Gwatemala

Ten artykuł dotyczy państwa w Ameryce Środkowej. Zobacz też: miasto Gwatemala i departament Gwatemala.

República de Guatemala Republika Gwatemali
Flaga Gwatemali Godło Gwatemali
Dewiza: (hiszp.) El País de la Eterna Primavera (Kraj wiecznej wiosny)
Hymn: Guatemala Feliz (Szczęśliwa Gwatemala)
Język urzędowy	hiszpański
Stolica	Gwatemala
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Otto Pérez Molina
Szef rządu	prezydent Otto Pérez Molina
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	106. na świecie 108 890 km² 0,4%
Liczba ludności (2005)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	68. na świecie 12 013 907▲ 119 osób/km²
Jednostka monetarna	quetzal (GTQ)
Niepodległość	od Hiszpanii 15 września 1821
Strefa czasowa	UTC -6
Kod ISO 3166	GTM
Domena internetowa	gt
Kod samochodowy	GCA
Kod samolotowy	TG
Kod telefoniczny	+502

Gwatemala (República de Guatemala) – państwo w Ameryce Środkowej, położone nad Oceanem Atlantyckim i Oceanem Spokojnym. Graniczy z Salwadorem (203 km), Hondurasem (256 km), Meksykiem (962 km), Belize (266 km) – łączna długość granic wynosi 1687 km, ponadto 400 km wybrzeża morskiego.

[edytuj] Społeczeństwo

Gwatemalczycy to stosunkowo młodzi ludzie (40% ludności ma poniżej lat 14). Potomkowie Europejczyków oraz Latynosi stanowią tu tylko 59,4%. Większość mieszkańców to katolicy, protestanci i inni chrześcijanie. Spora grupa ludzi wyznaje wierzenia Majów.

[edytuj] Religia

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Gwatemali.

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Gwatemali.

• Katolicyzm: 61,5%
• Zielonoświątkowcy: 18%: gł. Kościół Pełnej Ewangelii (3%), Zbory Boże (2,2%)
• Protestantyzm: 8,9%:
  • Duszpasterstwo Męki Chrystusowej: 1,7%
  • Kościół Adwentystów Dnia Siódmego: 1,3%
  • Ewangeliczny Kościół Centralnej Ameryki: 1,3%
  • Chrześcijański Kościół Braterski (wolni chrześcijanie): 0,8%
  • Kościół Nazarejczyka: 0,8%
  • Konwencja Baptystyczna: 0,5%
• Mormoni: 1,7%
• Świadkowie Jehowy: 0,3%

[edytuj] Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Gwatemali.

• Najwyższy punkt: Tajumulco – 4220 m
• Najniższy punkt: Ocean Spokojny – 0 m
• Największe jezioro: Jezioro Izabal – 589,6 km²

Obszar Gwatemali dzieli się na cztery części: nizinę Petén, położoną w północnej części kraju, wybrzeże Morza Karaibskiego, łańcuchy górskie środkowej części kraju oraz wybrzeże Pacyfiku. Przy spotykanym podziale na 3 krainy nizinę Petén łączy się z wybrzeżem karaibskim.

Łańcuchy górskie mają układ równoleżnikowy. Łańcuch północny to (od wschodu) Alto Cuchumatanes, Sierra de Chamá i Sierra de Las Minas. Dalej na południu ciągnie się Sierra Madre (od Meksyku, poprzez Gwatemalę, do Hondurasu). Dolina rzeki Motagua oddziela łańcuch Sierra Madre od pasma Los Altos. Tu właśnie znajduje się najwyższy szczyt Gwatemali – wygasły lub drzemiący wulkan Tajumulco (4220 m n.p.m.)^[1].

Na północ od obszarów górskich znajduje się rozległa nizina Petén, zajmująca blisko 1/3 powierzchni kraju. Jest ona bardzo rzadko zaludniona i pokryta gęstym lasem tropikalnym.

Wybrzeże karaibskie to obszar nizinny. Leży tutaj największe w kraju jezioro – Izabal, płyną tędy większe rzeki Gwatemali: Motagua (400 km), Polochic (240 km), Sarstún.

Położona na południu nizina La Costa ciągnie się od granicy z Meksykiem do granicy z Salwadorem. Jej szerokość nie przekracza 60 km.

[edytuj] Historia

W czasach prekolumbijskich teren zamieszkiwany przez Indian związanych z kulturą Majów. W 1523 tereny dzisiejszej Gwatemali zostały podbite przez hiszpańskich konkwistadorów, którzy założyli tam kolonię wchodzącą w skład Nowej Hiszpanii.

W 1821 Gwatemala uzyskała niepodległość, wkrótce potem kraj był okupowany przez Meksyk. W 1839 proklamowana została niepodległa republika.

W 1954 w drodze zamachu stanu, popieranego przez USA i zorganizowanego przy udziale CIA, junta wojskowa przerwała reformy lewicowego prezydenta Jacobo Arbenza. Za czasów prawicowych rządów wojskowych, w latach 1960 do 1996, trwała wojna domowa, która pochłonęła około 200.000 ofiar, z których większość stanowili cywile. Walki trwały aż do 1985, kiedy to przywrócono demokrację. Nie przerwało to jednak walk z lewicową partyzantką (URNG).

[edytuj] Polityka

[edytuj] Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Gwatemali.

Gwatemala jest podzielona na 22 departamenty (l.poj. departamento, l.mn. departamentos) i 331 municypia (gminy) (l.poj. municipio, l.mn. municipios).

[edytuj] Kultura

Wpływy kultury Majów i hiszpańskich kolonizatorów są widoczne niemal w całej Gwatemali. Można tu spotkać ludzi ubranych w tradycyjne stroje Majów oraz wiele pozostałości budynków utworzonych przez tę cywilizację.

Twórcy kultury:

• Miguel Asturias – laureat literackiej Nagrody Nobla

[edytuj] Gospodarka

Gospodarka Gwatemali oparta jest na uprawach kawy, trzciny cukrowej i bananów. Rosną tu także drzewa będące źródłem rzadkich gatunków drewna, jak i drzewo sapodilla dostarczające surowca potrzebnego do produkcji gumy do żucia.

[edytuj] Kara śmierci

Gwatemala jest jednym z czterech krajów, które stosują zastrzyk trucizny jako karę śmierci.

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

Zobacz hasło Gwatemala w Wikisłowniku

• Gwatemalskie Siły Powietrzne

[edytuj] Linki zewnętrzne

• CIA World Factbook (ang.)
• Literatura Gwatemali (hiszp.)
• Reportaż Ryszarda Kapuścińskiego przybliżający historię Gwatemali

e Państwa Ameryki Północnej Antigua i Barbuda • Bahamy • Barbados • Belize • Dominika • Dominikana • Grenada • Gwatemala • Haiti • Honduras • Jamajka • Kanada • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Saint Kitts i Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent i Grenadyny • Salwador • Stany Zjednoczone • Trynidad i Tobago Terytoria zależne Anguilla (Wielka Brytania) • Bermudy (Wielka Brytania) • Brytyjskie Wyspy Dziewicze (Wielka Brytania) • Grenlandia (Dania) • Gwadelupa • Kajmany (Wielka Brytania) • Martynika (Francja) • Montserrat (Wielka Brytania) • Navassa (Stany Zjednoczone) • Portoryko (Stany Zjednoczone) • Saba (Holandia) • Saint-Barthélemy (Francja) • Saint-Martin (Francja) • Saint-Pierre i Miquelon (Francja) • Sint Eustatius (Holandia) • Sint Maarten (Holandia) • Turks i Caicos (Wielka Brytania) • Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych (Stany Zjednoczone)

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych e Członkowie Rady Bezpieczeństwa ONZ Stali członkowie Chiny • Francja • Rosja • Stany Zjednoczone • Wielka Brytania Do 31 grudnia 2012 Indie • Kolumbia • Niemcy • Portugalia • RPA Do 31 grudnia 2013 Azerbejdżan • Gwatemala • Maroko • Pakistan • Togo e Organizacja Państw Amerykańskich (OPA) Antigua i Barbuda • Argentyna • Bahamy • Barbados • Belize • Boliwia • Brazylia • Chile • Dominika • Dominikana • Ekwador • Grenada • Gwatemala • Gujana • Haiti • Honduras • Jamajka • Kanada • Kolumbia • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Paragwaj • Peru • Saint Kitts i Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent i Grenadyny • Salwador • Stany Zjednoczone • Surinam • Trynidad i Tobago • Urugwaj • Wenezuela e Unia Łacińska Język francuski Francja • Haiti • Monako • Senegal • Wybrzeże Kości Słoniowej Język hiszpański Argentyna • Dominikana • Ekwador • Filipiny • Gwatemala • Hiszpania • Honduras • Kolumbia • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Paragwaj • Peru • Urugwaj • Wenezuela Język kataloński Andora Język portugalski Angola • Brazylia • Gwinea Bissau • Mozambik • Portugalia • Republika Zielonego Przylądka • Timor Wschodni • Wyspy Świętego Tomasza i Książęca Język rumuński Mołdawia • Rumunia Język włoski San Marino • Watykan • Włochy • Zakon maltański e Światowa Organizacja Handlu (WTO) Albania • Angola • Antigua i Barbuda • Arabia Saudyjska • Argentyna • Armenia • Australia • Bahrajn • Bangladesz • Barbados • Belize • Benin • Birma • Boliwia • Botswana • Brazylia • Brunei • Burkina Faso • Burundi • Chile • Chiny • Chorwacja • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dominika • Dominikana • Dżibuti • Egipt • Ekwador • Fidżi • Filipiny • Gabon • Gambia • Ghana • Grenada • Gruzja • Gujana • Gwatemala • Gwinea • Gwinea Bissau • Haiti • Honduras • Hongkong • Indie • Indonezja • Islandia • Izrael • Jamajka • Japonia • Jordania • Kambodża • Kamerun • Kanada • Katar • Kenia • Kirgistan • Kolumbia • Kongo • Korea Południowa • Kostaryka • Kuba • Kuwejt • Lesotho • Liechtenstein • Macedonia • Madagaskar • Makau • Malawi • Malediwy • Malezja • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Meksyk • Mołdawia • Mongolia • Mozambik • Namibia • Nepal • Niger • Nigeria • Nikaragua • Norwegia • Nowa Zelandia • Oman • Pakistan • Panama • Papua-Nowa Gwinea • Paragwaj • Peru • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Saint Kitts i Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent i Grenadyny • Salwador • Senegal • Sierra Leone • Singapur • Sri Lanka • Stany Zjednoczone • Suazi • Surinam • Szwajcaria • Tanzania • Tajlandia • Tajwan • Togo • Tonga • Trynidad i Tobago • Tunezja • Turcja • Uganda • Ukraina • Urugwaj • Wenezuela • Wietnam • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Salomona • Zambia • Zimbabwe • Zjednoczone Emiraty Arabskie • Unia Europejska, w tym poszczególne kraje członkowskie: Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy e Zimna wojna Uczestnicy:   NATO • Ruch państw niezaangażowanych • Chińska Republika Ludowa • Układ Warszawski Lata 40. XX wieku Konferencja jałtańska • Operacja Unthinkable • Konferencja poczdamska • Operacja Keelhaul • Ucieczka Guzenki • Kryzys irański • Chińska wojna domowa • Wojna domowa w Grecji • Mowa nadziei • Doktryna