmów zgodnie z socrealistycznymi postulatami - szczególny rozgłos zdobyły Jasne Łany (1947), odrzucone przez publiczność i będące przez długi czas obiektem dowcipów.
Cękalski był także uznanym pedagogiem - dziekanem wydziału reżyserskiego PWST, autorem kilku podręczników. Zmarł w Pradze 31 maja 1952 roku.
