| Ił-62 | |
 | |
| Dane podstawowe | |
| Państwo |  ZSRR/  Rosja |
| Producent | Iliuszyn |
| Konstruktor | Siergiej Iliuszyn |
| Typ | samolot pasażerski |
| Konstrukcja | metalowa, półskorupowa, o skosie płata +32,5° |
| Załoga | 5 |
| Historia | |
| Data oblotu | sierpień 1963 |
| Lata produkcji | 1963-1999 |
| Egzemplarze | 292 |
| Liczba wypadków • w tym katastrof | 12 12 |
| Dane techniczne | |
| Napęd | 4 x D-30KU o ciągu 107,9 kN |
| Wymiary | |
| Rozpiętość | 43,20 m |
| Długość | 53,12 m |
| Wysokość | 12,35 m |
| Powierzchnia nośna | 279,5 m² |
| Masa | |
| Własna | 67 500 kg |
| Użyteczna | 97 500 kg |
| Zapas paliwa | 105 300 l |
| Osiągi | |
| Prędkość maks. | 900 km/h |
| Prędkość przelotowa | 820 km/h |
| Prędkość minimalna | 220 km/h |
| Prędkość wznoszenia | 16,8 m/s |
| Pułap | 12 000 m |
| Zasięg | (7800 - 9200 km (Ił-62M nawet do 10 000 km z obciążeniem 100 pasażerów) |
| Dane operacyjne | |
| Liczba miejsc | |
| 168 – 195 | |
| Użytkownicy | |
| Polskie Linie Lotnicze LOT, Aerofłot, Air Koryo, VIM Airlines, CSA Czech Airlines. | |
| Rzuty | |
 | |
 Multimedia w Wikimedia Commons | |
Ił-62 (ros.Ил-62) – czterosilnikowy samolot pasażerski dalekiego zasięgu produkcji radzieckiej, zaprojektowany w biurze konstrukcyjnym Iljuszyna jako następca Ił-18, na trasach transatlantyckich zastąpił także przestarzałe maszyny Tupolewa Tu-114.
Spis treści |
Po II wojnie światowej, gdy ożywił się transport lotniczy, wiele linii lotniczych składało propozycje budowy samolotu dalekiego zasięgu do wielu producentów samolotów, np. Boeing i Douglas. Również Aerofłot zgłosił zapotrzebowanie na tego typu samolot. W połowie lat 50. XX wieku biuro konstrukcyjne Iljuszyna zaczęło pracować nad samolotem mogącym pomieścić około 180 pasażerów, mogącym pokonać odległość 7000 km - 8000 km bez międzylądowania. Ponadto projektowany samolot miał zastąpić popularne samoloty turbośmigłowe Ił-18 i Tu-114. Projektowany samolot otrzymał nazwę Ił-62, posiadał 4 silniki odrzutowe umieszczone z tyłu kadłuba i tylne usterzenie w układzie T. Jego sylwetka była bardzo zbliżona do samolotu Vickers VC-10. Pierwszy egzemplarz wzniósł się w powietrze w sierpniu 1963. Samolot otrzymał 4 silniki odrzutowe NK-8, każdy o ciągu 108 kN.
Druga, ulepszona wersja otrzymała oznaczenie Ił-62M. Pierwszy samolot z tym oznaczeniem został oblatany w 1971, a do użytku wszedł w 1973. Napędzany był cichszymi silnikami Sołowiow D-30KU, posiadał również dodatkowy zbiornik paliwa w ogonie.
Konstrukcja kadłuba samolotu IŁ-62 jest zbliżona do brytyjskiego samolotu pasażerskiego Vickersa VC-10, były to jedyne samoloty tej wielkości posiadające cztery silniki umieszczone w ogonie samolotu. Konstrukcje te jednak różniły się pod wieloma względami: zasięgiem, zastosowanymi rozwiązaniami technicznymi itd. Samolot na pokład (w zależności od wersji) zabierał od 168 do 195 pasażerów, załogę stanowiło 5 osób. Był to pierwszy, radzieckiej produkcji, odrzutowy samolot pasażerski zaprojektowany jako samolot długodystansowy (pierwszym był turbośmigłowy Tu-114). Była to konstrukcja całkowicie metalowa, półskorupowa o skosie płata +32,5°. Kabina hermetyzowana i klimatyzowana. Zbiorniki paliwa umieszczono w skrzydłach. Samolot posiadał chowane podwozie z kółkiem przednim oraz kółkiem z tyłu kadłuba, które wysuwało się podczas gdy samolot stał na płycie postojowej. Miało ono zapobiec przechyleniu się samolotu do tyłu, gdyż przednia część kadłuba bez pasażerów była lekka, natomiast silniki umieszczone na ogonie i całe usterzenie było znacznie cięższe. Kabina załogi posiadała wyposażenie do lotów z ograniczoną widocznością.
