 | Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: zweryfikować treść i dodać źródła. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Jesus Christ Superstar – rock opera z przełomu lat 1969 i 1970 autorstwa Brytyjczyków Andrew Lloyd Webbera (muzyka) i Tima Rice'a (libretto), która opowiada o ostatnim tygodniu życia Jezusa Chrystusa.
W pierwszej wersji (1970) w roli Jezusa wystąpił Ian Gillan z Deep Purple, Piłata wówczas grał Barry Dennen, a Marię Magdalenę Yvonne Elliman.
Spektakl wystawiono w wielu krajach, wydano wiele płyt z muzyką z przedstawienia. Autorem polskiego libretta jest Wojciech Młynarski, a w spektaklu występowali m.in. Marek Piekarczyk, Krzysztof Okoń, Małgorzata Ostrowska (Teatr Muzyczny w Gdyni), oraz Maciej Balcar, Janusz Kruciński i Janusz Radek (Teatr Rozrywki w Chorzowie).
Na podstawie musicalu powstały dwa filmy z 1973 w reżyserii Normana Jewisona i z 2000 w reżyserii Gale Edwards.
Spis treści |
Niedługo po premierze rock opery na West Endzie do przeniesienia przedstawienia na ekrany kin, za zgodą Sir Andrew Lloyd Webbera oraz Tima Rice'a, przystąpili reżyser Skrzypka na dachu Norman Jewison i scenarzysta Melvyn Bragg. Wstępny scenariusz do kinowej wersji musicalu powstał 3 kwietnia 1972. Film nakręcono w izraelskich ruinach Ain Avdat na pustyni Ber Sheba, w grotach leżących na pustyni Beit Guvrin, pozostałościach amfiteatru znajdującego się w Bet Szean (wliczając pobliskie wzgórze z umieszczonym na nim na potrzeby filmu drzewem do sceny śmierci Judasza), jak również w okolicach Morza Martwego. Wtedy wprowadzono do scenariusza piosenkę "Then We Are Decided", którą miał wykonywać Kajfasz z Annaszem, rozbudowano scenę sądu nad Chrystusem, utwór "Trial Before Pilate" i scenę "The Temple". Do ról zaangażowani zostali aktorzy, którzy brali wcześniej udział w różnych scenicznych produkcjach musicalu: Yvonne Elliman do roli Marii Magdaleny, Barry Dennen (Poncjusz Piłat), Bob Bingham, Kurt Yaghjian (Annasz). Postać Jezusa początkowo odtwarzać miał Ian Gillan, lecz ponieważ zrezygnował on z udziału w filmie z powodu swej trasy koncertowej, ostatecznie rolę tę otrzymał Ted Neeley, który w produkcji na Broadwayu był dublerem kreowanego przez Jeffa Fenholta Jezusa.
W roku 1973 we Francji nagrano dubbing do filmu, w którym Jezusowi głosu udzielił Daniel Beretta, a Kajfaszowi Bob Bingham. Obsada częściowo pokrywała się z aktorami pierwszej francuskiej produkcji. Dubbing został załączony do wznowionego wydania DVD filmu.
W 1976 roku po sukcesie ekranizacji Jewisona powstała krótka produkcja w USA, w której wzięło udział kilku aktorów z filmu: Ted Neeley i Carl Anderson odgrywali role Jezusa i Judasza, Yvonne Elliman pojawiała się na scenie sporadycznie jako Maria Magdalena, a rok później do obsady dołączył Paul Ainsley, który w 1971 roku na Broadwayu wykonał piosenkę Heroda.
W 1992 roku Australia wznowiła swoją produkcję i po nagraniu własnego albumu, rozpoczęła krajową trasę koncertową. W postać Jezusa wcielił się John Farnham, Judasza zagrał Jon Stevens. Produkcja ta liczyła na nowo zaaranżowane piosenki, wydana płyta odgrywała rolę składanki z najważniejszymi partiami musicalu. Piosenka "Could We Start Again, Please?" (w wykonaniu Kate Ceberano i Deana Lotheringtona) została na oficjalnym krążku pominięta, natomiast zarejestrowany wykon na żywo z okresu trasy włączono do osobnego albumu Kate Ceberano. Nagrano również dwa teledyski do piosenek "Everything's Alright" i "I Don't Know How To Love Him". Wideo z piosenką tytułową, śpiewaną przez Jona Stevensa, pochodzi z jednego z koncertowych spektaklów, na który nałożono dźwięk z albumu. W latach 90. XX wieku australijska obsada gościnnie występowała w przeróżnych programach lokalnej telewizji w celu promowania produkcji.
