| Gródek | |||||
| |||||
| Państwo |  Ukraina | ||||
| Obwód | lwowski | ||||
| Powierzchnia | 29,62 km² | ||||
| Ludność (2005) • liczba ludności • gęstość | 15 634 527,8 os./km² | ||||
| Nr kierunkowy | +380-3851 | ||||
| Kod pocztowy | 81500-81504 | ||||
Położenie na mapie Ukrainy   Gródek | |||||
| Na mapach: | |||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons | |||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Gródek (ukr. Городок), w latach 1906–1945 Gródek Jagielloński[1][2] – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, siedziba rejonu gródeckiego, do 1945[3] w Polsce, w województwie lwowskim, siedziba powiatu gródeckiego.
Gródek leży na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, nad Wereszycą i nad Gródeckim Stawem, około 33 km na południowy zachód od Lwowa.
W 1434 w Gródku zmarł król Władysław II Jagiełło[4].
Spis treści |
Pierwsza wzmianka o Gródku pochodzi z 1213. W 1344 lub 1345 powstaje w Gródku kościół i klasztor franciszkanów. W 1372 zostaje tutaj utworzona parafia katolicka. Za panowania Władysława Jagiełły miasteczko otrzymało prawo magdeburskie, stając się ośrodkiem dóbr królewskich z siedzibą starosty grodowego w zamku strzegącym strategicznego szlaku do Lwowa. Tu 1 czerwca 1434 umarł król Polski i wielki książę Litwy Władysław II Jagiełło. Ciało króla zostało przewiezione do Krakowa, a serce spoczęło w miejscowym kościele franciszkanów.
W 1648 doszło do pierwszego najazdu Kozaków Chmielnickiego, miasto zostało zdobyte, a jego polska ludność wymordowana. W 1655 miał miejsce drugi najazd Chmielnickiego, po którym miasto spłonęło niemal zupełnie.
We wrześniu 1655 miała tu miejsce jedna z bitew wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667, gdzie wielokrotnie liczniejsza armia rosyjsko-kozacka zatryumfowała nad wojskiem polsko-tatarskim dowodzonym przez hetmana koronnego Stanisława Rewerę Potockiego.
Od strony zachodniej znajdowało się przedmieście Zastawskie, od wschodu przedmieście Lwowskie i Podgaje, od południa przedmieście Czerlańskie. Istniało również „miasto żydowskie” Gnin założone w 1680 przez starostę Jana Gnińskiego. Był tu główny skład soli z żup ruskich. Miasto było ważnym ośrodkiem handlu i rzemiosła. W 1717 powstaje drewniany kościół św. Barbary.
Po rozbiorach Polski w 1772 miasto przestało być własnością prywatną i weszło w skład dóbr kameralnych rządu austriackiego, w których rękach pozostawało do 1824. Nastąpiła intensywna kolonizacja niemiecka, powstała niemiecka kolonia Vorderberg (w 1788). Austriackie władze okupacyjne zamknęły klasztor Franciszkanów i urządziły w nim magazyn wojskowy. W okresie zaborów (1869) siedziba dowództwa 13. Galicyjskiego Regimentu Ułanów. W drugiej połowie XIX w. do miasta doprowadzono kolej. W 1870 powstała tutaj szkoła uprawy lnu.
W 1903 doszło do uroczystego odsłonięcia pomnika króla Władysława Jagiełły (29 września) na dwóch tablicach został umieszczony napis: Władysław Jagiełło – król polski i ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej. Wielki książę litewski. Władca i dziedzic Pomorza, Rusi etc. 1386–1434. Wielkiemu królowi zmarłemu w Gródku 31 maja 1434 r. – wdzięczna ziemia gródecka.
1 stycznia 1906 miasto zmieniło nazwę z Gródka (zwanego także Gródek Słony - od mieszczącego się tu głównego składu soli potasowej) na Gródek Jagielloński.
W okresie I Rzeczypospolitej w Małopolsce Wschodniej – województwo ruskie, było siedzibą starostwa ziemi lwowskiej. Od 1918 siedziba powiatu w województwie lwowskim.
20 marca 1919 Polska kontrofensywa gen. Wacława Iwaszkiewicza przełamała front ukraiński i przywróciła łączność ze Lwowem.
W okresie II Rzeczypospolitej miasto powiatowe woj. lwowskiego. W mieście znajdowały się następujące urzędy: Komenda Powiatowa Policji, Urząd skarbowy, podatkowy i opłat, Kasa skarbowa, Urząd ewidencji katastru podatku gruntowego. Kościoły: 3 rzymskokatolickie (św. Mikołaja i św. Jana Chrzciciela), 1 greckokatolicki (pw. Zwiastowania Matki Bożej) i 1 synagoga żydowska. Stowarzyszenia: cechy szewców, kowali i rzeźników. 12 gorzelń (w 1911) oraz straż ogniowa ochotnicza. W latach międzywojennych na Stawie Gródeckim urządzono „Port Ligi Morskiej i Kolonialnej”.
W okresie międzywojennym w mieście stacjonowała część 5 Dywizji Piechoty II RP.
W 1922 ukraińskie bojówki terrorystyczne dokonały w pobliżu Gródka Jagiellońskiego aktów sabotażu, a w 1932 zaatakowały zbrojnie tutejszą pocztę – 2 osoby zabito, 3 zostały ranne.
Według spisu powszechnego z 1921 miasto zamieszkiwali Polacy – 7542 osób (71,89%), Ukraińcy – 2711 (25,84%), Żydzi – 219 (2,09%), Niemcy – 15 (0,14%).
We wrześniu 1939 w czasie potyczki z Niemcami zabity został młody iwonicki narciarz wyczynowy – Stanisław Kielar. 13 września 1 niemiecka dywizja zajęła Gródek. W 1941 było w mieście ponad 5 tys. Żydów. Zgodnie z umową niemiecko-radziecką miasto przejęło ZSRR. 22 czerwca 1941 Niemcy zaatakowały ZSRR i miasto ponownie zajęli Niemcy, którzy utworzyli getto dla Żydów, zlikwidowali pomnik króla Władysława Jagiełły i zniszczyli synagogę. Na cokole pozostawionym po pomniku króla Jagiełły, za przyzwoleniem niemieckich władz Ukraińcy zbudowali pomnik „Obrońców Ukrainy z 1918”, inicjatorem był ówczesny proniemiecki burmistrz, ksiądz greckokatolicki – Demczuk. Większość Żydów wywieziono do obozów pracy w Jaktorowie, Winnikach i we Lwowie – Janowskiej lub bezpośrednio do obozu koncentracyjnego w Bełżcu. W maju 1943 zlikwidowano getto, ostatnich jego mieszkańców rozstrzelano i pogrzebano w masowej mogile w Artyszowie. W końcu lipca 1944 Armia Czerwona zajęła Gródek.
W latach 1944–1991 miasto rejonowe obwodu lwowskiego w granicach Ukraińskiej SRR. Od 1991 miasto rejonowe na Ukrainie.
Przez miasto prowadzi droga M11, która po stronie polskiej łączy się w Medyce z drogą krajową nr 28.
| ||||||||||||||||||||
| |||||||
