Głownia

Budowa głowni na przykładzie szabli:
A. rękojeść, B, głownia
C. zastawa, D. moc, E. sztych
4. jelec, 5. ostrze
6. grzbiet (tylec), 7. płaz
8. strudzina, zbrocze lub bruzda
9. młotek, 10. pióro

Głownia, brzeszczot, (z niem.) klinga, (staropol.) żelazo – jedna z dwu podstawowych części każdej broni białej, drugą częścią jest rękojeść. Głownia jest zasadniczą (główną – stąd etymologia), roboczą częścią broni tego typu. Służy do zadawania i odparowywania ciosów. Stanowi przeważającą większość długości i masy całego narzędzia lub broni. Jest to wydłużona płaska część, prosta lub lekko zakrzywiona, najczęściej metalowa, której jedna lub obie krawędzie są ostre. Również koniec głowni jest ostry. Przy określaniu obszarów całego narzędzia mówi się, że głownia biegnie od rękojeści w dół. Głownia jest tylko częścią większego elementu, którego początek wnika w rękojeść, lub może stanowić jednocześnie także zasadniczą część rękojeści. Często między głownią a rękojeścią znajduje się jelec.

Kiedy ostrze znajduje sie na jej jednej krawędzi, to jest to głownia jednosieczna, natomiast gdy obie krawędzie posiadają ostrza, to jest to głownia dwusieczna (obosieczna). W niektórych typach broni siecznej krawędź jest ostra na całej długości, w pozostałych pierwsza część (od strony rękojeści) może być tępa aż do ok. 1/3 długości i służy wtedy, do zatrzymywania (parowania) ciosów przeciwnika.

[edytuj] Budowa

Według niemieckich traktatów szermierczych z XIV i XV w. głownia dzieliła się na dwie podstawowe części:

• silną (niem. Stark) – bliższą rękojeści
• słabą (niem. Schwach) – dalszą od rękojeści, obejmującą też sztych

Funkcjonuje też współczesny podział na podstawowe trzy odcinki, zazwyczaj mające około 1/3 długości. Licząc od rękojeści są to:

• zastawa - część przylegająca do nasady rękojeści i służąca do zastawiania się bronią przed ciosem,
• moc - część środkowa,
• sztych, pazur - ostra część stanowiąca zakończenie głowni,

dodatkowo, w zależności od budowy, głownia może posiadać:

• trzpień – pręt mocujący głownię do rękojeści
• nasada – niewielki fragment głowni, przylega bezpośrednio do trzpienia
• tylec – tępa, tylna strona głowni jednosiecznej
• grzbiet – krawędź tylca w broniach jednosiecznych
• pióro – obosieczna część głowni, ok. ⅓-¼ długości, najdalej od rękojeści
• młotek – próg na tylcu głowni, oddzielający pióro od reszty głowni
• płaz, lico – płaska, boczna strona głowni
• ricasso – początkowa część zastawy jest węższa poprzez pozbawienie ostrza, służy wówczas jako dodatkowy chwyt

Obie powierzchnie głowni mogą być uformowane na wiele różnych sposobów na części lub całości długości, np. wgłębienia wzdłużne na profilach głowni:

* grań – w ostrzach graniastych, rozwartokątna krawędź z płaskimi zboczami schodzącymi w stronę ostrza

* ość – w ostrzach graniastych, zgrubienie głowni, krawędź trochę bardziej ostra od grani i z zapadniętymi zboczami

* strudzina, struzina – dekoracyjny rowek o przekroju niemal półkolistym (C - jedna na tylcu, E - dwie na płazie)

* zbrocze – płytki, szeroki rowek, na długość do połowy (lub nieco dalej) głowni (D)

* bruzda, bruzdeczka – wąski rowek, na długość do połowy (lub nieco dalej) głowni (D)

* żeberka – krawędzie (o przekroju trójkątnym) kilku równoległych strudzin, powstają na ich styku (E).

Jeśli miecz trzymany jest w zaciśniętej dłoni, otoczony kciukiem (w przeciwieństwie do uchwytu z kciukiem na płazie miecza albo innych), ostrze znajdujące się po stronie kłykci nazywane jest ostrzem długim (niem. lange Schneide) albo prawdziwym (wł. filo dritto), a drugie ostrzem krótkim (niem. kurze Schneide) albo fałszywym (wł. filo falso).

[edytuj] Bibliografia

Zobacz hasło głownia w Wikisłowniku

• PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9
• Michał Gradowski, Zdzisław Żygulski: Słownik uzbrojenia historycznego. Warszawa: PWN, 2010, s. 3-5. ISBN 978-83-01-16260-3.