| Gibraltar | |||||
| |||||
| Dewiza: (łac.) Nulli Expugnabilis Hosti (Niezdobyty przez żadnych wrogów) | |||||
| Hymn: Hymn Gibraltaru | |||||
 | |||||
| Państwo |  Wielka Brytania | ||||
| Język urzędowy | angielski | ||||
| Język używany | angielski, hiszpański | ||||
| Stolica | Gibraltar | ||||
| Status terytorium | terytorium zamorskie | ||||
| Zależne od | Wielkiej Brytanii | ||||
| Głowa terytorium | królowa Elżbieta II | ||||
| Gubernator | gubernator Adrian Johns | ||||
| Szef rządu | szef ministrów Peter Caruana | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe | 6,5[1] km² 0 | ||||
| Liczba ludności (2010) • całkowita • gęstość zaludnienia | 28796 ▼[2] 4 425[2] osób/km² | ||||
| PKB (2010) • całkowite • na osobę | 1,1 mld USD▲ 38 200 USD▲ | ||||
| Jednostka monetarna | funt gibraltarski, funt brytyjski (GIP, GBP) | ||||
| Rok utworzenia | zajęcie fragmentu terytorium Hiszpanii 1713 | ||||
| Strefa czasowa | UTC +1 – zima UTC +2 – lato | ||||
| Kod ISO 3166 | GI/GIB/292 | ||||
| Domena internetowa | .gi | ||||
| Kod samochodowy | GBZ | ||||
| Kod samolotowy | VR-G | ||||
| Kod telefoniczny | +350 | ||||
 | |||||
Na mapach: Gibraltar (zniekształcone arab. جبل طارق – Dżabal al-Tarik, "góra Tarika"[3]) – skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, u wyjścia Morza Śródziemnego na Ocean Atlantycki. Gibraltar stanowi terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii.
Spis treści |
W 711 roku miejsce lądowania berberyjskiego wodza Tarika (stąd nazwa), który rozpoczął w tym miejscu podbój Hiszpanii przez Arabów. W 1462 roku zdobyty przez wojska chrześcijańskie podczas rekonkwisty. W 1704[4], podczas wojny o sukcesję hiszpańską zajęty przez Wielką Brytanię, ostatecznie przyznany jej pokojem utrechckim jako wieczysta kolonia.
W czasie wojny angielsko-hiszpańskiej w 1727 r. Hiszpania próbowała odzyskać zbrojnie Gibraltar co jednak zakończyło się porażką. Po tej wojnie mocą traktatu w Sewilli w 1729 została ustalona strefa neutralna między brytyjskim obszarem Gibraltaru a hiszpańską miejscowością La Línea de la Concepción o długości 600 toises (ok. 1140 m) – szeroką na "więcej niż odległość dwóch strzałów armatnich między Hiszpanami a Brytyjczykami". W 1908 r. Brytyjczycy zbudowali ogrodzenie w części strefy do której wysunęli roszczenia czego nie uznali Hiszpanie. Oznaczało to faktyczny podział strefy[5]. Mimo że obecnie oba państwa są członkami Unii Europejskiej, Hiszpania nie uznaje "granicy" z Gibraltarem – używa terminologii "ogrodzenie", "płot", "zasieki".
"The Rock" (Skała) miała w przeszłości (i ma nadal) ogromne znaczenie strategiczne, bowiem strzeże Cieśniny Gibraltarskiej, będącej jedynym połączeniem Morza Śródziemnego z Atlantykiem. To znaczenie szczególnie wzrosło w latach II wojny światowej – żadne nawodne jednostki flot Niemiec i Włoch nie mogły się tędy przedostać. Do roku 1943 – tj. do opanowania przez Aliantów północnej Afryki i Sycylii – było to jedyne, oprócz lotnisk na Malcie, lądowisko dla samolotów kursujących na trasie Anglia – Egipt (pomijając krótkie okresy, gdy Alianci mieli w posiadaniu lotniska w Libii).