Wersja zmodernizowana (Ił-62M), w stosunku do wersji pierwotnej cechowała się, oprócz większej ilości miejsc, większym zasięgiem i krótszym rozbiegiem oraz dodatkowym zbiornikiem paliwa w części ogonowej. W 2009 w służbie pozostało 25 egzemplarzy[1].
Przyjęty układ konstrukcyjny z 4 silnikami w ogonie okazał się nieudany; oprócz Ił-62 i VC-10 nie powstał inny samolot w takim układzie. Powodem jest bliskie sąsiedztwo umiejscowionych w ogonie silników, co w razie zaistnienia przyczyny niszczącej jeden silnik - doprowadzało z reguły do uszkodzenia drugiego - sąsiedniego. A samolot nie miał szczęścia do silników. Zarówno silniki NK-8, jak i późniejsze D-30 cechowały się błędami konstrukcyjno-montażowo-wykonawczymi (obecność karbów na wale silnika, błędy konstrukcji łożyska podpory pośredniej wału), co było przyczyną dwóch tragicznych katastrof w pobliżu lotniska Okęcie. Posiadały też niedobór ciągu w razie startu z pełnym obciążeniem w warunkach wysokiej temperatury otoczenia.
Głównym użytkownikiem samolotów był Aerofłot. Po wprowadzeniu wersji Ił-62M, Aerofłot stopniowo zaczął zastępować nową wersją starsze samoloty Ił-62. Pierwszy eksport nastąpił w 1969 do czechosłowackich linii lotniczych. Powodem opóźnienia było wstrzymanie eksportu na rzecz Aerofłotu. Podobnie było z modelem Ił-62M, który dopiero po 6 latach użytkowania został pierwszy raz wyeksportowany na Kubę. Najwięcej samolotów poza ZSRR było użytkowane w NRD, Czechosłowacji i na Kubie. NRD-owski Interflug posiadał 24 maszyny. W Czechosłowacji łącznie użytkowano 21 samolotów, natomiast na Kubie 28. W 1973 w liniach lotniczych latało około 60 samolotów Ił-62, a w 1989 wzrosła ona do 165 samolotów. W Aerofłocie samolot był bardzo popularny, często samoloty te latały nawet 17 godzin na dobę. Ił-62 w eksploatacji uzyskał lepsze osiągi niż planowano. Pobił w tym również samoloty Vickers VC-10 i Boeing 707. W 1970 linie Air France i Japan Airlines wydzierżawiły samoloty Ił-62 do obsługi połączeń dalekodystansowych. W 1971 linie KLM wydzierżawiły od Aerofłotu 9 samolotów na obsługę połączenia Amsterdam - Moskwa. Ił-62 był dobrze postrzegany przez pilotów i pasażerów. Przyczyniła się do tego duża stabilność pilotażu podczas lotu oraz ciche wnętrze samolotu. Model Ił-62 cechował się brakiem automatycznego załadunku bagażu i ładunków. Wpływało to znacznie na czas przygotowania samolotu do lotu. Ił-62M posiadał już przystosowanie do taśmowego załadunku bagaży i ładunków.
Aż do 2008 samoloty Ił-62 cieszyły się w Rosji dużą popularnością w służbie cywilnej.
Samoloty Ił-62 wprowadzono do floty PLL LOT w 1972 umożliwiając tym samym uruchomienie połączeń transoceanicznych. Pierwszy lot transatlantycki odbył się do Kanady. Pierwszy lot do Nowego Jorku odbył się 16 kwietnia 1973. Ogółem do floty PLL LOT wcielono 7 samolotów Ił-62. Po wprowadzeniu wersji zmodernizowanej Ił-62M zastąpiono dotychczas eksploatowane samoloty nową wersją, pozostawiając stronie radzieckiej stare samoloty w rozliczeniu. Do floty PLL LOT wcielono łącznie 9 maszyn w wersji zmodernizowanej Ił-62M. Wszystkim tym samolotom nadano imiona znanych Polaków. Wprowadzenie tych samolotów z jednej strony umożliwiło uruchomienie nowych, niedostępnych wcześniej połączeń, jednak błędy konstrukcyjne i materiałowe przyczyniły się do dwóch tragicznych katastrof.
