| Jerzy II Grecki Γεώργιος Β΄ της Ελλάδας | |
 | |
| Król Grecji | |
| Okres panowania | od 1922 do 1924 |
| Poprzednik | Konstantyn I Glücksburg |
| Następca | republika |
| Król Grecji | |
| Okres panowania | od 1935 do 1947 |
| Poprzednik | republika |
| Następca | Paweł I Glücksburg |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Glücksburgowie |
| Urodzony | 20 lipca 1890 |
| Zmarł | 1 kwietnia 1947 |
| Ojciec | Konstantyn I Glücksburg |
| Matka | Zofia Hohenzollern |
Jerzy II (ur. 20 lipca 1890, zm. 1 kwietnia 1947) – król Grecji w latach 1922-1924 i 1935-1947 z dynastii Glücksburgów, bocznej linii Oldenburgów. Syn Konstantyna I Greckiego i Zofii Pruskiej.
27 lutego 1921 poślubił Elżbietę Hohenzollern-Sigmaringen, córkę króla Rumunii Ferdynanda I. Para nie miała dzieci i rozwiodła się 6 lipca 1935.
Spis treści |
Królem został po abdykacji ojca Konstantyna I, 27 września 1922. Przyczyną rezygnacji Konstantyna z tronu było rozgoryczenie społeczeństwa po przegranej wojnie z Turcją, wyrażone w rewolucji 11 września 1922. Dzień po formalnym przejęciu korony przez Jerzego do Aten wkroczyły oddziały wierne sformowanemu przez wojsk Komitetowi Rewolucyjnemu[1].
Polityka rządu sformowanego przez wojskowych, z premierem Stylianosem Gonatasem, spotkała się ze sprzeciwem części oficerów o przekonaniach rojalistycznych. Próba puczu przeprowadzona przez gen. Jeorjosa Leonardopulosa zakończył się jednak klęską, zaś rząd oskarżył Jerzego II o współorganizację spisku[2]. W grudniu 1923 republikanie odnieśli zwycięstwo w wyborach parlamentarnych, zaś w marcu 1924 przegłosowali pozbawienie panującej dynastii tronu[2]. Jerzy II odmówił dobrowolnej abdykacji[3]. 13 kwietnia 1924 powszechny plebiscyt potwierdził decyzję parlamentu [2].
Członkowie rodziny królewskiej postanowili opuścić kraj. Odjazdowi władcy nie towarzyszyło zbyt wiele osób ponieważ sam władca o to prosił. Parowiec z rodziną królewską skierował się do Rumunii żegnany odgłosami piętnastu strzałów armatnich z lądu.
Król Jerzy osiadł w Londynie, gdzie przez dwanaście lat żył w Brown's Hotel. W proklamowanej w 1924 Republice Grecji, pod koniec 1934 do władzy doszło stronnictwo monarchistyczne. W listopadzie 1935 ponad 75% Greków zagłosowało w plebiscycie za restauracją monarchii[4]. Plebiscyt ten został zmanipulowany. Według oficjalnych wyników za powrotem monarchii oddano 1,49 mln głosów, zaś 32 tys. padły przeciwko. Oznaczało to, że deklarowana liczba oddanych głosów była o 400 tys. wyższa niż łączna liczba uprawnionych do głosowania; wyniki te A. Brzeziński uważa za niewiarygodne[5]
Jerzy II wrócił do kraju po tym, gdy delegacja grecka na czele z gen. Jeorjosem Kondilisem oficjalnie poprosiła o to w Londynie. Jerzemu towarzyszył brat Paweł, naturalny następca tronu, ponieważ król nie miał dzieci. Nie mogąc zamieszkać w ateńskim pałacu królewskim, zajętym już przez Parlament Grecji, król przeniósł się do rodzinnej rezydencji w Tatoi, odległej o ok. 27 km od centrum miasta.