Trumana • Plan Marshalla • Przewrót lutowy w Czechosłowacji (1948) • Zerwanie stosunków Tito–Stalin • Blokada Berlina • Zdrada jałtańska • Żelazna kurtyna Lata 50. XX wieku Wojna koreańska • I wojna indochińska • Zamach stanu w Iranie 1953 • Czerwiec 1953 - powstanie robotnicze • Zamach stanu w Gwatemali w 1954 roku • Pierwszy kryzys w Cieśninie Tajwańskiej • Szczyt Genewski (1955) • Poznański Czerwiec '56 • Powstanie węgierskie 1956 • Kryzys sueski • Kryzys satelitarny • Drugi kryzys w Cieśninie Tajwańskiej • Rewolucja kubańska • Debata kuchenna • Konferencja w Bandung • Poprawka Brickera • Makkartyzm • Operacja „Gladius” • Doktryna Hallsteina Lata 60. XX wieku Kryzys kongijski 1960-1965 • Rozłam radziecko-chiński • Zestrzelenie U-2 • Inwazja w Zatoce Świń • Kryzys kubański • Mur berliński • Wojna wietnamska • Zamach stanu w Brazylii w 1964 roku • Operacja „Power Pack” • Południowoafrykańska wojna graniczna • Indonezyjski zamach stanu 30 września 1965 • Teoria domina • Deklaracja ASEAN • Wojna domowa w Laosie • Junta czarnych pułkowników • Rewolucja kulturalna • Wojna chińsko-indyjska • Praska wiosna • Gulaszowy komunizm • Konflikt nad Ussuri Lata 70. XX wieku Détente • Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT) • Powstanie organizacji "Czarny Wrzesień" • Wojna domowa w Kambodży • Demokratyczna Kampucza • Dyplomacja pingpongowa • Traktat czterech mocarstw o statusie Berlina Zachodniego • Wizyta Nixona w Chinach • Pucz w Chile 1973 • Wojna Jom Kippur • SALT I • Wojna domowa w Angoli • Wojna domowa w Mozambiku • Wojna w Ogadenie • Wojna kambodżańsko-wietnamska • Wojna chińsko-wietnamska • Irańska rewolucja islamska • Operacja Kondor • Przejęcie władzy w Bangladeszu • Lot 902 „Korean Air” • SALT II Lata 80. XX wieku Radziecka interwencja w Afganistanie • Bojkot olimpiady w Moskwie • Powstanie NSZZ "Solidarność" • Contras • Kryzys w Ameryce Środkowej • RYAN • Zestrzelenie KAL 007 • Able Archer 83 • Strategic Defense Initiative • Inwazja na Grenadę • Protesty na placu Tian'anmen w 1989 • Śpiewająca rewolucja • Inwazja Stanów Zjednoczonych na Panamę • Upadek muru berlińskiego • Jesień Ludów • III Rzeczpospolita • Głasnost • Pieriestrojka Lata 90. XX wieku Rozpad Jugosławii • Rozpad Związku Radzieckiego Epilog I wojna w Zatoce Perskiej • Wojna dziesięciodniowa • Aksamitna rewolucja • Aksamitny rozwód • Wojna w Bośni i Hercegowinie • Masakra w Srebrenicy • Wojna domowa w Kosowie Zobacz także Szpiegostwo • Stosunki międzynarodowe • Polityka bezpieczeństwa • Jan Paweł II • Wyścig kosmiczny • Karta 77 Organizacje CIA • Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej • Wspólnota Europejska • KGB • Stasi Wyścig zbrojeń Amerykańskie i radzieckie morskie systemy balistyczne • Wyścig nuklearny • Wyścig kosmiczny Ideologie Kapitalizm • Liberalizm • Demokracja socjalistyczna • Komunizm • Stalinizm • Maoizm • Antykomunizm Propaganda Prawda (gazeta) • Radio Wolna Europa • Głos Ameryki • Radio Moskwa • Radio RIAS Polityka międzynarodowa Doktryna Trumana • Plan Marshalla • Doktryna powstrzymywania • Doktryna Eisenhowera • Teoria domina • Doktryna Kennedyego • Pokojowe współistnienie • Polityka wschodnia • Doktryna Johnsona • Doktryna Breżniewa • Doktryna Nixona • Doktryna Ulbrichta • Doktryna Cartera • Doktryna Reagana • Polityka „odwrotu” • Doktryna Clintona Kategoria Zimna wojna