W roku 1994 Nowa Zelandia kupiła prawa do realizacji musicalu w swoim kraju, na wydanym albumie w roli tytułowej wystąpił Darryl Lovegrove, a rolę Judasz zaśpiewał Jay Laga'aia. Album ten zawiera dodatkowy utwór ("Could We Start Again, Please?"), który nie pojawił się na płycie z obsadą Australii. Produkcja korzystała z charakterystycznej orkiestracji wzorowanej na australijskiej partyturze.
W 1996 spektakle Webbera zostały włączone do firmy The Really Useful Group. W tym samym roku w londyńskiej produkcji musicalu w reżyserii Gale Edwards wprowadzono drobne zmiany w tekstach piosenek, nowe motywy muzyczne, oraz urozmaicono podział ról w piosenkach. Wydany został wtedy album, na którym role odśpiewali Steve Balsamo (Jezus), Zubin Varla (Judasz), Joanna Ampil (Maria Magdalena), David Burt (Piłat), Peter Gallagher (Kajfasz), Martin Callaghan (Annasz), Glenn Carter (Szymon Zelota) oraz gościnnie Alice Cooper (Herod). W wersji scenicznej Coopera zastąpili Nick Holder i Martin Callaghan. Ostatnie przedstawienie z tą obsadą odbyło się 13 grudnia 1997 roku, a od tego czasu do marca 1998 rolę Jezusa odtwarzał Glenn Carter. Trasa koncertowa po Europie, w której główną rolę zagrał najpierw Lee Rhodes a po czterech tygodniach zastąpił go Glenn Carter, zakończyła się w 1999 roku.
W roku 2000 w Studiu Pinewood powstała nowa filmowa wersja musicalu w reżyserii Gale Edwards i przy współpracy Nicka Norrisa, w której wystąpili Glenn Carter (Jezus), Jerome Pradon (Judasz), Renee Castle (Maria Magdalena), Fred Johanson (Piłat), Frederic B. Owens (Kajfasz), Michael Shaeffer (Annasz), Rick Mayall (Herod), Tony Vincent (Szymon).
W tym samym roku Gale Edwards przeniosła filmową londyńską produkcję na deski Broadwayu, której pokazy przedpremierowe z pierwotną obsadą rozpoczęły się 23 marca 2000 roku, a premiera odbyła się 16 kwietnia 2000 roku. W roli Jezusa znów wystąpił Glenn Carter, dublowany przez Anthony'ego Manougha, Joe Paparella, Maxa Von Essena oraz formalnie przed premierą Tony'ego Vincenta. Rolę Judasza zagrał Jason Pebworth, ale 3 tygodnie przed premierą zastąpił go Tony Vincent, którego dublerami wówczas stali się Manoel Felciano, Anthony Manough i Danny Rocket. Marię Magdalenę zagrała Maya Days (dublerki: Shayna Steele, Merle Dandridge), Piłata Kevin Gray (dublerzy: Hank Campbell, Timothy Warmen), Heroda Paul Kandel, Piotra Rodney Hicks, Kajfasza Frederic B. Owens, Annasza Ray Walker, a Szymona Zelotę Michael K. Lee, którego przez pewien czas zastąpił Jason Wooten. Choreografię przedstawienia opracował Anthony Van Laast, a kostiumy Roger Kirk. Wszystkie spektakle odbyły się w Fords Center for the Performing Arts (obecnie znane jako Hilton Theatre) i łącznie odegrano ich 161, a także 28 pokazów przedpremierowych. Produkcja zbierała mieszane opinie i recenzje. Ostatni spektakl odbył się 3 września 2000 roku.
W 2000 roku produkcja Gale Edwards trafiła na sześć miesięcy do Essen. Jezusa grał William Bryne, a w roli Judasza wystąpił filmowy Piłat – Fred Johanson.
W roku 2003 w trasę po Ameryce Północnej wyruszył nowy skład, kontynuujący produkcję z Broadwayu z roku 2000. Przez kilka miesięcy rolę Jezusa grał Sebastian Bach, a rolę Judasza zagrał Carl Anderson. Reżyserem trasy został Kevin Moriarty, choreografem David Wilder, a kostiumy opracował Roger Kirk. Po nieporozumieniach Sebastiana Bacha z reżyserem jego rolę przejął Eric Kunze. Pozostałe role zagrali Natalie Toro (Maria Magdalena), Stephen Breithaupt (Piłat), Lawson Skala (Kajfasz), Jeffrey Polk (Annasz), Todd Fournier (Szymon) i Barry Dennen (Herod), który wystąpił w roli Piłata w filmie Jewisona z 1973 roku. Po śmierci Carla Andersona w 2004 jego miejsce zajął dubler, Lawrence Clayton. Wtedy też do obsady dołączyli Raymond Patterson, który przejął rolę Piłata, oraz Daniel Guzman (Herod). Trasa zakończyła się w Denver 30 stycznia 2005 roku.
Od 2004 roku zaczęły odbywać się koncerty krajowe musicalu w Wiedniu, w których wystąpili Drew Sarich (Jezus), Serkan Kaya (Judasz), Claudia Strangl (Maria Magdalena), Andre Baeur (Piłat), Rob Fowler (Szymon i Annasz). Rok później nagrano album koncertowy, a spektakle trwały do 2008. W tym czasie obsada nieznacznie się zmieniała – Carolina Vasicek przejęła rolę Marii Magdaleny, a w 2006 Rob Fowler zagrał Jezusa.
W 2007 musical wystawiono w Madrycie w reżyserii Stephana Rayne i Marca Alvareza, wystąpili w nim Miguel Fernández (Jezus), Ignasí Vidal (Judasz), Lorena Calero (Maria Magdalena) i Enrique Sequero (Piłat). Premiera odbyła się 19 października 2007 w Teatro Lope De Vega.
Amerykańską Pożegnalną Trasę 2006–2007 zorganizowała Troika Entertainment w październiku 2006 roku, wyreżyserował ją Dallett Norris, a główną rolę zagrał Ted Neeley. Produkcja ta miała być serią ostatnich występów Teda w musicalu i pożegnaniem z publicznością. Rolę Judasza zagrał Corey Glover z zespołu Living Colour. Przedpremierowe przedstawienia odbyły się 8-13 października w teatrze University of Buffalo Center w Buffalo w stanie Nowy Jork. Przez cztery sezony w spektaklu występowali: Christine Rea-Briskin (Maria Magdalena), Craig Sculli (Piłat), Aaron Fuksa (Herod), Larry Alan Coke (Kajfasz), Jeremy Pasha (Annasz), Jason D. Bush (Szymon) oraz Chris Gleim (Piotr). Scenografię zaprojektował Bill Stabile, choreografię opracowała Arlene Phillips, a kostiumy Fabio Toblini. W 2007 nastąpiły zmiany w obsadzie: od stycznia do czerwca rolę Magdaleny przejęła Tiffini Dodson, Kajfasza od lutego do marca grał Nathan Baer (później zastąpiony przez dotychczasowego odtwórcę roli Kapłana, Darrela D. Whitneya), a w roli Heroda tymczasowo występował Jeremy Alan Parish.
Po sukcesie trasy producenci postanowili kontynuować przedstawienie i na początku 2008 po przedłużeniu kontraktu z Tedem Neeleyem zmieniono nazwę produkcji na Trasę A.D. 2008-2009, do której dołączyli Michael Wright (Annasz), Nate Aylworth (Piotr) a Matthew G. Myers został przeniesiony z roli Apostoła do roli Szymona Zeloty. Pod koniec 2008 ze składu odszedł Corey Glover, a jego miejsce zajął James Delisco. Z obsady odeszli również Tiffini Dodson (zastąpiona przez Cristinę Sass) i Aaron Fuksa (zastąpiony przez Marka Baratellę). Do roli Piotra i Annasza dobrano nowych aktorów: Adama Campbella oraz Caleba Shawa. W maju 2009 przedłużono produkcję o kolejny rok.
Sezon 2010 również przyniósł zmiany. Odejście z obsady Jamesa Delisco pozwoliło na przejęcie roli przez Johna Twiforda. Po trzech latach grania, odtwórca roli Piłata, Craig Sculli, zakończył swój udział w musicalu, toteż od początku roku w postać wciela się Benjamin Van Diepen. Magdalenę gra Sarah Hanlon, Heroda – Andrew Hartley, zaś Annasza – Alex Mackyol. Trasa zakończyła się w Wang Theatre w Bostonie, 9 maja 2010 roku.
28 kwietnia 2009 roku w ramach "2. Festiwalu Teatrów Muzycznych" w gdyńskim Teatrze Muzycznym chorzowski skład wystawił dwa spektakle Jesus Christ Superstar, w których rolę Jezusa zagrał gościnnie Janusz Kruciński, a Judasza Janusz Radek.
13 czerwca 2009 roku w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku odbyło się plenerowe przedstawienie musicalu w wykonaniu chorzowskiej obsady. Główne role znów zagrali Janusz Kruciński i Janusz Radek, a opiekę muzyczną nad spektaklem sprawował Jerzy Jarosik.
 | Ta sekcja od 2012-05 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
16 maja 2011 w teatrze Stratford Shakespeare Festival (Stratford) odbyła się premiera spektaklu kanadyjskiej obsady, w reżyserii Des McAnuffa. Główne role odgrywali: Paul Nolan (Jezus), Josh Young (Judasz), Chillina Kennedy (Magdalena), Brent Carver (Piłat) oraz Bruce Dow (Herod). Produkcja ostatnie przedstawienie odegrała 6 listopada. Dwa tygodnie później, 18 listopada, Jesus Christ Superstar przeniesiono z Kanady do teatru La Jolla Playhouse w San Diego, gdzie grano go do 31 grudnia. Mniej więcej w tym okresie też zaczęto czynić poczynania do przeniesienia inscenizacji po raz trzeci na scenę Broadwayu po prędko zakończonej wersji Gail Edwards z 2000 roku. Pierwsze pokazy przedpremierowe miały miejsce w Neil Simon Theatre 1 marca 2012 roku, uroczysta premiera zaś - 22 marca. Obsada nieznacznie uległa zmianie, istotniejszą rolę Piłata przejął Tom Hewitt. 1 maja 2012 roku zmodernizowana produkcja została nominowana na gali Tony Awards w kategorii najlepszego wznowienia musicalu oraz najlepszego aktora musicalowego dla Josha Younga.
| Utwór | Wersja I | Wersja II |
|---|---|---|
| Heaven On Their Minds | I am frightened by the crowd For we are getting much too loud | And our conquerors object To another noisy sect |
| Strange Thing Mystifying | That a man like you can waste his time On women of her kind | That a man like you can waste his time On such a concubine |
| This Jesus Must Die | One thing I'll say for him, Jesus is cool | Infantile sermons the multitude drools |
| Poor Jerusalem | You'd see the truth, but you close your eyes But you close your eyes | You'd see the truth, but you live a lie But you live a lie |
| The Temple | Name your price I got everything Hurry it is going fast | Name your price I got everything Come and buy it's all going fast |
| Roll on up Jerusalem Come on in Jerusalem | Roll on up Jerusalem Here it isn't us and them | |
| – Repryzy – | Come, all classes! Come, all creeds! I can fix your wildest needs | |
| See my legs, I can hardly stand. | Change my life, oh I know you can. | |
| The Arrest | How do you view your coming trial? Have your men proved at all worth while? | Did you pick an efficient team? Is that it for the Jewish dream? |
| Could We Start Again, Please? | This is just a dream | This is all a dream |
| Trial Before Pilate (Including The 39 Lashes) | But what is truth? Is truth a changing law? We both have truths Are mine the same as yours? | But what is truth? Not easy to define We both have truths Are your the same as mine? |