10 września 1967 przeprowadzono tu referendum, w którym mieszkańcy wypowiedzieli się za pozostaniem Gibraltaru jako terytorium zamorskiego Wielkiej Brytanii (opowiedziało się za tym 99% głosujących). Był to pierwszy akt samostanowienia mieszkańców Gibraltaru i od tego czasu 10 września jest co roku obchodzony jako święto narodowe. Ponowne referendum odbyło się w 2002, gdy rządy brytyjski i hiszpański doszły do porozumienia w sprawie przyszłości Gibraltaru. Projekt przewidywał ustanowienie brytyjsko-hiszpańskiego kondominium w Gibraltarze ("wspólny podział suwerenności"). 7 listopada 2002 Gibraltarczycy odrzucili w referendum tę propozycję przytłaczającą większością głosów (NIE: 98,5%, TAK: 1,03%).[6] Nowa niekolonialna konstytucja obowiązuje od 2007, ale Wielka Brytania zatrzymała odpowiedzialność za obronę, politykę zagraniczną i finanse.
Brak bogactw naturalnych i ograniczone zasoby słodkiej wody. Wodę z deszczu przechowuje się w wykutych zbiornikach w skałach. Część wody pochodzi z odsalania wody morskiej.
Gibraltar jest jednym z najgęściej zaludnianych terytoriów świata – 4881 mieszkańców na 1 km². Ląd wydarty morzu stanowi ok. 1/10 całkowitego obszaru.
Ponad portem i zabudową miejską wznosi się wysoka na 426 m n.p.m. wapienna Skała Gibraltarska, stanowiąca potężną twierdzę pod powierzchnią skały, a na zewnątrz w większości rezerwat przyrody.
Terytorium zależne Wielkiej Brytanii, chociaż pretensje do niego rości sobie Hiszpania. Graniczy na lądzie z hiszpańskim miastem La Línea de la Concepción, od którego oddziela je zdemilitaryzowana strefa neutralna, gdzie wybudowano sztuczny pas startowy lotniska gibraltarskiego i zabudowania lądowego przejścia granicznego pomiędzy Gibraltarem i Hiszpanią.
Dużą część półwyspu zajmuje wapienna Skała Gibraltarska – The Rock. Skała ma ok. 4,8 km długości i jest połączona z kontynentem piaszczystą mierzeją o długości 1,5 km. Skała wznosi się na wysokość 426m. i są w niej rozwinięte formy krasowe, m.in. 150 jaskiń. Ponadto jest to jedyne miejsce w Europie gdzie występują małpy (magoty).
Klimat Gibraltaru jest podzwrotnikowy pośredni między morskim, a kontynentalnym z gorącym bezdeszczowym latem i łagodną zimą. Opady wynoszą ok. 800 mm rocznie i przypadają głównie na okres od września do marca. Temperatura w lipcu waha się od 13 do 29 °C, w styczniu od 13 do 18 °C.
Gibraltar liczy 27,5 tys. mieszkańców. Według danych ze spisu z 2001, w siedmiu wyodrębnionych dzielnicach miasta zamieszkiwało:
| Lp. | Dzielnica | Mieszkańców | % |
|---|---|---|---|
| 1 | East Side | 429 | 1,54% |
| 2 | North District | 4116 | 14,97% |
| 3 | Reclamation Areas | 9599 | 34,91% |
| 4 | Sandpits Area | 2207 | 8,03% |
| 5 | South District | 4257 | 15,48% |
| 6 | Town Area | 3588 | 13,05% |
| 7 | Upper Town | 2805 | 10,20% |
| Gibraltar | 27 495 | 98,18% |
W ciągu ostatnich kilku lat (począwszy od 2002) populację Gibraltaru cechuje przewaga liczby mężczyzn nad liczbą kobiet[2]. W 2008 wskaźnik maskulinizacji wyniósł 101,13 mężczyzn na 100 kobiet.
W ciągu ostatniego 30-lecia w Gibraltarze notuje się spadkową tendencję liczby narodzin. W 1992 urodziło 569 dzieci, natomiast 7 lat później odnotowano tylko 381 narodzin. W 2008 narodziło 400 dzieci. Zdecydowana większość matek jest w wieku 20-34 lat. Co szósta z nich ma 35 lat i więcej, natomiast 5,5% matek rodzi swe dziecko w wieku 19 i mniej lat[2]. Dla porównania liczba zgonów w ciągu ostatnich 30 lat oscylowała od 200 do 300 (w 2008 odnotowano 227 zgonów).
