| Iwieniec | |||
| |||
 Centrum Iwieńca | |||
| Państwo |  Białoruś | ||
| Obwód | miński | ||
| Ludność (2010) • liczba ludności | 4300[1] | ||
| Miasta partnerskie | Sterdyń | ||
Położenie na mapie Białorusi   Iwieniec | |||
| Na mapach: | |||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons | |||
| Strona internetowa miasta | |||
Iwieniec (biał. Івянец) – istniejące od XVI wieku miasteczko na Białorusi w rejonie wołożyńskim obwodu mińskiego nad rzeką Wołmą, w ZSRR i BSSR jako osiedle typu miejskiego; 4,3 tys. mieszkańców (2010).
Spis treści |
Już w 1495 r. odnotowany jako własność Jerzego Sołłohuba z Iwieńca, późniejszego wojewody smoleńskiego, odziedziczony przez niego z braćmi po ojcu Andrzeju Sołłohubie. Kościół parafialny fundowany przez Sołłohubów przed 1524 r. (za PSB XL str. 318). Prawa miejskie w XVI wieku. Utracony przez Rzeczpospolitą w II rozbiorze 1793 r.
Słownik Geograficzny tak opisuje miejscowość pod koniec XIX wieku:
W okresie międzywojennym ponownie w granicach Polski, w ówczesnym pow. wołożyńskim w dawnym województwie nowogródzkim.
Iwieniec w latach II RP był miasteczkiem oddalonym od granicy z ZSRR o 16 km. Rzeka Wołma, przepływająca przez miasteczko brała swój początek poza granicą państwową. Położone było na pagórkach i otoczone lasami. "Składało się" z kilkunastu większych i mniejszych uliczek – do najważniejszych należały: Piłsudskiego, 3 Maja, Kościuszki i por. Żwirki. Znajdowały się przy nich najważniejsze budynki administracyjne, prywatne i kościoły:
Przy placu bazarowym (rynku) u zbiegu wymienionych 3 ulic, znajdował się najdawniejszy kościół w Iwieńcu pod wezwaniem św. Trójcy, bo istniejący już w XVI w. jako modrzewiowy, potem murowany fundacji 1743 r. Jana Sołłohuba, Podskarbiego Wlk. Litewskiego. 28 listopada 1868 r. wraz z kościołem franciszkańskim św. Michała został zarządzeniem ministra spraw wewnętrznych Rosji Timoszewa zamknięty i oddany prawosławnym, w latach 1880-1885 oba zostały przerobione na cerkwie prawosławne. 25 maja 1888 r. spłonął w wielkim pożarze Iwieńca i nie został odbudowany, ruiny rozebrane po I wojnie św., zaś na fundamentach od strony ulicy Rakowskiej/Kościuszki wybudowano w 1914 r. (wg. Br. Króla) niewielką cerkiew, rozebraną po II wojnie św. Na tym miejscu w 1998 r. wybudowano nową cerkiew prawosławną.
Przy wjeździe od strony Wołożyna za rzeką Wołmą na tzw. Nowym Mieście znajdowały się koszary Batalionu i Szwadronu Kawalerii KOP "Iwieniec", stanowiące ich garnizon do 17 września 1939 roku.
Do ważniejszych budynków w miasteczku zaliczano także: dom gminy żydowskiej, rzeźnię i zbudowane w rynku w końcu XIX wieku hale na placu bazarnym (sukiennice), mieszczące sklepy. Były liczne cegielnie, młyn, kino "Jutrzenka" w Domu Żołnierza i lotnisko przy koszarach. Wszystkich domów w miasteczku było 574, a murowanych tylko 10 – dane z roku 1938. W 1936 r. wybudowano nową szkołę przy ul. Zaklasztornej. Wybrukowano większość ulic, a niektóre oświetlono.
Początek elektryfikacji Iwieńca to rok 1934. Elektrownia została założona przez prywatnych przedsiębiorców i ulokowana za rzeczką w budynkach gospodarczych dawnego dworu Plewaków (wcześniej Sołłohubów, tzw. Biały Dwór), a pracę maszyn elektrowni wykorzystywano jednocześnie do uruchamiania tartaku. W miasteczku były liczne sklepy różnych branż, które "zaspokajały potrzeby ludności". Według danych z 1931 r. Iwieniec liczył 3084 mieszkańców. Obywateli narodowości żydowskiej było 1 563, narodowości polskiej 1 503, białoruskiej 14, i rosyjskiej 4. Według spisu powszechnego z 1936 r. ogółem na terenie gminy Iwieniec zamieszkiwało 18 148 osób, z tego Polaków 13 587, Białorusinów 2946 i 1592 Żydów. Statystyka nie uwzględnia wojska.
Okoliczna Puszcza Nalibocka była obszarem wzmożonej aktywności żołnierzy ruchu oporu AK. W czasie wojny, 19 lipca 1943, we wsi Borowikowszczyzna niedaleko Iwieńca zostali rozstrzelani przez hitlerowców bł.bł. Józef Achilles Puchała i Karol Herman Stępień, franciszkanie konwentualni z klasztoru w Iwieńcu.
Za II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Iwieniec. W czasie wojny od września 1939 do czerwca 1941 w ZSRR, od czerwca 1941 do czerwca 1944 wchodziła w skład niemieckiego Komisariatu Rzeszy Wschód, zaś od 1944 ponownie w składzie ZSRR. 19 czerwca 1943 na kilkadziesiąt godzin miasto zdobyli polscy partyzanci[3]. Od 1991 w niepodległej Białorusi. W 1998 Iwieniec otrzymał herb wzorowany na polskim herbie szlacheckim Prawdzic rodu Sołłohubów, przedstawiającym złotego lwa na czerwonym polu. Znajduje się tu także muzeum regionalne, kiedyś Feliksa Dzierżyńskiego, (obecnie w jego rodzinnym Dzierżynowie).
Kościół św. Aleksego (1905-1907)
Kościół Św. Michała i klasztor franciszkański
Brama klasztorna
Cerkiew Św. Eufrozyny
| ||||||||||||||
| ||||||||||||||
| ||||||||||||||
