 | Ten artykuł od 2010-06 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
| Republic of Kenya Jamhuri ya Kenya Republika Kenii | |||||
| |||||
| Dewiza: (sua.) Harambee (Pracujmy razem) | |||||
| Hymn: Ee Mungu Nguvu Yetu | |||||
.svg) | |||||
| Język urzędowy | suahili, angielski | ||||
| Stolica | Nairobi | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Mwai Kibaki | ||||
| Szef rządu | premier Raila Odinga | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe | 49. na świecie 582 650 km² 13 400 km² (2,3%) | ||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia | 34. na świecie 37 953 840▲ 68,6 osób/km² | ||||
| Jednostka monetarna | szyling kenijski (KES) | ||||
| Niepodległość | od  Wielkiej Brytanii12 grudnia 1963 | ||||
| Strefa czasowa | UTC +3 | ||||
| Kod ISO 3166 | KE | ||||
| Domena internetowa | .ke | ||||
| Kod samochodowy | EAK | ||||
| Kod samolotowy | 5Y | ||||
| Kod telefoniczny | +254 | ||||
 | |||||
| 1 Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.) 2 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.) | |||||
Kenia (Kenya, Republika Kenii, ang. Republic of Kenya, sua. Jamhuri ya Kenya) – państwo we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Państwo graniczy od północy z Somalią, Etiopią i Sudanem Południowym, od zachodu z Ugandą, a od południa z Tanzanią. Stolicą Kenii jest Nairobi.
Spis treści |
Kenia jest republiką i członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Konstytucja została uchwalona w 1963 i była wielokrotnie modyfikowana, ostatnio w 2010 po referendum konstytucyjnym. Głową państwa jest prezydent wybierany w głosowaniu powszechnym na 5-letnią kadencję. Prezydent mianuje wiceprezydenta. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego liczącego 222 deputowanych, w tym 210 wybieranych w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję i 12 mianowanych przez prezydenta na wniosek partii politycznych. Organem władzy wykonawczej jest rząd powoływany przez prezydenta spośród członków parlamentu. Od grudnia 1991 system wielopartyjny.
Kenia jest krajem położonym we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Jest to jeden z 15 krajów i terytoriów, przez które przebiega równik.
Powierzchnia całkowita: 582 650 km²
Długość wybrzeża: 536 km
Całkowita długość granic: 3 446 km
Graniczy z państwami:
Ukształtowanie powierzchni Kenii jest zróżnicowane, większą jej część stanowi płaskowyż, obniżający się od zachodu z wysokości ok. 2000-3000 m, ku wschodowi do wysokości ok. 500 m n.p.m. Zachodnią część płaskowyżu rozcina Wielki Rów Wschodni który stanowi część systemu Wielkich Rowów Afryki. W obrębie rowu wznoszą się masywy wulkaniczne, najwyższe to: Kenia (5199 m) i Elgon (4321 m, w Kenii najwyższy szczyt Sudek – 4302 m). Na zachodzie znajduje się kotlina Jeziora Wiktorii. Wzdłuż wybrzeża ciągnie się wąska nizina nadmorska o szerokości miejscami dochodzącej do 200 km, linia brzegowa jest mało urozmaicona.
Najwyższe góry
Kenia znajduje się w zasięgu klimatu równikowego monsunowego ze stosunkowo wyrównanym przebiegiem temperatur w ciągu całego roku. Na wybrzeżu, w pasie do 40 km i w górach – wilgotny, na pozostałym obszarze – suchy. Średnia roczna suma opadów wzrasta z północnego wschodu na południowy zachód od 150 do 1000 mm, w południowej części wybrzeża wielkość opadów sięga 1200 mm rocznie, w wyższych piętrach gór nawet do 1500 mm. Na nizinnym wschodzie występuje tylko jedna pora deszczowa, od kwietnia do czerwca, na pozostałym obszarze dwie pory deszczowe, głównie od marca do maja, druga pora deszczowa jest krótsza, występuje w listopadzie-grudniu. Średnia temperatura miesięczna od 25-28 °C na wybrzeżu do 15-19 °C w górach (w wyższych piętrach chłodniej).
| Tabela średnich rocznych temperatur dla kenijskich miast: | ||||
|---|---|---|---|---|
| Miasto | Lokalizacja | Wysokość (metry) | Temp. maks. (°C) | Temp. min. (°C) |
| Mombasa | wybrzeże nad oceanem | 17 | 30,3 | 22,4 |
| Nairobi | płaskowyż w centrum | 1661 | 25,2 | 13,6 |
| Eldoret | płaskowyż na zachodzie | 3085 | 23,6 | 9,6 |
| Lodwar | suche północne równiny | 506 | 34,8 | 23,7 |
Sieć rzeczna jest słabo rozwinięta, główne rzeki to: Tana i Galana; na północy i wschodzie występują rzeki okresowe; w strefie zapadliskowej występują liczne jeziora, największe to Jezioro Turkana, na zachodzie Jezioro Wiktorii (większa część jeziora znajduje się na terytorium Tanzanii).
