| ភាសាខ្មែរ | |
| Obszar | Kambodża, Wietnam, Tajlandia, Chiny |
| Liczba mówiących | 15-25 mln |
| Klasyfikacja genetyczna | Języki austroazjatyckie Mon-khmer Język khmerski |
| Pismo | khmerskie |
| Status oficjalny | |
| język urzędowy | Kambodża |
| Kody języka | |
| ISO 639-1 | km |
| ISO 639-2 | khm |
| ISO 639-3 | khm kxm (północnokhmerski) |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata | |
 | |
 | |
Język khmerski – jeden z najważniejszych języków z grupy mon-khmer (Kambodża, Wietnam i Tajlandia), należącej do rodziny języków austroazjatyckich, wykazuje znaczące wpływy sanskrytu i Pali. Urzędowy język Kambodży. Pismo alfabetyczno-sylabiczne[1]. Liczba rodzimych użytkowników języka sięga 7 mln.
Jest to język izolujący, dość często spotyka się tu również iloczas. Kategorie gramatyczne są w nim realizowane syntaktycznie i leksykalnie. Fleksja w zasadzie nie występuje. Można znaleźć przykłady derywacji leksykalnej za pomocą prefiksów oraz infiksów, jednak proces ten nie ma charakteru produktywnego.
Spis treści |
Przedstawione poniżej wartości fonetyczne są jedynie przybliżeniem i nie uwzględniają poszczególnych wariantów w obrębie jednego fonemu.
Należy zwrócić uwagę na fakt, że rozbicie dyftongów, jak również niektórych długich samogłosek na dwie części składowe nie zawsze da w efekcie dwie krótkie samogłoski, tak jak wynikałoby to z zapisu. əɨ ≠ ə + ɨ W efekcie w zapisie schematycznym długie samogłoski i dyftongi traktowane są jako odrębne i niepodzielne jednostki (C może oznaczać tak krótką samogłoskę, jak długą samogłoskę, czy dyftong).
Sylaba w języku khmerskim ma postać CCVC, może się więc składać maksymalnie z grupy spółgłosek, samogłoski lub dyftongu oraz spółgłoski. Możliwe są również kombinacje nie obejmujące wszystkich tych elementów:
W niektórych wyrazach zapożyczonych występują grupy po trzy spółgłoski, jednak użytkownicy języka mają tendencję do rozdzielania ich dodatkową samogłoską zgodnie ze schematem CCCV → CVCCV. Powstaje wtedy słowo dwusylabowe.
Wyrazy języka khmerskiego nie będące zapożyczeniami składają się z maksimum dwóch sylab. Dość częste jest zjawisko eufonii na styku dwóch sylab. Najczęściej polega to na zmianę dźwięku m na inny dźwięk nosowy, odpowiadający pod względem artykulacji następującej po nim spółgłosce zwartej.
Pismo khmerskie jest systemem sylabicznym. Najmniejszą jednostką dźwiękową którą może reprezentować pojedyncza litera jest sylaba. Dla przykładu litera ក symbolizuje całą sylabę /kɑɑ/. Po dodaniu litery oznaczającej samogłoskę – ា otrzymujemy sylabę កា /kaa/ (Zatem brak symbolu samogłoskowego paradoksalnie oznacza konkretną samogłoskę). Każdy znak spółgłoskowy jest przypisany do jednej z dwu serii (I i II, lub słaba i silna). Seria spółgłoski determinuje wartość dźwiękową następującej samogłoski, Tak więc symbol samogłoskowy (lub jego brak) można przeważnie odczytać na dwa sposoby (będą to dwa oddzielne fonemy)
| x | słabe (I seria) | silne (II seria) | nosowe | ||
|---|---|---|---|---|---|
| bez przydechu | z przydechem | bez przydechu | z przydechem | ||
| tylnopodniebieniowe | ក /kɑɑ/ | ខ /kʰɑɑ/ | គ /kɔɔ/ | ឃ /kʰɔɔ/ | ង /ŋɔɔ/ |
| środkowopodniebieniowe | ច /cɑɑ/ | ឆ /cʰɑɑ/ | ជ /cɔɔ/ | ឈ /cʰɔɔ/ | ញ /ñɔɔ/ |
| retrofleksy (cerebralne) | ដ /dɑɑ/ | ឋ /tʰɑɑ/ | ឌ /dɔɔ/ | ឍ /tʰɔɔ/ | ណ /nɑɑ/ |
| zębowe | ត /tɑɑ/ | ថ /tʰɑɑ/ | ទ /tɔɔ/ | ធ /tʰɔɔ/ | ន /nɔɔ/ |
| dwuwargowe | ប /bɑɑ/ | ផ /pʰɑɑ/ | ព /pɔɔ/ | ភ /pʰɔɔ/ | ម /mɔɔ/ |
Wszystkie symbole dźwięków nosowych z wyjątkiem ណ należą do II serii. W pozycji wygłosowej spółgłoski zwarte wymawiane są bardzo słabo, wygłosowy dźwięk /-k/ przechodzi praktycznie w zwarcie krtaniowe /-q/. Przykład: កក odczytamy /kɑɑq/
Spółgłoski dźwięczne pogrubiono.
Na pomarańczowo oznaczono symbol spółgłoski (I seria w lewej kolumnie, II seria w prawej kolumnie). Niektóre samogłoski zapisuje się nad, niektóre pod, inne przed, za, lub naokoło spółgłoski. Zawsze jednak samogłoska wymawiana jest po spółgłosce do której jest przypisana.
Samogłoski niezależne funkcjonują w khmerskim zapisie podobnie do spółgłosek – zawierają one początkową spółgłoskę (przeważnie jest to /q-/) jak i samogłoskę. Większość samogłosek niezależnych posiada więcej niż jeden wariant wymowy, przy czym nie ma spójnych zasad określających jak należy odczytać dany symbol w konkretnym słowie.
Możliwe warianty wymowy zapisano za pomocą zwykłych spółgłosek/samogłosek.
W piśmie khmerskim nie występują odstępy między poszczególnymi wyrazami. Odstęp pełni za to funkcję podobną (lecz nie dokładnie identyczną) do przecinka w zapisie łacińskim. Ponadto stosuje się następujące znaki interpunkcyjne:
Ponadto we współczesnych tekstach często stosuje się łacińskie znaki interpunkcyjne (nawiasy okrągłe, dwukropek, przecinek, średnik, wielokropek, wykrzyknik, znak zapytania).
Khmerskie cyfry zorganizowane są w system dziesiętny.
Tak więc liczbę 278405 zapiszemy ២៧៨៤០៥.
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.W języku khmerskim budowa zdania twierdzącego jest w zasadzie logiczna: podmiot, który nie może zostać pominięty; czasownik (zawsze w formie bezokolicznikowej, gdyż w języku tym nie ma koniugacji ); dopełnienie (z tym że, jeśli stosujemy przysłówek – stawiamy go zawsze na końcu). W przypadku, gdy chcemy zastosować 3 słowa wyrażające odpowiedniki czasów (przyszły – នឹង [podobne do angielskiego future simple], teraźniejszy កំពុង [podobne do angielskiego present continuous], przeszły បាន [podobne do włoskiego passato prossimo]) stawiamy słowa te bezpośrednio przed czasownikami, by działały jako określniki czasów.
Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją. Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
| |||||
