| Karlsruhe | |||||
| |||||
| Państwo |  Niemcy | ||||
| Kraj związkowy | Badenia-Wirtembergia | ||||
| Powierzchnia | 173,46 km² | ||||
| Populacja (31 grudnia 2010) - liczba ludności - gęstość | 294 761 1 699 osób/km² | ||||
| Położenie | 49°01' N 08°24' E | ||||
| Tablice rejestracyjne | KA | ||||
| Strona internetowa miasta | |||||
Karlsruhe – miasto na prawach powiatu w południowo zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia. Siedziba rejencji Karlsruhe, regionu Mittlerer Oberrhein oraz powiatu Karlsruhe do którego miasto jednak nie należy. Leży na Nizinie Górnoreńskiej, nad rzekami Alb i Pfinz, na wysokości 115 m.
Spis treści |
Nazwa miasta pochodzi od imienia margrabiego Badenii, Karola Wilhelma von Baden-Durlach, który założył je w 1715 w lesie Hardt.
Miasto zostało założone w sposób niezwykle geometryczny w klasycznym układzie gwiaździstym – w centrum wielkiego koła usytuowano środkową wieżę pałacu, która równocześnie była osią widokową dla rozchodzących się promieniście 32 alei – z tego dziewięć stanowiących razem kąt prosty wyznaczyło ulice miasta, a resztę stanowiły aleje parkowe. Koncentryczny układ ulic w centrum miasta zachował się do dzisiaj.
W latach 1724–1918 było miastem rezydencjonalnym władców Badenii, którzy wcześniej mieli siedzibę w pobliskim Durlach. Całkowicie sztuczna lokacja miała na początku problemy z przyciągnięciem planowanej liczby osadników, wprowadzono zatem ulgi podatkowe dla nowych mieszkańców. W 1745 Karlsruhe uzyskało prawa miejskie. Do 1945 było stolicą Badenii, następnie znalazło się wraz z jej północną częścią w kraju Wirtembergia-Badenia, zaś w 1952 w Badenii-Wirtembergii.
Po 1801 nastąpiło pierwsze rozszerzenie miasta na południe i wytyczenie nowego rynku. Ekspansja terytorialna Badenii i podniesienie do rangi wielkiego księstwa na początku XIX wieku, a także powstanie od 1844 węzła kolejowego dały podstawy do szybkiego rozwoju miasta. Zbudowano port rzeczny i pierwszy stały most na Renie. Powstały cztery duże przedmieścia (Oststadt, Südstadt, Südweststadt i Weststadt), a dwa sąsiednie miasta zostały przyłączone odgórną decyzją władz rejencji: Mühlburg na zachodzie w 1885 i Durlach na wschodzie w 1939. Po reformie administracyjnej w 1972 wchłonięte zostało także miasto Grötzingen. Silny rozwój zabudowy wymusił w 1913 przebudowę linii kolejowych i przeniesienie dworca o około 2 km na południe.
Już w wieku XIX Karlsruhe było znaczącym w Europie ośrodkiem naukowym, swoje pionierskie badania nad falami elektromagnetycznymi prowadził tu Heinrich Hertz. Znany jest też wynalazca prymitywnego roweru oraz drezyny kolejowej Karl Drais Freiherr von Sauerbronn.
Na początku XIX w. w Karlsruhe zebrał się pierwszy współczesny parlament w Niemczech. Wiosna Ludów w 1848 i rewolucja 1918 miały w samym mieście stosunkowo łagodny przebieg.
W 1916 w mieście nastąpił pierwszy w historii nalot bombowy na cele wyłącznie cywilne – francuskie samoloty zaatakowały miasto w odwecie za wcześniejszy nalot na zakłady w Bar-le-Duc. Głównym celem był m.in. namiot cyrkowy przy jednej z głównych ulic – Ettlinger Straße. W wyniku bombardowania oraz paniki zginęło 85 dzieci i 34 dorosłych, a 169 osób odniosło rany.
Po I wojnie światowej, na skutek utraty Alzacji przez Niemcy, miasto podupadło gospodarczo. W II wojnie światowej miasto zostało silnie zniszczone przez nocne bombardowania alianckie, ze względu na charakterystyczny rzut stanowiło łatwy cel i punkt orientacyjny dla lotnictwa. Szczególnie ucierpiało zabytkowe centrum miasta.
Po wojnie miasto znalazło się w amerykańskiej strefie okupacyjnej. Szybko przystąpiono do odbudowy. Nastąpił znaczny rozwój gospodarczy miasta. Powojenny przyrost liczby mieszkańców wynosi około 100 tys. i jest związany także z napływem uchodźców, głównie ze Śląska. Powstały dzielnice Waldstadt i Oberreut. Do 1990 w mieście znajdował się duży garnizon amerykański z lotniskiem wojskowym. Dawne osiedle amerykańskie przekształcono następnie w dzielnicę Nordstadt.
W latach 70. miastem wstrząsnęły akcje terrorystyczne Rote Armee Fraktion. W 1980 w Centrum Kongresowym w Karlsruhe odbył się kongres założycielski partii Die Grünen.
Karlsruhe składa się z 27 dzielnic (Stadtteil), które z kolei dzielą się na osiedla. Niektóre z dzielnic mają własne samorządy (Ortschaftsrat).
Miasto jest dużym ośrodkiem przemysłowym. Zlokalizowany jest tu przemysł maszynowy, metalowy, środków transportu (Michelin), precyzyjny (PhysikInstrumente – producent urządzeń pomiarowych), elektrotechniczny i elektroniczny (Siemens AG, Robert Bosch GmbH), chemiczny (L'Oréal) i farmaceutyczny (Pfizer), poligraficzny, odzieżowy i spożywczy. W ostatnich latach następuje rozwój firm informatycznych (Web.de, Schlund+Partner, Nero AG). Znajduje się tutaj rafineria ropy naftowej MiRO (rurociągi Genua – Karlsruhe i Ingolstadt – Karlsruhe).
W Karlsruhe siedzibę ma kilkanaście banków i towarzystw ubezpieczeniowych. Miasto ma Centrum Kongresowe i tereny targowe.
Na południowy wschód od centrum znajduje się trójkąt autostrad A5 (Frankfurt nad Menem – Bazylea) i A8 (Karlsruhe – Stuttgart – Monachium). Na południe od centrum miasta przebiega droga szybkiego ruchu, tzw. "południowa styczna" (Südtangente), łącząca trójkąt autostrad z zaczynającymi się na zachód od Renu autostradami A65 do Ludwigshafen am Rhein oraz A35 do Strasburga i Paryża. Na Südtangente leży najdalej w górę rzeki położony niemiecki most na Renie.
Karlsruhe to duży węzeł kolejowy z dworcem towarowym, zbiegają się tu linie z Heidelbergu do Bazylei (pierwsza kolej badeńska), linia bezpośrednia z Mannheim i przez Forchheim do Rastatt (tzw. kolej strategiczna), linia do Stuttgartu przez Pforzheim doliną Pfinzu, linia do Heilbronnu przez Bretten i do Landau in der Pfalz.
Dworzec Karlsruhe Hauptbahnhof ma 14 peronowych torów przelotowych i 1 czołowy. Ponadto miasto jest również dworzec Karlsruhe West oraz stacja kolejowa Karlsruhe-Durlach.
Karlsruhe jest ważnym portem śródlądowym, czwartym co do wielkości w Niemczech (przeładunek 10,3 mln t – 1988). Ma port naftowy z jednym basenem i uniwersalny port drobnicowo-masowy z pięcioma basenami. W okresie letnim po Renie kursuje statek wycieczkowy Karlsruhe.
