Józefa Franciszka Joteyko (ur. 29 stycznia 1866 w Poczujkach koło Kijowa, zm. 24 kwietnia 1928 w Warszawie) – polska psycholog, pedagog, fizjolog, współorganizatorka pedagogiki specjalnej (z Marią Grzegorzewską) w Warszawie. Była przewodniczącą belgijskiego Towarzystwa Neurologicznego oraz wielokrotną laureatką paryskiej Akademii Nauk[1].
Spis treści |
Pochodziła z litewskiej rodziny szlacheckiej. Jej rodzice – zamożni ziemianie – wydzierżawili w roku 1871 majątek, a w roku 1873 przenieśli się do Warszawy na stałe. Miała brata – Tadeusza Joteyko (1872-1932), polskiego kompozytora.
Uczyła się początkowo w domu, od 1876 na pensji Sierakowskiej, zaś od 1877 na zorganizowanych prywatnie przez rodziców kompletach. W roku 1884 Joteyko skończyła szkołę średnią – chcąc kontynuować naukę, zdecydowała się na wyjazd do Genewy. W 1886 roku rozpoczęła studia tamże, by w 1888 roku uzyskać bakalaureat (licencjat) z zakresu nauk fizycznych i przyrodniczych. Na krótko wróciła do zamieszkiwanej przez rodziców Warszawy, by ponownie wyjechać Brukseli. Kolejnym miejscem studiów wyższych był Wydział Lekarski w Brukseli (od września 1889), a następnie w Paryżu, gdzie w 1896 obroniła pracę doktorską na wydziale medycznym i uzyskała dyplom doktora wszechnauk lekarskich. W 1926 roku przedstawiła pracę habilitacyjną recenzentom na Uniwersytecie Warszawskim, która została obroniona w 1927 roku.
W 1898 roku Joteyko zdecydowała się na powrót do Brukseli, by pracować tam nad problemami fizjologii (w Instytucie Fizjologicznym w Solvaya, jako asystentka). W latach 1898–1903 była pracownikiem laboratorium psychofizycznego na uniwersytecie brukselskim, gdzie prowadziła zajęcia z psychologii eksperymentalnej. Joteyko zajmowała się tam w szczególności fizjologią pracy, wraz z Ch. Henrym ogłosiła ona równanie krzywej ergograficznej, na podstawie której sformułowała prawo mówiące, że liczby wyrażające stopień zmęczenia rosną w postępie geometrycznym, a liczby odnoszące się do czasu trwania pracy tworzą ciąg arytmetyczny. Sformułowała również inne prawa fizjologiczne dotyczące zmęczenia. Zdefiniowała ona tzw. prawo rozporządzalnego minimum Joteyko, które mówi o tym, że nawet mięśnie silnie zmęczone zachowują pewną resztę siły, która nie może już ulec wyczerpaniu. Od 1902 r. pracowała jako fizjolog w Laboratorium Energetycznym Solvaya. W roku 1909 była wybrana jako jedyna kobieta do komitetu organizacyjnego, szóstego Międzynarodowego Kongresu Psychologii Fizjologicznej organizowanego w Genewie.
W latach 1906-1914 była wykładowcą psychologii pedagogicznej w seminarium nauczycielskie w Mons oraz Charleroi. W 1916 była wykładowcą pedologia i psychologia eksperymentalna na Sorbonie, gdzie przyjęto ją w poczet wykładowców paryskiego Collège de France. W 1918 roku została wykładowcą pedologii i psychologii eksperymentalnej na uniwersytecie w Lyonie. Od 1926 wykładała psychologię pedagogiczną i pedagogikę eksperymentalną w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie.
Z upływem pracy naukowej jej zainteresowania naukowe zmieniały się stopniowo z fizjologii przez psychologię, aż do pedagogiki pracy. Od 1912 roku, zainteresowania Józefy Joteyko skupiały się głównie na problematyce autorskiej z zakresu organizacji pracy, m.in. psychofizjologiczne aspekty organizacja pracy, tj. równanie krzywej ergograficznej; prawa fizjologiczne dotyczące zmęczenia; prawo ekonomii wysiłku; testy zręczności mięśniowej.
Dorobek naukowy dr hab. J.F. Joteyko liczy ogólnie 262 prace drukowane i wiele innych prac w rękopisie (nie opublikowanych), niektóre z nich:
Warszawa
Po wybuchu I wojny światowej przeniosła się do Francji, gdzie początkowo skupiała się nad zebranymi materiałami empirycznymi do pracy społecznej. Poznała tam studentkę Marię Grzegorzewską. W 1918 roku wraz z Marią Grzegorzewską zapoczątkowała ruch, tj. Polską Ligę Nauczania. Współpracowała z wieloma pismami i wydawnictwami naukowymi.
W roku 1919 wróciła do Warszawy, ale odmówiono jej katedry psychologii na Uniwersytecie Warszawskim, zamiast tego objęła Katedrę Psychologii Ogólnej i Pedagogicznej w Państwowym Instytucie Pedagogicznym w Warszawie. Założyła pierwszy polski periodyk psychologiczny „Polskie Archiwum Psychologii” w Warszawie. W 1922 została wiceprzewodniczącą Komisji Pedagogicznej Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W 1927 została członkiem Komisji Opiniodawczej przy prezesie Komitetu Ekonomicznego Ministrów, a od 1928 członkiem Rady Ochrony Pracy przy Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej.
W życiu osobistym związana z przyjaciółką Michaliną Stefanowską, z którą przez wiele lat mieszkała w Paryżu i Brukseli[4].
