Współrzędne: 
06h33m54,15s; +17°46'12,91"
| Geminga | |
 Geminga (z lewej) i pulsar znajdujący się wewnątrz Mgławicy Kraba (z prawej) | |
| Dane obserwacyjne (J2000) | |
| Gwiazdozbiór | Bliźnięta |
| Rektascensja | 06h 33m 54,15s |
| Deklinacja | +17° 46' 12,91" |
| Odległość | 552 ly (169 pc) |
| Alternatywne oznaczenia | |
| SN 437, PSR B0633+17, PSR J0633+1746 | |
Geminga – gwiazda neutronowa znajdująca się w gwiazdozbiorze Bliźniąt. Nazwa jest jednocześnie skrótem angielskich słów Gemini gamma-ray source (źródło promieniowania gamma w gwiazdozbiorze Bliźniąt), jak również znaczy tego tam nie ma w mediolańskim dialekcie włoskiego. Pulsar Geminga jest pozostałością wybuchu bliskiej supernowej 340 000 lat temu . Skutki wybuchu na Układ Słoneczny i Ziemię są analizowane i korelowane czasowo.
Spis treści |
W roku 1961 z satelitą Explorer 11 rozpoczęto obserwację nieba w zakresie promieniowania gamma. W 1972 satelitą SAS 2 odkryto bardzo silne źródło promieni gamma. Geminga okazała się być drugim obserwowalnie najjaśniejszym źródłem promieniowania na niebie w zakresie energii 100 MeV. Jednocześnie nie wykryto jej aktywności w zakresie fal radiowych. Większość gwiazd neutronowych może być obserwowana jako pulsary, czyli swoiste kosmiczne radiolatarnie, ale Geminga zupełnie nie wykazywała wtedy takiej aktywności. Lepsze urządzenia, sonda ROSAT wykryła okresowe zmiany jej promieniowania w paśmie miękkich promieni rentgenowskich. w 1991 roku.
Zmierzony okres obrotu Gemingi równy był 237 ms. Rotacja wskazywała na to, że pulsar jest gwiazdą neutronową, i najprawdopodobniej pozostałością po supernowej, która zakończyła swój żywot wielką eksplozją 340 000 lat temu[1]. Odległość do Gemingi udało się ustalić jako (169 pc) czyli 552 lat świetlnych , co czyni ją najbliższą gwiazdą neutronową w naszym galaktycznym sąsiedztwie. Promień Gemingi oszacowano jako 19 km. Obliczenia dotyczące oddziaływania protonów na powierzchni Gemingi wskazały, że jej masa jest w równa ok. 1,44 masy Słońca (2,86×1030 kg). Gęstość można oszacować jako 3,13×1017 kg/m³. Temperatura powierzchni gwiazdy została oszacowana na 560 000 K.
W roku 2003 obserwacje Gemingi podjął rentgenowski teleskop kosmiczny XMM-Newton wystrzelony przez ESA. Udało się zaobserwować fale uderzeniowe jakie w ośrodku międzygwiazdowym wytwarza Geminga pędząca względem niego z prędkością 120 km/s. Asymetria eksplozji supernowej nadała tej gwieździe znaczną prędkość[potrzebne źródło] . Geminga jak większość gwiazd neutronowych wytwarza relatywistyczny wiatr cząstek rozpędzanych w jej polu magnetycznym. Bardzo szybki ruch względem ośrodka gwiazdowego powoduje, że wiatr ten zderza się z nim tworząc kształt charakterystyczny dla fali stożkowej.
W roku 2005 dalsze obserwacje umożliwiły wykrycie na powierzchni gwiazdy gorących plam. Każda gwiazda neutronowa stygnie, ale nieznane procesy fizyczne powodują powstawanie na jej powierzchni gorących plam. Obserwacje przez teleskop XMM-Newton pozwoliły na określenie rozmiaru i temperatury tych plam na powierzchni gwiazdy. Mają one średnice od 60 m do 1 km i są rozgrzane do ok. 1 mln K.
