| الجمهوريّة اليمنية Republika Jemeńska | |||||
| |||||
| Dewiza: (arabski) ''"Allah, al-Watan, ath-Thawra, al-Wehda"' ('"Bóg, Państwo, Rewolucja, Jedność") | |||||
| Hymn: Zjednoczona Republika | |||||
.svg) | |||||
| Język urzędowy | arabski | ||||
| Stolica | Sana | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Abd Rabu Mansur Hadi | ||||
| Szef rządu | premier Mohammed Basindawa | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe | 50. na świecie 527 968 km² 0% | ||||
| Liczba ludności (2010) • całkowita • gęstość zaludnienia | 48. na świecie 23 495 361[1]▲ 44 osób/km² | ||||
| Jednostka monetarna | rial jemeński (YER) | ||||
| Niepodległość –proklamowana –zjednoczenie | od Turcji 30 października 1918 22 maja 1990 | ||||
| Religia dominująca | islam | ||||
| Strefa czasowa | UTC +3 | ||||
| Kod ISO 3166 | YE | ||||
| Domena internetowa | .ye | ||||
| Kod samochodowy | Y | ||||
| Kod samolotowy | 7O | ||||
| Kod telefoniczny | +967 | ||||
 | |||||
Jemen (اليمن Al-Jaman; Republika Jemeńska, الجمهوريّة اليمنية Al-Dżumhurijja al-Jamanijja) – azjatyckie państwo położone na Półwyspie Arabskim nad Morzem Arabskim, Zatoką Adeńską i Morzem Czerwonym, pomiędzy Omanem i Arabią Saudyjską. Stolicą i jednocześnie największym miastem Jemenu jest Sana[2]. Największe miasta: Sana, Aden, Ta'izz, Al-Hudajda i Al-Mukalla.
Spis treści |
Podstawy ustroju politycznego Jemenu zostały określone w konstytucji z 16 maja 1991 r. z poprawkami wprowadzonymi w latach 1994 i 2001. Jemen jest republiką na czele której stoi prezydent wybierany w głosowaniu powszechnym na 7-letnią kadencję (od 2001 r.). Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament. Licząca 301 członków Izba Reprezentantów wybierana jest w wolnych wyborach co 6 lat. Senat – druga izba parlamentu składająca się ze 111 osób jest mianowana przez prezydenta (od 2001 r.). Władzę wykonawczą sprawuje rząd pod przewodnictwem premiera.
Jemen jest podzielony na 20 prowincji (muhafazah):
Do celów administracyjnych i wyborczych stolica kraju traktowana jest jako dodatkowa prowincja.
Jemen leży na południowej krawędzi Płaskowyżu Arabskiego. W rzeźbie kraju dominują góry i wyżyny. W jego zachodniej części, równolegle do wybrzeża Morza Czerwonego ciągną się pasma gór krawędziowych As-Sirat z najwyższym szczytem Jemenu Dżabal an-Nabi Szuajb (3760 m n.p.m.) Od morza oddziela je nizina Tihama. Południowa część kraju jest górzysta z najwyższym szczytem Adaran (2513 m n.p.m.). We wschodniej części Jemenu dominują wyżyny i płaskowyże poprzecinane dolinami rzek okresowych. Północ kraju zajmuje pustynia Ar-Rab al-Chali. Jemen jest państwem dwóch kontynentów, ponieważ należy do niego także afrykański archipelag Sokotra.
Jemen leży w strefie klimatu zwrotnikowego suchego. Wielkość opadów waha się od 80-130 mm na nizinach nadbrzeżnych do 800 mm rocznie w najwyższych pasmach górskich. Niektóre regiony na północy i północnym wschodzie kraju (pustynia Ar-Rab al-Chali) pozbawione są opadów przez 5–10 lat. Średnie temperatury w styczniu wynoszą od 25 °C na nizinach nadbrzeżnych do 13 °C w górach. Średnie temperatury lipca wahają się od 32 °C na nizinach do 20 °C w górach.
Z powodu niesprzyjających warunków klimatycznych w Jemenie występują wyłącznie rzeki okresowe. Dominują ubogie gleby pustynne, jedynie w dolinach rzek okresowych zdarzają się żyźniejsze gleby aluwialne, a na obszarach wyżynnych czerwone buroziemy.
Na nizinach dominuje pustynna i półpustynna roślinność krzewiasta z gajami daktylowymi w miejscach o większej wilgotności. W środkowej części kraju spotkać można rzadkie sawanny i kolczaste zarośla. W górach występują lasy akacjowe w najwyższych partiach zastąpione przez karłowate oliwki i drzewiaste jałowce.
Wśród zwierząt żyjących na terytorium Jemenu występuje wiele gatunków pochodzących z terenu Afryki m.in.: pawian płaszczowy, koziorożec nubijski, gazele, oryks arabski. Żyją tam również: hiena pręgowana, karakal, szakal złocisty, waran szary i żmija rogata.
| (2004) | ||
| 527 970 km² (wg CIA – The World Factbook), 536 869 km² (dane oficjalne) w skład terytorium państwa wchodzą: wyspy Perim, Sokotra, Kamaran, dawna Jemeńska Republika Arabska (Jemen Północny) i dawna Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu (Jemen Południowy) | ||
| 1746 km w tym z państwami: Oman – 288 km Arabia Saudyjska – 1458 km | ||
| 1 906 km | ||
| morze terytorialne: 12 mil morskich wyłączna strefa ekonomiczna: 200 mil morskich szelf kontynentalny: 200 mil morskich albo do skraju płyty kontynentalnej | ||
| najniższy punkt: Morze Arabskie 0 m n.p.m. najwyższe wzniesienie: Nabi Szuajb 3760 m n.p.m. | ||
| ropa naftowa, ryby, sól kamienna, marmur, niewielkie złoża węgla kamiennego, złoto, nikiel, miedź, żyzna gleba na zachodzie kraju | ||
| 4 900 km² (1998) | ||
| letnie burze piaskowe, bardzo ograniczone zasoby słodkiej wody, niewystarczające zaopatrzenie w wodę do nawadniania, erozja gleby, pustynnienie | ||
| strategiczne położenie nad cieśniną Bab al-Mandab łączącą Morze Czerwone i Zatokę Adeńską, jednym z najbardziej zatłoczonych szlaków żeglugowych | ||
Na terenie dzisiejszego Jemenu istniały w starożytności państwa minejskie (XII-VII wiek p.n.e.) oraz Królestwo Saby (X/IX-II wiek p.n.e.). W II wieku p.n.e. północnym Jemenem zaczęli władać Himjaryci a w 525 n.e. zdobyli te terytoria Abisyńczycy. W 575 n.e. tereny te zostały przyłączone do Persji. Południowy Jemen został opanowany w I wieku p.n.e. przez Rzymian, a w IV wieku n.e. wszedł w skład imperium perskiego. W VII wieku całe terytorium Jemenu zostało opanowane przez Arabów. Od XVI wieku Jemen wchodził w skład imperium osmańskiego. Północny Jemen uzyskał niepodległość od Turcji w 1918 (od 1962 – Jemeńska Republika Arabska ze stolicą w Sanie). Jemen Południowy w okresie 1839-1967 był brytyjską kolonią i protektoratem z głównym ośrodkiem w Adenie. Ta część Jemenu uzyskała niepodległość dopiero w 1967 przyjmując od 1970 nazwę Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu. Jemen Południowy znalazł się w strefie wpływów ZSRR. W latach 1972 i 1979 miały miejsce dwa krótkotrwałe konflikty zbrojne pomiędzy obydwoma państwami. Jednak do zjednoczenia Jemenu doszło dopiero w 1990. Pierwsze demokratyczne wybory miały miejsce w 1993. Rok później doszło do próby secesji dawnego Jemenu Południowego i wybuchu krótkiej wojny domowej (maj-lipiec 1994), która zakończyła się zwycięstwem wojsk rządowych. W wyborach prezydenckich 20 września 2006, dotychczasowy prezydent Ali Abdullah Salih został wybrany z poparciem 77,2% na kolejną siedmioletnią kadencję. W styczniu 2011 roku doszło do protestów w tym kraju, w wyniku których w lutym 2012 Salih ustąpił ze stanowiska szefa państwa. Nowym prezydentem został dotychczasowy wiceprezydent Abd Rabu Mansur Hadi.
Jemen jest jednym z najsłabiej rozwiniętych państw arabskich. Produkt krajowy brutto w roku 2003 wynosił 15,09 mld USD, co dawało 800 USD w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Wzrost gospodarczy wynosił 2,8%. Wskaźnik inflacji od kilku lat utrzymuje się na poziomie około 10% (10,8% w 2003 r.). Maleje wskaźnik zadłużenia kraju, który w roku 1997 sięgał 67,3% wartości PKB. Dane za rok 2003 mówią o 39,5% zadłużeniu. Wysoka jest stopa bezrobocia wynosząca 35% (2003).
Większość zatrudnionych pracuje w rolnictwie i pasterstwie. Produkcja rolnicza to: zboża, owoce, warzywa, rośliny strączkowe, kawa, bawełna, zwierzęta hodowlane (owce, wielbłądy, kozy, bydło, drób). Istotne znaczenie ma również rybołówstwo. Największe znaczenie w przemyśle ma wydobycie oraz przetwarzanie ropy naftowej. Mniejsze zaś wytwarzanie wyrobów bawełnianych, ze skóry oraz materiałów budowlanych. Największym ośrodkiem przemysłowym jest Aden.
W roku 2003 Jemen zanotował nadwyżkę w handlu zagranicznym. Eksportuje się głównie ropę naftową, poza tym kawę oraz suszone i solone ryby. Importuje: żywność, maszyny i urządzenia oraz produkty chemiczne. Według danych z 2003 r. największy udział w eksporcie Jemenu mają: Chiny – 28,5%, Tajlandia – 18,3%, Indie – 14%, Korea Południowa – 10,5%, Malezja – 5,1%. Najwięcej importuje się z: Zjednoczonych Emiratów Arabskich – 13,5%, Arabii Saudyjskiej – 10,8%, Chin – 9,4%, USA – 5,2%, Kuwejtu – 4,7%, Francji – 4,3%.
W roku 2008 media doniosły, iż istnieje plan budowy największego na świecie mostu pomiędzy Jemenem a Dżibuti, który łączyłby Afrykę z Półwyspem Arabskim. Inwestycja miałaby być finansowana przez firmy z Jemenu, Francji i Arabii Saudyjskiej[3].
Jemen zamieszkują prawie wyłącznie Arabowie. Spotkać można tam również nielicznych mieszkańców pochodzenia afrykańskiego, europejskiego lub hinduskiego. Religią dominującą jest islam (ok. 99% populacji, w tym 50% sunnici, 48% zajdyci, pozostali to imamici i kilka wyznań isma'ilickich). Około 1/3 ludności zamieszkuje w miastach. Prognozy informują że do 2050 roku ludność Jemenu ma z wzrosnąć do 60 milionów mieszkańców.
| (2005) | |
| Liczba ludności | 20 727 063 |
| Ludność według wieku | |
| 0 – 14 lat | 46,5%” |
| 15 – 64 lat | 50,8%” |
| ponad 64 lata | 2,7% |
| Wiek (mediana) | |
| w całej populacji | 16,5 lat |
| mężczyzn | 16,5 lat |
| kobiet | 16,5 lat |
| Przyrost naturalny | 3,45% |
| Współczynnik urodzeń | 43,07 urodzin/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 8,53 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | 0 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,05 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 1,04 mężczyzn/kobiet |
| 15 – 64 lat | 1,04 mężczyzn/kobiet |
| 65 lat i więcej | 0,97 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność noworodków | |
| W całej populacji | 61,5 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej | 66,26 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej | 56,49 śmiertelnych/1000 żywych |
| Oczekiwana długość życia | |
| w całej populacji | 61,75 lat |
| mężczyzn | 59,89 lat |
| kobiet | 63,71 lat |
| Rozrodczość | 6,67 urodzeń/kobietę |
| Data | Polska nazwa | Oryginalna nazwa |
| 22 maja | Dzień Zjednoczenia Narodowego | |
| 26 września | Dzień Rewolucji 1962 roku | |
| 14 października | Dzień Narodowy | |
| 30 listopada | Dzień Niepodległości |
| Wzrost populacji na obszarze dzisiejszego Jemenu od roku 1950[4] | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Rok | 1950 | 1972 | 1985 | 1995 | 2010 | |||||
| Populacja | 5 600 000 | 6 062 000 | 7 700 000 | 14 700 000 | 23 495 361 | |||||
| Zmiana | - |  462 000 | 1 638 000 | 7 000 000 | 8 795 361 | |||||
| |||||||||||||||||
| |||||||||||||
| |||||||
