| Krzyż Południa | |
 | |
| Nazwa łacińska | Crux |
| Dopełniacz łaciński | Crucis |
| Skrót nazwy łacińskiej | Cru |
| Dane obserwacyjne (J2000) | |
| Rektascensja | 12,5h |
| Deklinacja | -60° |
| Charakterystyka | |
| Powierzchnia | 68 stopni kw. |
| Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 | 4 |
| Najjaśniejsza gwiazda | Acrux (0,79m) |
| Gwiazdozbiory sąsiadujące | |
| Widoczny na szerokościach geograficznych pomiędzy 90° S a 30° N. | |
Krzyż Południa (łac. Crux, dop. Crucis, skrót Cru) – najmniejszy gwiazdozbiór nieba, charakterystyczny dla nieba południowego. W szerokościach geograficznych Europy nie jest współcześnie widoczny.
Ma on kształt krzyża łacińskiego.
W skład gwiazdozbioru wchodzą także:
Najbliższymi sąsiadami Krzyża Południa są konstelacje Centaura i Muchy
Krzyż Południa położony jest w ramionach Drogi Mlecznej. Pomocne w odnalezieniu konstelacji są dwie gwiazdy sąsiadującego Centaura – α i β Centauri.
Czterokrotne przedłużenie odległości od γ Cru do α Cru, prowadzone poza α Cru, wskazuje południowy biegun nieba.
Ze względu na małą powierzchnię i jasne gwiazdy jest najjaśniejszym gwiazdozbiorem nieba.
 | Ta sekcja od 2011-04 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Krzyż Południa był widoczny dla starożytnych Greków, którzy uważali go za część gwiazdozbioru Centaura. Na szerokości Aten w roku 1000 p.n.e., Krzyż był wyraźnie widoczny, chociaż nisko nad horyzontem. (File:Crux in greece.gif) Jednak z powodu precesji osi Ziemi jego gwiazdy obniżały się na europejskim niebie. Do roku 400 n.e. większa część gwiazdozbioru przestała się pojawiać dla Ateńczyków nad horyzontem. (File:Crux in greece2.gif)
Alen sugeruje, że tłumaczyć to może pewien fragment "Boskiej Komedii" Dantego (pocz. XIV-wieku). Wstępując do czyśćca u wejścia na południową półkulę Dante oznajmia:
"Zwrócę się w prawo i okiem przystanę
U podbieguna; gwiazd ujrzę tam czworo
Po pierwszych ludziach późniejszym nieznane
Niebiosa od nich – zda się – jasność biorą
O ty północny widnokręgu wdowi
Któremu nigdy te światła nie gorą!..."
(Czyściec, Pieśń 1:22-27)
Odtąd gwiazd Krzyża Południa nikt z północnej półkuli nie widział.
"Pierwszymi ludźmi" byli pierwsi chrześcijanie. W czasach Chrystusa Krzyż Południa widać było z Jerozolimy. Dante, który najwidoczniej był świadom skutków precesji, nawiązuje do bezbożnego okresu, który nastał po śmierci Chrystusa, gdy Krzyż Południa stopniowo usuwał się z nieba widzianego z tej szerokości geograficznej.
Cztery gwiazdy symbolizują cztery cnoty moralne zwane kardynalnymi (roztropność, sprawiedliwość, męstwo i umiarkowanie), które mieli posiadać tylko Adam i Ewa przed popełnieniem grzechu pierworodnego.
Europejczycy odkryli Krzyż Południa na nowo w epoce wielkich odkryć geograficznych. Portugalczycy okrążając Afrykę nanieśli go na mapy i odkryli jego użyteczność dla nawigacji.
Francuski astronom Augustin Royer miał w 1679 oddzielić Krzyż od Centaura. Inni historycy przypisują wprowadzenie tego gwiazdozbioru Petrusowi Planciusowi w 1613, ponieważ pojawił się on w pracach Jakoba Bartscha w 1624.
Nie we wszystkich kulturach Krzyż Południa jest rozpoznawalny jako Krzyż. W centralnej Australii ten układ gwiazd był nazwany "Stopą Orła".
"Krzyż Południa" występuje często jako motyw na flagach państw półkuli południowej. Flagę taką posiadają m.in.: Australia, Nowa Zelandia, Brazylia, Samoa. Czasem flaga Konfederacji jest nazywana "krzyżem południa", lecz to określenie nie pochodzi od gwiazdozbioru.
| |||||||||||