Najdłuższe rzeki
Największe wodospady:
Na nizinie nadmorskiej roślinność sawannowo-leśna, we wnętrzu kraju stepy lub suche sawanny, na wschód od Jeziora Turkana roślinność półpustynna i pustynna, wilgotne sawanny w południowo-zachodniej części kraju. Na obszarach wyżej wzniesionych na wysokości ok. 2000-3000 m występują wiecznie zielone lasy, w najwyższych piętrach gór zarośla i roślinność alpejska. Liczne parki narodowe (m.in. Masai Mara, Kenia, Elgon, Meru, Tsavo West, Tsavo East) i rezerwaty przyrody.
Dominuje fauna typowa dla afrykańskiej sawanny oraz świetlistych lasów podzwrotnikowych. Z ssaków występują m.in.: słoń afrykański, nosorożec czarny, bawół afrykański, żyrafa, zebra, lew, lampart, gepard, wiele gatunków antylop (m.in. gnu, eland, kudu, impala, gazele), w sąsiedztwie wód – hipopotam. Bogata ornitofauna, m.in.: sekretarz, sęp, marabut, perlica, czapla, ibis, bogactwo gatunków leśnych, zróżnicowana i bogata fauna bezkręgowców, zwłaszcza owadów.
W VII-X wieku terytoria przybrzeżne opanowane były przez Arabów z Półwyspu Arabskiego.
Pierwszymi Europejczykami w Kenii byli Portugalczycy, którzy przybyli do Mombasy w 1498 r. Od 1505 r. Portugalczycy zaczęli kolonizować wybrzeża Kenii, ściągając trybut od miejscowych plemion i kontrolując handel na Oceanie Indyjskim. Na początku XVIII w. Portugalczycy zostali wyparci z Kenii przez Arabów. Ci kontrolowali całe wybrzeże dzisiejszej Kenii i Tanzanii ze swej stolicy w Zanzibarze. W 1895 r. Brytyjczycy utworzyli Brytyjską Afrykę Wschodnią, która oprócz Kenii obejmowała także Ugandę. W 1920 utworzono kolonię brytyjską. Kolonia miała swoje zgromadzenie parlamentarne, lecz miejscowa ludność afrykańska była pozbawiona swoich przedstawicieli aż do roku 1944. W reakcji na to powołano w 1921 Stowarzyszenie Młodych Kikuju. Stowarzyszenie to przekształciło się później w Afrykański Związek Kenii (KAU). W 1947 r. na jego czele stanął Jomo Kenyatta. W 1952 r. wybuchło Powstanie Mau Mau, wymierzone przeciwko brytyjskim rządom. Zostało stłumione w 1959 r. lecz było to pyrrusowe zwycięstwo Brytyjczyków. W 1963 r. Kenia uzyskała niepodległość. Jej pierwszym prezydentem został w 1964 r. Jomo Kenyatta reprezentujący Afrykański Narodowy Związek Kenii (KANU). KANU od 1969 stało się jedyną legalną partią, po tym jak zdelegalizowano Związek Ludowy Kenii (KPU).
W 1978 r. Kenyatta zmarł, a jego następcą został dotychczasowy wiceprezydent Daniel arap Moi. W 1982 r. znowelizowano konstytucję, na mocy której Kenia stała się państwem jednopartyjnym. W tym samym roku doszło do nieudanego zamachu stanu, który szybko został zdławiony.
W wyniku nacisków międzynarodowych w 1991 r. znowelizowano konstytucję, zezwalając na tworzenie partii. W 1992 KANU wygrało wybory parlamentarne, a Moi został ponownie wybrany na prezydenta, lecz opozycja zyskała łącznie 45% miejsc w parlamencie. Pięć lat później KANU nieznacznie wygrało wybory, a Moi ponownie został prezydentem.
W wyborach prezydenckich i parlamentarnych w 2002 r. zwyciężył Mwai Kibaki i jego partia , były wiceprezydent, który pokonał Uhuru Kenyattę, syna pierwszego prezydenta Kenii, popieranego przez Moi i KANU.
27 grudnia 2007 r. Kibaki ponownie wygrał wybory prezydenckie. Opozycja pod przywództwem Raily Odingi wygrała wybory do parlamentu i zakwestionowała wynik wyborów prezydenckich, oskarżając władze o fałszerstwa. Międzynarodowi obserwatorzy stwierdzili, iż wybory nie spełniały standardów demokratycznych. Wybuchły zamieszki, przede wszystkim na zachodzie kraju, bastionie zwolenników Odingi. Zginęło około tysiąca osób, a ponad 600 tys. musiało opuścić swoje domy[1]
| Prowincja | Powierzchnia (km²) | Ludność | Stolica |  | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Centralna | 13 236 | 4 304 300 | Nyeri | |
| 2 | Nadbrzeżna | 84 113 | 2 583 600 | Mombasa | |
| 3 | Wschodnia | 154 354 | 5 380 200 | Embu | |
| 4 | Nairobi | 693 | 2 165 600 | - | |
| 5 | Północno-Wschodnia | 126 186 | 459 000 | Garissa | |
| 6 | Nyanza | 12 507 | 4 889 700 | