.JPG)
Karaimi (daw. Karaimowie[1]; z hebr. קראים kara'im, „czytający”) – wyznawcy karaimizmu, grupa etniczna i religijna, licząca kilka tysięcy osób, spośród których ok. 1600 żyje w Europie[2], kilkaset do kilku tysięcy w Izraelu, ponadto niewielkie grupy także m.in. w Turcji, Egipcie i USA.
Spis treści |
Nazwa ta ma dwojakie, powiązane ze sobą, ale nie tożsame znaczenia: etnonim grupy jest zarazem konfesjonimem, tj. odnosi się zarówno do członków karaimskiej grupy etnicznej (Karaimów, pisanych wielką literą), jak i do wyznawców religii karaimskiej (karaimów, pisanych małą literą), będących różnego pochodzenia etnicznego[3].
Pochodzenie etniczne karaimów jest zróżnicowane i stanowi przedmiot dyskusji naukowej od połowy XIX-ego wieku. Według współczesnych wschodnioeuropejskich karaimów tylko karaimi zamieszkujący Bliski Wschód (dawniej Egipt, Irak i Syrię, a obecnie Izrael i USA), czyli tzw. karaimi orientalni są pochodzenia semickiego, podczas gdy znaczna część karaimów wschodnioeuropejskich (Ukraina, Litwa, Polska i Rosja) ma pochodzenie tureckie, a drobna część posiada słowiańską etnogenezę[4]. Jest to jednak pogląd nieakceptowany przez większość współczesnych badaczy karaizmu[5], jak również nieobecny w pracach samych karaimów sprzed lat 20. XX wieku, kiedy zaprowadził swoje reformy Hadżi Seraja Szapszał.
Karaimi posługują się zwykle językiem kraju swojego zamieszkania, jednak wschodnioeuropejscy Karaimi zachowali też powstały na Krymie język karaimski, należący do kipczackiej podgrupy języków tureckich. Językiem karaimskiej liturgii (i literatury) jest hebrajski, na Krymie, na Litwie i w Polsce używa się dziś w tym celu głównie karaimskiego.
Karaimi wyznają karaimizm – religię, której początki sięgają okresu Pierwszej Świątyni. Jako odrębna religia wyłoniła się ostatecznie na przełomie VII i VIII w. z judaizmu. Kodyfikatorem założeń karaimizmu był Anan ben Dawid z Basry, który uformował stronnictwo polityczno-społeczne, kontestujące autorytety judaizmu i zasady rządzące żydowskim społeczeństwem po upadku Drugiej Świątyni. Stronnictwo to wchłonęło inne żydowskie ruchy heterodoksyjne obecne wtedy w Babilonie – w tym również grupy wywodzące się z tradycji saduceuszy – i przerodziło się dość szybko w nowy ruch religijny, negujący autorytet rabinów oraz ich głównego dzieła, Talmudu. Karaimi postanowili uznawać tylko tradycję pisaną, tj. Tanach, a w szczególności Pięcioksiąg Mojżeszowy oraz określani byli jako kontynuatorzy odłamu saduceuszy – w opozycji do rabinów jako kontynuatorów faryzeuszy. Karaimizm początkowo miał charakter wybitnie misyjny, lecz w wyniku narastania (począwszy od XIII wieku) słabości wewnętrznych religia ta nie zyskała nigdy znacznych wpływów.
Obecnie w wyniku ustaleń głównych rabinów Izraela karaimom przysługuje Prawo Powrotu (czyli prawo do izraelskiego obywatelstwa należne każdemu, kto ma przynajmniej jednego dziadka lub babkę żydowskiego pochodzenia i nie praktykuje innej religii niż judaizm), jednak ortodoksyjna społeczność z powodu odmiennej tradycji halachicznej dotyczącej zawierania ślubów nie uznaje ważności małżeństw karaimskich. Życie religijne karaimów izraelskich reguluje Moacet hachamim czyli "rada mędrców", natomiast poza Izraelem religia Karaimów – tak jak judaizm – nie jest scentralizowana, a wierni spotykają się w najbliższych ich miejscu zamieszkania kienesach.
W lipcu 2007 r. po raz pierwszy od 1465 r., gdy na karaimizm przeszła w Kairze grupa chrześcijan z Hiszpanii, odbyła się kolejna grupowa konwersja kilkunastu chrześcijan z różnych krajów na karaimizm. Doszło do niej w Daly City w Kalifornii. W ten sposób współcześni karaimi zmienili wielowiekowe negatywne stanowisko wobec przyjmowania w swoje szeregi nowych wyznawców. Konwersja z 2007 r. została dokonana pod kierownictwem izraelskiej Moacet hachamim.
Podstawowym źródłem wiary karaimskiej jest Tora. Mojżesz jest uznawany za największego proroka ("głowę" innych proroków), lecz wielkim uznaniem cieszą się także księgi Izajasza i Jeremiasza. Religia karaimska na co dzień zasadza się przede wszystkim na Dekalogu oraz na dziesięciu następujących artykułach wiary:
Modlitwa karaimska składa się z trzech części:
Podstawą liturgii karaimskiej są w odróżnieniu od judaizmu Psalmy. Spowiedź jest powszechna, ale grzechy nie są wyjawiane przed innymi, także przed duchownymi.
Według pierwszych historyków karaimskich (al-Kirkisani, al-Nahawandi, al-Kumisi) do X wieku karaimi mieszkali na terenie dzisiejszego Iraku, Iranu i Izraela, a do czasów Pierwszej Krucjaty ich stolicą duchową i intelektualną była Jerozolima. W X wieku zaczęli osiedlać się też w granicach Bizancjum, w Kairze i na terenach państwa Seldżuków, na Krymie, a od XIII wieku – w wielu miejscach na północ i północny zachód od Krymu. To właśnie ci wschodnioeuropejscy karaimi dali początek Karaimom, którzy w XVI wieku przejęli rolę intelektualnych i duchowych przywódców całej karaimskiej społeczności.
Obecnie Karaimi zamieszkują w niewielkich skupiskach w Rosji, na Ukrainie i Litwie, w Polsce i w Izraelu, natomiast pozostali karaimi mieszkają w Turcji, Egipcie, na całym Bliskim Wschodzie, w obu Amerykach, Europie Zachodniej i Australii.
W Polsce mieszka obecnie jedynie, wg różnych danych – od kilkudziesięciu do kilkuset Karaimów; wg danych uzyskanych w trakcie spisu powszechnego z 2002 r. narodowość karaimską zadeklarowały 43 osoby.[6]. Liczba ta jest jednak zaniżona, gdyż w Karaimskim Związku Religijnym w RP zarejestrowanych jest ok. 120 osób.[7] Przyczyną, dla której spis powszechny zaniżył liczebność przedstawicieli tego narodu w Polsce jest fakt, iż w spisie nie było możliwości wyboru podwójnej tożsamości narodowej.
Organizacjami zrzeszającymi tę mniejszość są Karaimski Związek Religijny w RP oraz świeckie stowarzyszenie kulturalno-oświatowe p.n. Związek Karaimów Polskich.
Wybitni polscy Karaimi to m.in: Ananiasz Zajączkowski, Ananiasz Rojecki, Rafał Abkowicz, Szymon Firkowicz, Szymon Pilecki, Aleksander Dubiński, Włodzimierz Zajączkowski, Eugeniusz Robaczewski.
Poza Polską znani są m.in.: Aaron Ben Eliasz, Solomon Krym, Abraham Bezikowicz, Mykolas Firkovicius, Halina Kobeckaitė.
| |||||||||||||