Jedną z pierwszych decyzji Jerzego II było ogłoszenie amnestii wobec uczestników nieudanego wenizelistowskiego zamachu stanu z marca tego samego roku. Decyzję tę podjął, chociaż nie popierała jej rządząca Parta Ludowa. Wówczas Jerzy II rozwiązał parlament. Na czele nowego rządu stanął Konstantinos Demertzis. W styczniu 1936 w kolejnych wyborach rojaliści i wenizeliści wraz z sojusznikami uzyskali niemal identyczną liczbę mandatów (143 i 142). Demertzis ponownie stanął na czele rządu traktowanego jako tymczasowy, nieoczekiwanie jednak zmarł. Wówczas król mianował premierem gen. Joanisa Metaksasa. Na kryzys polityczny nałożył się konflikt społeczny i fala protestów robotniczych. Wówczas w sierpniu 1936 Jerzy II poparł zamach stanu Metaksasa, zastępujący ustrój demokratyczny autorytaryzmem inspirowanym częściową wzorcem faszyzmu włoskiego[6]. Król oddał całość władzy w ręce Metaksasa, usuwając się z życia publicznego[7].
W 1941 Grecję zajęły wojska niemieckie, włoskie i bułgarskie. Król z rodziną uciekli za granicę. Z Kairu król wydał proklamację do narodu greckiego, antydatując ją, by stworzyć wrażenie, że powstała jeszcze na Kretę, przez którą rodzina królewska przedostała się do Egiptu. W Londynie Jerzy II powołał tymczasowy rząd na wygnaniu[8]. Na emigracji król nie śledził bieżącej sytuacji w okupowanej Grecji. Jak pisze Tadeusz Czekalski
 |
Wielka Brytania wspierała powrót króla do kraju po zakończeniu działań wojennych. 4 lipca 1944 Jerzy II deklarował przywrócenie konstytucji z 1911, przeprowadzenie wolnych wyborów[9]. Mimo tego król był w okupowanej Grecji całkowicie niepopularny. Znacznie większe poparcie społeczeństwa miała lewicowa partyzantka ELAS i sformowany przez lewicę Polityczny Komitet Wyzwolenia Narodowego[10][11].
W październiku 1944 r. nastąpiło wyzwolenie Grecji spod okupacji. W duchu uzgodnień dokonanych w Warkizie k. Aten pomiędzy aliantami, powracającym do kraju rządem greckim oraz dowódcami z ugrupowań greckiego ruchu oporu, 1 września 1946 r. odbyło się referendum narodowe o ustroju państwa. Wg opublikowanych wyników, 68% głosujących opowiedziało się wtedy za powrotem monarchy. Na jego mocy król Jerzy II po raz drugi powrócił do kraju. Referendum odbyło się w warunkach terroru policyjno-wojskowego, skierowanego przeciw lewicy, jaki rozpoczął się praktycznie natychmiast po zawarciu porozumienia z Warkizy. W tym okresie aresztowano i często także torturowano oraz skazano na długoletnie więzienie co najmniej 80 tys. osób[12][13]. Dodatkowo, w okresie przedwyborczym oraz przed referendum ustrojowym, zaznaczyła się aktywność zbrodniczych bojówek o orientacji prawicowo-monarchistycznej. W szczególności doszło do 1.289 mordów, 6.671 zranień, 31.632 przypadków tortur, 165 gwałtów i 18.767 rabunków wobec działaczy lewicy i ich rodzin. Zniszczono 767 biur i punktów informacji wyborczej lewicy[14]. Niemal bezpośrednio po ogłoszeniu wyniku referendum, kraj ogarnęła wojna domowa, w której zginęło od 70 tysięcy [15] do 80 tys. Greków[16], dziesiątki tysięcy dotkniętych zostało trwałym inwalidztwem, a od 50[16] do ok. 60 tysięcy wychodźców politycznych musiało udać się na emigrację[17].
W siedem miesięcy później król zmarł na zawał serca. Pochowano go na prywatnym cmentarzu greckiej rodziny królewskiej w Tatoi. Jego następcą został brat Paweł I Grecki[18].
W roku 2002, orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, także i ta posiadłość greckiej rodziny królewskiej, za symbolicznym odszkodowaniem, została przekazana narodowi[19][20].
W 1937 odznaczony Orderem Orła Białego[21]. Mogło mieć to związek z zakupami uzbrojenia polskiej produkcji, zwłaszcza 36 myśliwców PZL P-24 dla greckiej armii narodowej[22].
| Poprzednik Konstantyn I Glücksburg |  | król Grecji 1922-1924 | | Następca republika |
| Poprzednik republika | | król Grecji 1935-1947 | | Następca Paweł I Glücksburg |