Samolot "Mikołaj Kopernik" (wersja niezmodernizowana Ił-62, nr. rej. SP-LAA), rozbił się w czasie podejścia do lądowania na lotnisku Warszawa Okęcie 14 marca 1980, zginęła wówczas między innymi czołowa gwiazda polskiej estrady muzycznej Anna Jantar. 9 maja 1987 rozbił się także samolot "Tadeusz Kościuszko" (wersja zmodernizowana Ił-62M, nr. rej. SP-LBG), którego katastrofa w warszawskim Lesie Kabackim, pod względem liczby ofiar, stanowi najtragiczniejszy taki przypadek w historii polskiego lotnictwa. Z uwagi na uwarunkowania polityczne, niemożliwa była zmiana dostawcy samolotów, w związku z tym w eksploatowanych przez PLL LOT dokonano zmian techniczno-eksploatacyjnych podnoszących poziom bezpieczeństwa. Zmiany zostały oparte na doświadczeniach z dwóch poprzednich katastrof i obejmowały:
Przekroczone drgania wału silnika podczas jednego z lotów Ił-62M spowodowały podjęcie decyzji o wyłączeniu silnika w locie z pasażerami (lot na kontynent amerykański) i start bez pasażerów, na trzech silnikach oraz przylot na lotnisko Okęcie (dowódca kpt. inż. Tomasz Smolicz). Wspomniane procedury zapobiegły kolejnej tragedii; zdemontowany silnik wysłano do ZSRR gdzie stwierdzono awarię łożyska podpory wału. To zdecydowało o rezygnacji z użytkowania tegoż samolotu w PLL LOT.
Pod koniec lat 80. maszyny te zaczęto zastępować konstrukcjami zachodnimi, wszystkie posiadane przez PLL LOT samoloty tej serii zostały sprzedane na Ukrainę (ostatni w lutym 1992).
Nadane imiona dla Ił-62 i Ił-62M wykorzystywanych przez PLL LOT:
Ił-62:
| Rejestracja | Imię |
|---|---|
| SP-LAA (cn 11004) | Mikołaj Kopernik |
| SP-LAC (cn 31401) | Fryderyk Chopin |
| SP-LAD (cn 41604) | Kazimierz Pułaski |
| SP-LAE (cn 41802) | Henryk Sienkiewicz |
| SP-LAF (cn 62204) | Adam Mickiewicz |
| SP-LAG (cn 2725456) | Maria Skłodowska-Curie |
Ił-62M:
| Rejestracja | Imię |
|---|---|
| SP-LAB (cn 21105) | Tadeusz Kościuszko |
| SP-LBA (cn 2932526) | Janusz Kusociński (wcześniej Juliusz Słowacki)[2] |
| SP-LBB (cn 1034152) | Ignacy Paderewski |
| SP-LBC (cn 3036253) | Joseph Conrad-Korzeniowski |
| SP-LBD (cn 1138234) | Gen. Władysław Sikorski |
| SP-LBE (cn 1138546) | Stanisław Moniuszko |
| SP-LBF (cn 2343554) | Fryderyk Chopin |
| SP-LBG (cn 3344942) | Tadeusz Kościuszko |
| SP-LBH (cn 1748445) | ? |
| SP-LBI (cn 4831739) | ? |
Dwa ostatnie IŁ-62M najprawdopodobniej nie posiadały już nazw własnych, na dostępnych zdjęciach samolotów brak jest malowanych portretów w przedniej części kadłuba.
W barwach PLL LOT latał jeszcze jeden samolot Ił-62M z polską rejestracją SP-LBR, który został wypożyczony w 1987 z rumuńskich linii lotniczych Tarom gdzie oryginalnie miał oznaczenie YR-IRD (cn 4727546).
Na 3 lutego 2012 roku w służbie czynnej pozostały 34 samoloty Ił-62.
Stan na 3 lutego 2012 roku:
| Operator | Ilość |
|---|---|
 Air Koryo | 4 |
| Aviaenergo | 2 |
 Cubana de Aviación | 3 |
 Deta Air | 3 |
| Rossiya Airlines | 6 |
| Łącznie | 18 |
Stan na 3 lutego 2012 roku:
Angola
Republika Środkowoafrykańska
Chińska Republika Ludowa
Czechy
NRD
Egipt
Francja
Gambia
Gruzja
Gujana
Węgry
Indie
Iran
Japonia Kazachstan
Kambodża
Kirgistan
Łotwa
Libia
Mozambik
Holandia
Polska
Rumunia Rosja
Turcja
Uzbekistan ZSRR
Ukraina
Wietnam
ZairAirDisaster.com zawiera 12 katastrof (2 polskie i 10 innych).
Wśród 100 największych katastrof lotniczych[3] w pięciu uległy zniszczeniu samoloty Ił-62(M):
| Nr w rankingu | Miejsce katastrofy | Rok | Ilość zabitych |
|---|---|---|---|
| Warszawa | 1987 | 183 osoby | |
| Krasnaja Polana | 1972 | 174 osoby | |
| Hawana | 1989 | 171 osób | |
| Königs Wusterhausen | 1972 | 156 osób | |
| Jekaterynburg (Swierdłowsk) | 1967 | 130 osób |
