| Homo[1] | |
| Linnaeus, 1758 | |
| Okres istnienia: 2.5–0 mln lat temu | |
 Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens z zasobów misji Pioneer 10 oraz Pioneer 11 | |
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ssaki |
| Infragromada | łożyskowce |
| Rząd | naczelne |
| Podrząd | Haplorrhini |
| Infrarząd | antropoidy |
| Parvordo | małpy wąskonose |
| Nadrodzina | małpy człekokształtne |
| Rodzina | człowiekowate |
| Podrodzina | Homininae |
| Plemię | Hominini |
| Podplemię | Hominina |
| Rodzaj | Homo |
 Systematyka w Wikispecies | |
 Multimedia w Wikimedia Commons | |
 Hasło człowiek w Wikisłowniku | |
Homo – rodzaj ssaków naczelnych z rodziny człowiekowatych (Hominidae) obejmujący współcześnie występującego człowieka rozumnego (Homo sapiens) oraz blisko z nim spokrewnione formy wymarłe, m.in. Homo habilis, nazywanego człowiekiem zręcznym, Homo erectus, nazywanego człowiekiem wyprostowanym, i neandertalczyka, nazywanego człowiekiem neandertalskim. Przedstawiciele tego rodzaju charakteryzowani są względnie dużą pojemnością puszki mózgowej, przystosowaniem do utrzymywania wyprostowanej postawy ciała i dwunożnego chodu, całkowicie przeciwstawnym kciukiem oraz dłońmi zdolnymi do precyzyjnego chwytu umożliwiającego wytwarzanie narzędzi.
W języku polskim nazwie Homo przypisywana jest nazwa zwyczajowa człowiek, choć pod tą nazwą rozumiany jest zwykle współczesny Homo sapiens.
Spis treści |
Klasyfikacja biologiczna umieszcza człowieka wśród ssaków naczelnych (Primates). Cechą charakterystyczną rodziny człowiekowatych jest skłonność do przyjmowania spionizowanej, dwunożnej postawy (choć gibony także większość czasu spędzają na dwóch łapach) oraz zdolność do wytwarzania i używania narzędzi (potrafią to także szympansy). Do 2011 roku uważano, że kultura jest właściwa jedynie ludziom, jednak również orangutany gromadzą wiedzę i przekazują ją następnym pokoleniom[2]. Samą zdolność do używania narzędzi już wcześniej zaobserwowano u innych gatunków (m.in. u słoni, ośmiornic, delifnów, goryli, szympansów, niektórych gatunków ptaków i ryb[3][4][5]).
Nazwa Homo została po raz pierwszy opublikowana przez Karola Linneusza w 1735 roku w pierwszej edycji Systema Naturae. Linneusz zaklasyfikował człowieka wraz z małpami człekokształtnymi w rzędzie Anthropomorpha. W X edycji Systema Naturae (1758), która dała początek współczesnej nomenklaturze binominalnej, Homo opisany został jako rodzaj ssaków naczelnych – Linneusz zastąpił nazwę Anthropomorpha nazwą Primates[6].
Linneusz zaliczył do tego rodzaju dwa „gatunki”:
Definicja rodzaju Homo zmieniała się z upływem czasu. Obecnie przyjmuje się, że gatunki z tego rodzaju charakteryzują się prowadzeniem naziemnego, zamiast nadrzewnego trybu życia i poruszaniem się w postawie spionizowanej[7], mają większą od pozostałych człekokształtnych pojemność puszki mózgowej, ich kończyny mają budowę przystosowaną do utrzymywania wyprostowanej postawy ciała i dwunożnego chodu, kciuk jest dobrze ukształtowany i całkowicie przeciwstawny, a dłonie są zdolne zarówno do chwytu siłowego, jak i precyzyjnego[8].
Proces filogenetyczny prowadzący do powstania człowieka dokonywał się przez miliony lat od rozdzielenia linii ewolucyjnych Homo od pozostałych hominidów. Świadczy o tym szczególnie linia rozwoju australopiteków, które już 4,2 mln lat temu były od bardzo dawna gałęzią odrębną w stosunku do pozostałych Simiiformes.
Wśród pozostałych cech anatomicznych ludzi, oprócz wyprostowanej postawy ciała, wymienia się ograniczone owłosienie ciała, czerwień wargową, stałocieplność. Te ostatnie występują także u niektórych innych zwierząt.
Systematyka rodzaju Homo jest dotąd nieustalona, wiadomo jedynie, że w przeszłości występowało kilka gatunków, jednak co do ich liczby i stopnia ich pokrewieństwa nadal trwają spory.
Przedstawiciele:
| Nazwa | Szacowany okres występowania | Obszar występowania | Uwagi |
|---|---|---|---|
| †Homo habilis | 2,5–1,5 (lub do 1) mln lat temu | jez. Turkana, Kenia, Etiopia | uznano go za twórcę narzędzi kamiennych |
| †Homo rudolfensis | 2,4-1,8 mln lat temu | jez. Turkana, Kenia | klasyfikowany pierwotnie jako Homo habilis lub Australopithecus sp. |
| †Homo gautengensis | ponad 2-0,6 mln lat temu | Afryka Południowa | opisany w maju 2010 |
| †Homo erectus | 2 (lub 1,25)–0,05 mln lat temu | Afryka, Azja, Europa | potrafił niecić ogień; żył w społecznościach |
| †Homo ergaster | 1,9–1,7 (lub do 1,25) mln lat temu | Afryka wschodnia i południowa | klasyfikowany niekiedy jako Homo erectus (populacja afrykańska) |
| †Homo georgicus | 1,8–1,6 mln lat temu | Gruzja | możliwa klasyfikacja jako Homo ergaster |
| †Człowiek z jaskini Denisowa | 1 mln (szacunkowo) – 38 tys. lat temu | Syberia | wyodrębniony na podstawie analizy DNA szczątków sprzed 41 tys. lat w marcu 2010 |
| †Homo cepranensis | 900-800 tys. lat temu | Włochy | znany z jednego znaleziska datowanego na 900-800 tys. lat |
| †Homo antecessor | 800–350 tys. lat temu | Hiszpania | klasyfikowany niekiedy jako Homo heidelbergensis lub Homo erectus |
| †Homo heidelbergensis | 600–250 tys. lat temu | Europa, Afryka, Chiny | klasyfikowany niekiedy jako Homo erectus (populacja europejska) lub archaiczny Homo sapiens |
| †Homo rhodesiensis | 300–120 tys. lat temu | Zambia | |
| Homo sapiens | od 250 tys. – nadal | cały świat | |
| †Homo neanderthalensis (przez niektórych uznawany za podgatunek Homo sapiens) | 230–30 tys. lat temu | Europa, zachodnia Azja | |
| †Homo floresiensis | 100 tys. (lub do 1 mln) – 10 tys. lat temu | Indonezja[9] |
Ilustracje i media w Wikimedia Commons
Definicje słownikowe w Wikisłowniku
Cytaty w Wikicytatach