W Karlsruhe ma swoje centrum rozwinięta i pierwsza na świecie sieć dwusystemowego tramwaju regionalnego AVG z liniami m.in. do Pforzheim, Baden-Baden, Freudenstadt i Heilbronn. Tramwaj dwusystemowy ma siedem linii, ponadto Albtalbahn jest koleją zelektryfikowaną w systemie tramwajowym. Deutsche Bahn obsługuje jedną linię klasycznej szybkiej kolei miejskiej do Heidelbergu i Spiry.
Od 1877 w Karlsruhe jeżdżą tramwaje, od 1901 elektryczne. Po wojnie uniknięto zamykania linii, co praktykowano w wielu niemieckich miastach. Obecnie miasto ma siedem linii tramwajów miejskich (1-6 i 8) i dziewięć linii podmiejskich (S1, S11, S2, S3, S31, S32, S4, S41, S5), obsługiwane przez przedsiębiorstwo komunikacji miejskiej Verkehrsbetriebe Karlsruhe.
Rola autobusów w mieście sprowadza się do dowozów w obrębie dzielnic do linii bardzo rozbudowanej sieci tramwajowej.
Transport miejski w Karlsruhe koordynowany jest przez Karlsruher Verkehrsverbund (KVV), czyli stowarzyszenie jednostek administracji publicznej zamawiających usługi przewozowe oraz wykonujących je przewoźników.
Karlsruhe stanowi siedzibę niektórych centralnych organów politycznych Niemiec, w tym Sądu Najwyższego (Bundesgerichtshof) i Federalnego Trybunału Konstytucyjnego (Bundesverfassungsgericht,). Stanowi stolicę rejencji Karlsruhe. W mieście znajdują się również centrale kilku przedsiębiorstw przemysłowo-handlowych i banków. Miasto jest również ośrodkiem turystycznym. Znajdują się tutaj muzea, teatry, oraz ogrody: botaniczny i zoologiczny. Biblioteki: miejska i krajowa o rozbudowanym księgozbiorze (m.in. rękopis Pieśni o Nibelungach z XIII wieku pochodzący z Donaueschingen). Duży zespół parkowo-leśny na północy miasta.
W Karlsruhe mają siedzibę uczelnie:
Do lat 90. XX w. w Karlsruhe znajdował się niemiecki ośrodek badań nad energią jądrową. W mieście mają siedzibę liczne placówki naukowo-badawcze, np. Towarzystwo Fraunhofera, Bundesforschungsinstitut für Ernährung und Lebensmittel (Federalny Urząd do Spraw Żywności i Artykułów Spożywczych).
Karlsruhe jest jednym z centrów Węzła Wiedzy i Innowacji (Sustainable Energy) Europejskiego Instytutu Technologicznego[1] W projekcie uczestniczą też uczelnie i przedsiębiorstwa z Hiszpanii, Holandii, Francji, Polski (polskim koordynatorem projektu jest krakowska AGH) i Szwecji. Udział w projekcie pozwala na tworzenie zupełnie nowych technologii i ich transfer do biznesu na ogromną skalę. Na badania wykorzystywane w biznesie przypadnie 120 mln euro rocznie.
Centra Węzła Wiedzy i Innowacji – KIC Inno Energy: CC Germany: Karlsruhe, CC Alps Valleys: Grenoble , CC Benelux: Eindhoven/Leuven, CC Iberia: Barcelona , CC PolandPlus: Kraków, CC Sweden: Sztokholm
W mieście działają m.in. kluby piłkarskie Karlsruher SC (KSC) (rozgrywa mecze na obiekcie Wildparkstadion) i KFC oraz klub wioślarski Rheinbrüder.
Miejscowości partnerskie:
Halle (Saale), Saksonia-Anhalt
Krasnodar, Rosja
Nancy, Francja
Nottingham, Anglia
Timișoara, Rumunia
| ||||||||||||||||||||
| |||||||||||
| ||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||
.svg)
.svg)
