 | Ten artykuł od 2010-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
| Co-operative Republic of Guyana Kooperacyjna Republika Gujany | |||||
| |||||
| Dewiza: One People, One Nation, One Destiny (Jedni ludzie, jeden naród, jedno przeznaczenie) | |||||
| Hymn: Dear Land of Guyana, of Rivers and Palms (Drogi kraj Gujany, rzek i palm) | |||||
.svg) | |||||
| Język urzędowy | angielski | ||||
| Język używany | kreolski, karaibskie hindustani[1] | ||||
| Stolica | Georgetown | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Donald Ramotar | ||||
| Szef rządu | premier Samuel Hinds | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe | 83. na świecie 214 970 km² 8,4% | ||||
| Liczba ludności (2012) • całkowita • gęstość zaludnienia | 163. na świecie 797 769▲ 3,7 osób/km² | ||||
| Jednostka monetarna | dolar gujański (GYD) | ||||
| Niepodległość | od  Wielkiej Brytanii26 maja 1966 | ||||
| Strefa czasowa | UTC –4 | ||||
| Kod ISO 3166 | GY/GUY/328 | ||||
| Domena internetowa | .gy | ||||
| Kod samochodowy | GUY | ||||
| Kod samolotowy | 8R | ||||
| Kod telefoniczny | +592 | ||||
 | |||||
Gujana (Guyana), Kooperacyjna Republika Gujany (Co-operative Republic of Guyana) – państwo w Ameryce Południowej, nad Oceanem Atlantyckim, graniczące na północnym zachodzie z Wenezuelą (743 km), na południowym zachodzie i południu z Brazylią (1119 km), a na wschodzie z Surinamem (600 km). Kształt granicy Gujany z Wenezuelą i Surinamem jest podważany przez obydwa te państwa.
Spis treści |
W Gujanie można wyróżnić 3 regiony geograficzne różniące się ukształtowaniem terenu. Najwyższa część kraju leży na obszarze Wyżyny Gujańskiej porozcinanej na osobne masywy wieloma dolinami rzek. W jednym z łańcuchów górskich, na połączeniu granic z Wenezuelą i Brazylią, znajduje się najwyższy szczyt kraju Roraima (2810 m n.p.m.).
Wyżyna obniżając się w kierunku oceanu tworzy równinne i pagórkowate tereny porośnięte lasami równikowymi, a wzdłuż rzek, galeriowymi. Lasy zajmują powierzchnię około 80% kraju. Dobrze rozwinięta sieć rzek, z których największa to Essequibo, tworzy na tym obszarze, jak również na wyżynach, liczne wodospady.
Nad oceanem rozciąga się pas płaskich, błotnistych nizin, sięgających od 8 do 65 km w głąb lądu. Wybrzeże porastają lasy namorzynowe. Część terenów stanowią depresje zabezpieczone systemem kanałów i tam.
Gujanę charakteryzuje klimat równikowy z wysoką temperaturą powietrza przez cały rok. Temperatura na wybrzeżu waha się od 20 do 26,8 °C, a w głębi kraju od 18 do 39 °C. Klimat wybrzeża łagodzony jest przez północno-wschodnie wiatry.
Opady występują sezonowo w okresie maj-czerwiec oraz grudzień-styczeń. Średnia roczna suma opadów waha się od 1200 mm na wyżynie do 3000 mm na wybrzeżu.
Sieć rzeczna Gujany jest gęsta i dobrze rozwinięta. Najdłuższa rzeka Gujany to Essequibo (ok. 1000 km), uchodząca szeroką deltą do Oceanu Atlantyckiego. Na jej lewych dopływach znajdują się liczne wodospady, z których najwyższy jest Kaieteur na rzece Potaro (225 m). Do większych rzek Gujany należą również: Mazaruni, Cuyuni, Berbice oraz Courantyne.
W strefie wilgotnych lasów równikowych rozwinęły się gleby czerwonożółte (ferralsole) o bardzo niskiej zawartości próchnicy. Na sawannach wykształciły się czerwone gleby ferralitowe, a wzdłuż dolin dużych rzek – gleby aluwialne (fluwisole).
Wybrzeża Ameryki Południowej współczesnej Gujany Europejczycy odkryli i zaczęli eksplorować na początku XVI wieku. Zamieszkiwali tu wówczas Indianie południowoamerykańscy z plemion Arawaków. Utworzenie kolonii brytyjskiej – Gujany Brytyjskiej datuje się na 1831; graniczyła z Gujaną Holenderską (dziś Surinam), a nieco dalej na południowy wschód znajdowała kolonia francuska – Gujana Francuska, do dziś pozostająca terytorium zależnym tej europejskiej metropolii. Brytyjczycy przyznali niepodległość Gujanie w 1966, a cztery lata później stała się ona republiką.
Suwerenna republika w ramach Wspólnoty Narodów. Zgodnie z konstytucją z 6 października 1980 (znowelizowaną w 2003) głową państwa jest prezydent desygnowany przez zwycięską partię w wyborach parlamentarnych. Kandydaci na prezydenta muszą zostać zaprezentowani przed wyborami przez każdą ze startujących partii. Prezydent mianuje premiera, który jest zarazem I wiceprezydentem.
W jednoizbowym Zgromadzeniu Narodowym zasiada 65 deputowanych, z których 40 jest wybieranych w systemie proporcjonalnym na poziomie krajowym, a 25 na poziomie regionów tzn. każdy z regionów wybiera przydzieloną mu ilość miejsc w parlamencie. Kadencja zgromadzenia trwa 5 lat.
Gujana jest podzielona na 10 ponumerowanych regionów:
Każdy z regionów jest administrowany przez Regionalną Radę Demokratyczną z prezesem na czele. Dodatkowo na lokalnym szczeblu działają Sąsiedzkie Rady Demokratyczne.
| Data | Polska nazwa | Oryginalna nazwa |
| 1 stycznia | Nowy Rok | New Year’s Day |
| ruchome | Eid-ul Adha | Eid-ul Adha |
| 23 lutego | Dzień Republiki | Republic Day |
| ruchome | Wielki Piątek Poniedziałek wielkanocny | Good Friday, Easter Monday |
| ruchome | Święto Wiosny | Phagwah (Holi) |
| 1 maja | Święto Pracy | Labour Day/May Day |
| ruchome | Urodziny Proroka | Youman Nabi |
| 1 poniedziałek lipca | Święto Caricom | Caricom Day |
| 1 sierpnia | Dzień Wyzwolenia | Emancipation Day |
| ruchome | Święto Światła | Diwali |
| 25 grudnia | Boże Narodzenie | Christmas |
| 26 grudnia | 2.dzień Bożego Narodzenia | Boxing Day |
Na terytorium Gujany znajdują się cenne surowce mineralne. Najważniejszym surowcem są boksyty. Ich eksploatację podjęto w roku 1916 w kopalni w Mackenzie (Linden), a następnie w Ituni i Kwakwani w północno-wschodniej części kraju. Wydobycie boksytów obrazuje najlepiej stan gospodarki: 1950 rok – 1,7 mln ton, 1960 – 3,4 mln, 1970 – 1,4 mln i w 1993 r. zwyżka – 2,5 mln ton.
W porównaniu z boksytami wydobycie innych surowców ma znaczenie drugorzędne. W północno-zachodniej części kraju, w okolicy Mattews Ridgs, wydobywa się rudę manganu, a poza tym uzyskuje się złoto (80 tys. uncji w 1992 r.) i diamenty (7 tys. karatów w 1990 r.).
| ||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