Ludność Gibraltaru powoli rośnie – w grudniu 2008 liczba mieszkańców wyniosła 29 286. W latach 2005-2008 wskaźnik wzrostu wyniósł +1,76%[2]. Wskaźnik urodzeń w ostatnich kilku latach wynosił od 12 do 15‰ (13,7‰ w 2008). W tym samym okresie wskaźnik zgonów wahał się w przedziale od 6 do 9‰ (7,8‰ w 2008). Dzięki temu Gibraltar od kilku lat notuje dodatni wskaźnik przyrostu naturalnego +5,9‰ (2008).
Liczba zawartych małżeństw w ciągu ostatnich 35 lat wykazuje stałą tendencję rosnącą. W 1984 było ich 398, a w 2008 – po raz pierwszy – liczba małżeństw zawartych przekroczyła 1000 (było ich 1062)[2]. Oznacza to 2,7-krotny wzrost na przestrzeni ćwierćwiecza. Ciekawostką jest fakt, że większość tych małżeństw jest zawieranych przez osoby niebędące stałymi mieszkańcami Gibraltaru.
źródło: Abstract of Statistics 2008 (Statistics Office of Gibraltar)[2]
Struktura mieszkańców Gibraltaru wg kraju pochodzenia, na przestrzeni ostatniego półwiecza, nie uległa większym zmianom[2]. Co najmniej 2/3 z nich to rodowici mieszkańcy Gibraltaru a kilkanaście procent stanowią obywatele Wielkiej Brytanii. W 2008 struktura przedstawiała się następująco: Gibraltarczycy – 81,1%; Brytyjczycy – 11,1%; inne nacje – 7,8%.
Struktura wyznaniowa wszystkich mieszkańców Gibraltaru (wg danych ze spisu powszechnego w 2001)[2] przedstawia się następująco:
Wśród rodowitych Gibraltarczyków zdecydowanie przeważają wyznawcy Kościoła rzymskokatolickiego, jest ich 88,05%. Wierni kościoła anglikańskiego stanowią 4,22%; a co 50 Gibraltarczyk jest wyznania mojżeszowego. Nieco inaczej przedstawia się struktura wyznaniowa brytyjskich mieszkańców Gibraltaru – wyznawcy kościoła anglikańskiego i rzymskokatolickiego znajdują się w równowadze (stanowią odpowiednio: 35,48% i 31,82%). Do wiary w hinduizm przyznaje się co 19 Brytyjczyk zamieszkujący Gibraltar. Wśród pozostałych narodowości najwięcej wyznawców ma islam i katolicyzm (50,20% i 24,52%).
Gibraltar jest krajem zamożnym ze względu na swoją znakomitą lokalizację. Dzięki niej na Gibraltarze rozwinął się port handlowy i pasażerski. Obsługa statków handlowych i opłaty pobierane za tranzyt towaru są głównym źródłem dochodów kolonii. Dużą rolę odgrywa także turystyka , dzięki której w 1991 kraj odwiedziło 4,1 mln turystów, a kasa państwa została zasilona 112 mln USD. Gospodarka półwyspu jest uzależniona od Wielkiej Brytanii, która udziela kolonii pożyczek i kredytów. Dochód narodowy w 2008 wynosił 38 200 USD na 1 mieszkańca.
Oficjalnym językiem na półwyspie jest angielski, który używany jest m.in. przez władze, administrację i sądownictwo. Wielu mieszkańców biegle posługuje się też hiszpańskim. Na półwyspie spotyka się również ludzi posługujących się llanito (czyt. ljanito) – kreolem angielskiego i andaluzyjskiego dialektu hiszpańskiego (przypomina to używany głównie w USA spanglish). Ponadto w Gibraltarze mieszka spora mniejszość maltańska oraz arabska, które posługują się maltańskim oraz arabskim.
Gibraltar na pierwszym planie, w oddali La Línea de la Concepción
Meczet w Gibraltarze
Gibraltar, Europa Point – powszechnie znany jako najdalej na południe wysunięty punkt Europy, w rzeczywistości dalej na południe znajduje się dość duży obszar Hiszpanii (np. hiszpańskie miasto Tarifa)
Stutonowe działo
Jedno z dział znajdujących się w instalacji wojskowej wydrążonej w Skale Gibraltarskiej.
Afryka widziana z południowego krańca Gibraltaru]]
| ||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||
| ||||||||
