| Jerzy Giedroyc | |
 Jerzy Giedroyc Maisons-Laffitte, wrzesień 1997 | |
| Data i miejsce urodzenia | 27 lipca 1906 Mińsk |
| Data i miejsce śmierci | 14 września 2000 Maisons-Laffitte |
 Multimedia w Wikimedia Commons | |
| Strona internetowa | |
Jerzy Giedroyc (ur. 27 lipca 1906 w Mińsku, zm. 14 września 2000 w Maisons-Laffitte pod Paryżem) – polski publicysta, polityk i działacz emigracyjny, epistolograf, w dwudziestoleciu międzywojennym związany z obozem młodokonserwatystów, autor wspomnień. Po przewrocie majowym jeden z liderów Myśli Mocarstwowej i Związku Pracy Mocarstwowej. Był m.in. prezesem Związku Drużyn Ludowych Mocarstwowej Polski.
Pochodził z książęcego rodu, pieczętującego się herbem Hippocentaurus. Był synem farmaceuty Ignacego Giedroycia i Franciszki Starzyckiej (1889-1944).
Miał dwóch młodszych braci: Zygmunta (1909-1973) oraz Henryka (1922-2010)[1].
Pradziadek Jerzego, Lucjan Giedroyć, był oficerem w wojsku rosyjskim. Po jego samobójczej śmierci, majątek rodzinny podupadł i zubożała rodzina Giedroyciów zmuszona była do zamieszkania w mieście.
Spis treści |
Absolwent Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego[2] w Warszawie (1924). Studiował prawo (w latach 1924–1929) i historię (1930–1931) na Uniwersytecie Warszawskim. W czasie studiów został przyjęty do korporacji akademickiej Patria. Wkrótce został jej prezesem[3]. W 1930 objął redakcję tygodnika "Dzień Akademicki", dodatku do "Dnia Polskiego". Wkrótce przekształcił pismo w dwutygodnik "Bunt Młodych". W 1937 pismo zmieniło nazwę na "Polityka" i stało się tygodnikiem. Od 1931 do 1937 był żonaty z Rosjanką Tatianą Szwecow (1913–2005).
Po wybuchu II wojny światowej został ewakuowany, jako pracownik Ministerstwa Przemysłu i Handlu do Rumunii. Tam został sekretarzem ambasadora RP w Bukareszcie, Rogera Raczyńskiego i pozostał na tej placówce, także po ewakuacji polskiej ambasady w 1940, zostając szefem biura polskiego ambasady Chile, która odtąd reprezentowała polskie interesy. Z Rumunii wyjechał razem z personelem ambasady angielskiej, która w następnym roku została również ewakuowana - do Turcji. Tam Giedroyc postanowił wstąpić do wojska, wyjechał więc do Palestyny i został żołnierzem Brygady Karpackiej. Razem z nią brał udział w walkach w Egipcie i obronie Tobruku. Po połączeniu Brygady z wojskami ewakuowanymi z ZSRR pod wodzą gen. Andersa, zaczął pracować w Biurze Propagandy 2. Korpusu. To właśnie w wojsku poznał wielu późniejszych jego współpracowników z "Kultury", m.in. Józefa Czapskiego.
W 1944 został skierowany na kurs oficerski do ośrodka szkoleniowego w Gallipoli; później pracował tam jako oficer wychowawczy, aby w roku następnym zostać wezwanym do Londynu, w celu objęcia posady w Departamencie Kontynentalnym Ministerstwa Informacji Rządu RP na Uchodźstwie. Niebawem jednak składa dobrowolną prośbę o przeniesienie z powrotem do armii gen. Andersa. W ten sposób znajduje się w Rzymie, gdzie w 1946 zakłada Instytut Literacki, w ramach którego - po przenosinach do Paryża - wydawał od 1947 miesięcznik Kultura.
Doktor honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1991), Wrocławskiego (18 maja 1998), Warszawskiego (14 listopada 1998)[4], Uniwersytetu w Białymstoku, Szczecińskiego (2000) i UMCS (27 września 2000)[5]. Laureat Nagrody Kisiela (1992). Krytycznie patrząc na stosunki panujące w Polsce po 1989 roku odmówił przyjęcia Orderu Orła Białego (1994)[6]. Przyjął natomiast Honorowe Obywatelstwo Litwy (1997)[7].
Zmarł na zawał serca, w nocy z 14 na 15 września 2000[8].
Pochowany na cmentarzu w Le Mesnil-le-Roi.
28 lipca 2005 Sejm zdecydował o ustanowieniu roku 2006 – w którym przypadała setna rocznica urodzin Redaktora – Rokiem Jerzego Giedroycia[9].
 | Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: dodać opinie zwolenników koncepcji, zniuansować opinie krytyków (z jakich innych pozycji krytykowana jest koncepcja ULB?). Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
W 1974 na łamach "Kultury" Jerzy Giedroyc sformułował, wraz z Juliuszem Mieroszewskim koncepcję, iż suwerenność Ukrainy, Litwy i Białorusi (ULB) jest czynnikiem sprzyjającym niepodległości Rzeczypospolitej, natomiast zdominowanie tych krajów przez Rosję otwiera drogę do zniewolenia także Polski[10].
Na tym fundamencie w latach późniejszych, wśród niektórych oponentów koncepcji Jerzego Giedroycia wyrosła krytyka jego założeń, która uzewnętrzniła się w pojęciu sformułowanym przez przez wrocławskiego socjologa prof. Zbigniewa Kurcza - tzw. "mit giedroyciowski"[11]. Po 1989 mit giedroyciowski znajdował w Polsce (wśród jego zwolenników) podatny grunt dla szerzenia własnej interpretacji najnowszej historii[12] (mniej wśród polskiej emigracji[13]), jednak po rozpadzie ZSRR stopniowo tracił na znaczeniu. Zdaniem krytyków mit giedroyciowski stanowił powszechnie akceptowaną ideę, dopóty uniwersalną, dopóki istniało wspólne dla wszystkich uczestników zagrożenie, po wygaśnięciu tego zagrożenia na plan pierwszy wysunęły się inne obawy - co do wzajemnych stosunków Polski z jej nowo powstałymi wschodnimi sąsiadami[11]. "Mit giedroyciowski" jest interpretowany przez niektórych historyków jako poświęcenie pewnych zasad, prawdy historycznej i interesów Polski, za cenę innych zasad ("uniwersalnych zasad demokratycznych") i dobrosąsiedzkich stosunków ze wspomnianymi trzema byłymi republikami ZSRR. Według prof. Bogumiła Grotta "mit" ten, prowadził nie tylko do przemilczeń, ale i prostego zakłamania, jak w przypadku odsuwania na margines sprawy masowych mordów ludności polskiej na Wołyniu i Małopolsce wschodniej dokonanych przez ukraińskich nacjonalistów[14][15][12][16].
Zdecydowaną krytykę założeń giedroyciowskich wcielanych w Polsce w życie po upadku ZSRR przedstawił także prof. Czesław Partacz. Stwierdził on, że poświęcenie prawdy historycznej dla dobrosąsiedzkich stosunków ukazuje "naiwność i fałszywość nowej polityki wschodniej Polski", a teza Giedroyca, że bez niepodległej Ukrainy nie ma niepodległej Polski według Partacza świadczy o nieznajomości historii i geopolityki, oraz jest ahistoryczna i antypolska.[17]
Seria Archiwum "Kultury" (Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik", Warszawa, od 1993)
Ponadto:
