| Inowrocław | |||||
| |||||
| Państwo |  Polska | ||||
| Województwo | kujawsko-pomorskie | ||||
| Powiat | inowrocławski | ||||
| Gmina | gmina miejska | ||||
| Założono | ok. 1120 | ||||
| Prawa miejskie | 1237/1238 | ||||
| Prezydent miasta | Ryszard Brejza | ||||
| Powierzchnia | 30,42 km² | ||||
| Wysokość | 85-100 m n.p.m. | ||||
| Ludność (XII 2010) • liczba • gęstość | 75 802[1]▼ 2 491,8 os./km² | ||||
| Strefa numeracyjna | (+48) 52 | ||||
| Kod pocztowy | 88-100 do 88-110 i 88-115 | ||||
| Tablice rejestracyjne | CIN | ||||
Położenie na mapie Polski   Inowrocław | |||||
| Na mapach: | |||||
| TERC (TERYT) | 6040507011 | ||||
Urząd miejski ul. Roosevelta 36/3888-100 Inowrocław | |||||
 Multimedia w Wikimedia Commons | |||||
 Hasło Inowrocław w Wikisłowniku | |||||
| Strona internetowa | |||||
Inowrocław (niem. Inowrazlaw, w latach 1904-1920 i podczas okupacji niemieckiej Hohensalza, czasami też Jungbreslau, Jungleslau) – miasto i gmina miejska w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu inowrocławskiego i gminy wiejskiej Inowrocław. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego.
Inowrocław położony jest nad rzeką Noteć, na Równinie Inowrocławskiej, w północno-wschodniej części Pojezierza Wielkopolskiego. Jest 49. miastem w Polsce pod względem liczby ludności. Według danych z 31 grudnia 2010 miasto miało 75 802 mieszkańców.
Miasto uznawane jest za stolicę Kujaw Zachodnich. W Inowrocławiu funkcjonują sanatoria, domy uzdrowiskowe i tężnie solankowe, przez co jest on uważany za miejscowość uzdrowiskową. Posiada bogate złoża soli kamiennej, które wydobywane są tutaj od czasów starożytnych.
Spis treści |
Według danych z 2002[2] Inowrocław ma powierzchnię 30,42 km², w tym:
Miasto stanowi 2,48% powierzchni powiatu.
Inowrocław leży na Kujawach, na północnym zachodzie środkowej Polski, w województwie kujawsko-pomorskim. Wraz z okolicznymi gminami tworzy powiat inowrocławski, którego jest stolicą. Przez południową część miasta płynie Noteć. Inowrocław posiada 75,8 tys. mieszkańców (XII 2010)[1], co plasuje go na 5. miejscu wśród największych miast województwa kujawsko-pomorskiego.
Największe miasta województwa (XII 2010):
Inowrocław jest również stolicą powiatu inowrocławskiego i okolicznych gmin. Razem z mieszkańcami miasta i pozostałymi mieszkańcami powiatu liczy 163 787 mieszkańców (XII 2010), wliczając w to 4 pozostałe miasta: Kruszwica (9,21 tys.), Janikowo (9,07 tys.), Gniewkowo (7,18 tys.) i Pakość (5,77 tys.) oraz większe wioski: Sławęcinek, Słońsko, Miechowice, Kłopot, Komaszyce.
Największą populację Inowrocław odnotował w 1997 – wg danych GUS 79 571 mieszkańców[3].
Dane z 30 czerwca 2004[4]
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 79 267 | 100 | 40 834 | 52,6 | 38 813 | 47,4 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) | 2552,5 | 1342,3 | 1210,2 | |||
Pierwsza wzmianka o Inowrocławiu pochodzi z 1185 i określa miejscowość jako Novo Wladislaw. Nazwa została wybrana prawdopodobnie na cześć Władysława Hermana lub jako Nowy Włocławek, założony przez mieszkańców Włocławka uciekających przed powodzią i szukających nowego miejsca do osiedlenia się. Miasto powstało na bazie dużego targu i znajdującej się w pobliżu warzelni soli.
Przypadkowe znalezienie historycznych śladów działalności ludzkiej i prowadzone później prace wykopaliskowe wykazały, że na terenie obecnego Inowrocławia istniała prawdopodobnie najstarsza warzelnia soli jaka została odkryta na ziemiach polskich.
Prawa miejskie Inowrocław uzyskał ok. 1238 z rąk księcia Kazimierza Konradowicza. W latach 1466-1772 Inowrocław był stolicą województwa inowrocławskiego obejmującego swym zasięgiem północno-zachodnią część Kujaw z miastami: Bydgoszcz, Solec Kujawski, Koronowo, Gniewkowo, Podgórz, Słońsko, Raciążek, Służewo, Lipno, Dobrzyń i Radziejów. Miasto było także siedzibą książąt kujawskich i starostów inowrocławskich (Kategoria:Starostowie inowrocławscy).
Okres zaboru pruskiego to czas wzrastającej germanizacji. W XIX w. miasto zaczęło się ponownie rozwijać. Powstało wiele obiektów: drukarnia (1840), szkoła średnia (1848), nowy szpital dla miasta i powiatu (1870), kopalnia i warzelnia soli oraz rozpoczęcie budowy węzła kolejowego (1872-1873), uzdrowisko (1875), fabryka maszyn rolniczych i fabryka sody (1882), gazownia (1902), wodociągi (1904), elektrownia (1908), linia tramwajowa (1912-1969). Jednocześnie mieszkańcy miasta aktywnie brali udział we wszelkich zrywach narodowych (insurekcja kościuszkowska, powstania listopadowe i styczniowe). W 1812 w Inowrocławiu miał swą kwaterę cesarz Napoleon Bonaparte w drodze na Moskwę.
Inowrocław powrócił do Polski w 1919. Na czele powstańców przejmujących kontrolę nad miastem stał kpt. Paweł Cyms. Okres dwudziestolecia międzywojennego to czas zmagania się z trudną ogólną sytuacją gospodarczą w kraju, co w Inowrocławiu przekładało się między innymi na bardzo wysokie bezrobocie. Liczne były wystąpienia robotników i bezrobotnych. W 1926 policja krwawo rozgoniła demonstrację robotniczą. W latach 30. dochodziło do publicznych głodówek bezrobotnych. W 1930 głodowało m.in. 20 bezrobotnych powstańców. Mimo trudności gospodarczo-społecznych miasto się rozwijało. Uruchomiono Hutę Szkła "Irena" i szyb Kopalni Soli przy ul. Poznańskiej (1924), zakończono budowę Zakładu Przyrodoleczniczego w uzdrowisku (1927), rozpoczęto budowę lotniska (1930) ukończoną po trzech latach. W 1933 w mieście powołano filię Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie.
W dniach 5–7 września 1939 roku oddziały polskiej 26 Dywizji Piechoty pod dowództwem płk. Adama Brzechwy-Adjukiewicza stoczyły w rejonie miasta bój z jednostkami niemieckiej 4 Armii[7].
Pierwsze dni okupacji hitlerowskiej to masowe aresztowania i egzekucje mieszkańców, spośród których największy rozgłos zdobyła sobie tzw. "Krwawa niedziela" (noc z 22 na 23 października 1939 r.) dokonana w ramach Intelligenzaktion.
Na początku wojny Niemcy przeprowadzili masowe wysiedlenia ludności polskiej i żydowskiej. W nocy 30 listopada 1939 r. Niemcy wypędzili z miasta ponad 1000 polskich rodzin. W latach 1940–1945 istniał tutaj obóz przesiedleńczy, przez który przeszło ok. 10 000 Polaków, kilkuset z nich zamordowano. W dzielnicy Mątwy znajdował się obóz dla jeńców wojennych z ZSRR, Francji i Anglii. Zginęło ich tutaj około 900. Okupację niemiecką zakończyło zajęcie Inowrocławia przez Armię Czerwoną w dniu 21 stycznia 1945. Do miasta wkroczyły wojska 2 Armii Pancernej Gwardii 1 Frontu Białoruskiego. Ostatni nalot niemiecki odbył się jednak jeszcze 4 kwietnia 1945 – pojedynczy samolot zrzucił 4 bomby odłamkowe i ostrzelał podróżnych na peronach dworca kolejowego w Inowrocławiu. (Zginął wówczas m.in. Leon Spychalski z Paprosa.)
W latach 1950-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Powiat inowrocławski przywrócono 1 stycznia 1999.
W 2009 roku papież Benedykt XVI ogłosił Świętą Królową Jadwigę patronką miasta Inowrocławia.
Inowrocław znany jest jako miejscowość uzdrowiskowa. Tradycje warzenia tutaj soli sięgają czasów średniowiecza. Współcześnie posiada zgrupowane w jednym zespole położonym blisko centrum, w zachodniej części miasta:
Na terenie Inowrocławia działalność prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:
Inowrocław jest jednym z ważniejszych ośrodków gospodarczych w województwie kujawsko-pomorskim. Rozwinięty jest przemysł chemiczny, szklarski, maszynowy, metalowy, poligraficzny i spożywczy. Do największych zakładów na terenie miasta należą:
W południowej części miasta znajduje się wielki zespół osadników Inowrocławskich Zakładów Chemicznych Soda Mątwy, tzw. "Białe morze". Z innych przedsiębiorstw wyróżnić można: Alstal, Opak-met, Mostodrog, Drogi i Mosty, HT Tioplast Polska, Druk-Intro, Filar, Lematit, Joaga, Modina, Barbara Luijcx.
Rozwinięty jest sektor handlu i usług. W mieście swe siedziby ma wiele oddziałów banków, towarzystw ubezpieczeniowych, firm leasingowych i doradczych, funkcjonują liczne ośrodki handlu detalicznego i hurtowego, punkty usługowe, serwisy, istnieje kilkanaście stacji benzynowych, kilka marketów (Carrefour, Kaufland, Biedronka, Lidl, Tesco, Netto, POLOmarket, Piotr i Paweł),NOMI serwisy samochodowe (Opel, Peugeot, Ford, Renault, Hyundai, Chevrolet, Dacia i Renault Trucks). Dawne salony samochodowe to FIAT, Daewoo, SEAT i Škoda.
W Inowrocławiu krzyżują się też drogi krajowe i wojewódzkie:
W sąsiednich Tupadłach znajduje się węzeł drogi K25 z drogą wojewódzką 412 Tupadły-Kruszwica.
Początki kolei żelaznych w Inowrocławiu sięgają II połowy XIX wieku. 26 maja 1872 otwarto 45,4 km 2-torową linię kolejową Inowrocław-Bydgoszcz Główna[8]. 15 sierpnia 1873 zakończono 2-letnią budowę i uruchomiono 366,4 km częściowo 2-torową linię kolejową Poznań Wschód-Inowrocław-Korsze. W marcu 1933 uruchomiono 156,1 km 1-torową linię Zduńska Wola Karsznice-Inowrocław. W II połowie XX w. sukcesywnie elektryfikowano najważniejsze linie kolejowe przebiegające przez Inowrocław W latach 1965-1974 zelektryfikowano całą 492 km 2-torową linię kolejową Chorzów Batory-Inowrocław-Tczew. W latach 1976-1990 zelektryfikowano całą linię kolejową Poznań Wschód-Inowrocław-Korsze.
Obecnie Inowrocław jest ważnym węzłem kolejowym o znaczeniu ogólnokrajowym. Leży na szlaku łączącym północ kraju z południem. Przez Bydgoszcz i Toruń łączy bowiem Gdańsk, Gdynię i Olsztyn ze wszystkimi dużymi miastami na południu. Największe znaczenie komunikacyjne ma zelektryfikowana magistrala węglowa łącząca Gdynię z Katowicami i całym Górnym Śląskiem.
W mieście działa wielu przewoźników autobusowych. Największy z nich to PKS Inowrocław, posiadający także placówki w Żninie i Mogilnie oraz komunikacja miejska MPK Inowrocław.
W Inowrocławiu znajduje się ponadto lotnisko sportowe miejscowego Aeroklubu Kujawskiego.
Od 2007 roku przy WSG w Inowrocławiu funkcjonuje Uniwersytet Trzeciego Wieku.
W Inowrocławiu mają siedzibę media o znaczeniu ponadregionalnym. Istnieją 3 stacje radiowe, kilka redakcji gazet i serwisów internetowych.
| ||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
