Halit – minerał z gromady halogenków. Nazwa pochodzi od greckich słów halos – sól, słony, oraz lithos – kamień. Minerał znany i używany od czasów starożytnych. Głównym składnikiem jest chlorek sodu.

Halityt (potocznie sól kamienna) to monomineralna skała zbudowana z halitu.

Spis treści

1 Budowa
2 Geneza
3 Występowanie
4 Zastosowanie
5 Galeria
6 Przypisy

[edytuj] Budowa

Struktura halitu

Przeważającą postacią kryształów jest sześcian. Struktura kryształu charakteryzuje się regularnym ułożeniem jonów Cl^- i z wypełnieniem wolnych przestrzeni przez Na⁺. W wyższej temperaturze minerał staje się plastyczny. Również przy wzroście ciśnienia zmieniają się jego właściwości fizyczne i wówczas jest zdolny do "płynięcia" – halokineza. Płytki wyłupane z kryształów przy około 200 °C stają się giętkie i podatne na trwałe deformacje. Jest minerałem bardzo higroskopijnym, głównie na skutek małych domieszek chlorków Mg i K.

Teoretycznie zawiera 39,34% Na i 60,66% Cl.

W skupieniach halitu pospolicie obecne bywają domieszki ziarn piasku kwarcowego, substancji bitumicznych, a przede wszytkim innych chlorków i siarczanów charakterystycznych dla cyklotemów ewaporacyjnych, np. kizeryt, polihalit, karnalit, sylwin, gips, anhydryt, czasami siarka rodzima (Kłodawa).

Zabarwienie

sól wielicka ma szarą barwę spowodowana domieszkami ilastymi,
sól pomarańczowa zawdzięcza swoją barwę wrostkom hematytu,
niebieskie zabarwienie spowodowane jest prawdopodobnie defektami sieci krystalicznej
zielone zabarwienie powodują wrostki minerałów miedziowych, np. atacamit

[edytuj] Geneza

Jest produktem krystalizacji wód morskich lub słonych jezior. Tworzy wykwity na pustyniach. Jest obecny również wśród ekshalacji wulkanicznych. Powstają przeważnie w rejonach Ziemi charakteryzujących się ciepłym klimatem.

[edytuj] Występowanie

Sól z wody morskiej lub z wód jezior słonych pozyskuje się we: Włoszech, Francji, Portugalii, Hiszpanii, Indiach, Chinach, Rosji, Azerbejdżanie, Kazachstanie, Uzbekistanie, Arabii Saudyjskiej, Algierii, Tunezji, USA, Chorwacji.

W Polsce największe złoża soli kamiennej są wieku cechsztyńskiego, znajdują się na Kujawach (kopalnie w Inowrocławiu – wydobycie ok. 2,5 mln t rocznie i Ciechocinku, gdzie sól pozyskiwana jest metodą wypłukiwania solanki), a także we wschodniej Wielkopolsce w Kłodawie – obecnie najważniejsze złoże eksploatowane metodą podziemną, wydobycie ok. 700 tys. t rocznie, oraz na Dolnym Śląsku w Sieroszowicach – wydobycie ok. 220 tys. t rocznie.

Złoża w Małopolsce – mioceńskie, obecnie nieeksploatowane:

w Wieliczce: Kopalnia soli "Wieliczka" – wydobycie zakończono w 1996 r., a produkcja w wysokości ok. 20 tys. t soli rocznie odbywa się poprzez utylizację wód zasolonych wpływających do kopalni. Kopalnia jest przede wszystkim obiektem turystyczno-uzdrowiskowym, odwiedzanym przez ponad 1 mln turystów rocznie
w Bochni – w likwidacji od 1990 r., od 1995 r. prowadzona jest działalność turystyczno-uzdrowiskowa
w Baryczy – zakończono wydobycie w 1998 r.

Mniejsze, nieeksploatowane złoża, znajdują się także pomiędzy Żorami i Rybnikiem oraz nad Zatoką Pucką, pomiędzy Łebą a Puckiem.

Produkcja soli w Polsce wynosi obecnie ok. 4,5 mln t rocznie^{[potrzebne źródło]}.

Wybrani producenci soli kamiennej w 1998 roku^[1]	Produkcja w tysiącach ton
Europa	55 470
Niemcy	15 700
Francja	7386
Holandia	5500
Polska	3284
Rosja	2000
Afryka (z Półwyspem Arabskim)	3963
Egipt	1380
Ameryka Północna i Środkowa	64 555
USA	41 230
Kanada	13 320
Meksyk	8412
Ameryka Południowa	15 453
Brazylia	6837
Chile	6207
Azja	53 837
Chiny	30 830
Indie	11 964
Australia	8879
Świat	204 257

[edytuj] Zastosowanie

Sól kamienna jest jednym z ważniejszych surowców w przemyśle chemicznym oraz spożywczym (sól kuchenna, sól warzona).
Jest stosowana jako środek do rozmrażania i zwalczania śliskości zimowych (sól drogowa).
Kryształy są używane do budowy aparatury pomiarowej np. spektrofotometrów absorpcyjnych w podczerwieni

[edytuj] Galeria

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Halit

halit z Wieliczki
Kryształy halitu w Grotach Kryształowych
Halit z Pedra Lume, Cape Verde

Przypisy

↑ Wielka Encyklopedia PWN, tom 25, str. 396, ISBN 83-01-14193-X