Jahwe (hebr. יהוה) – istota nadprzyrodzona, będąca przedmiotem kultu religijnego m.in. w judaizmie i chrześcijaństwie.
Według niektórych wywodzona pierwotnie od jednego z bóstw ugaryckich, przejętego następnie przez plemiona izraelskie jako bóstwo narodowe[1]. W okresie kształtowania się judaizmu przybrało cechy boga monoteistycznego[2]. W początkach Biblii wymieniany jako El (potoczna semicka nazwa Boga), a w liczbie mnogiej Elohim, która to forma nie została nigdy w pełni wyjaśniona[3]. W chrześcijaństwie określany w Biblii jako Bóg Jedyny, również m.in. jako Bóg Stwórca.
Spis treści |
Niektórzy badacze jak Gerd Theissen, Morton Smith czy Lowell Handy upatrują genezę kultu Jahwe w wierzeniach ugaryckich. Według ich teorii, w okresie gdy system wierzeń Izraelitów był jeszcze politeizmem, panteon bogów izraelskich miał analogiczną strukturę hierarchiczną. Na tej podstawie wywodzą oni postać Jahwe od ugaryckiego bóstwa El, a częściowo Baala, przy czym w procesie gdy wierzenia Izraelitów stawały się monoteizmem, Jahwe przejmował także cechy pozostałych, pomniejszych bóstw[4][5][6][7][8][9].
Istotne okazało się tu odkrycie z lat 1929-1931 tekstów w starożytnym Ugarit (dziś Ras Szamra)[10][11]. Na ich podstawie dowodzi się m.in., iż biblijny Jahwe miał żonę, boginię Aszerach. Związek Aszery z Jahwe poświadczony jest zarówno w Biblii, skąd bogini nie została całkowicie usunięta, jak i w inskrypcji datowanej na VIII w. p.n.e. z pustyni Synaj[12][13].
Według krytyków przedstawionych wyżej teorii, słowo aszera ma w Starym Testamencie dwa określenia. Odnosi się zarówno do bogini o tym imieniu, jak i do filaru, drzewa lub słupa kultowego, który jest bogini poświęcony. W liczbie mnogiej przyjmuje w tym znaczeniu gramatyczną formę rodzaju męskiego (aszerim). Podwójne znaczenie słowa aszera rodziło problemy translatorskie i dyskusje, którym miejscu dany tekst odnosi się konkretnie do bogini, a w którym do jej symbolu kultowego. Dyskusyjne jest także etymologiczne łączenie Aszery z Athirat/Aszratu. Nie ma także pewności, czy w Judzie i Izraelu pod imieniem Aszery czczono zawsze jedną boginię, czy więcej lokalnych bóstw żeńskich[14][15].
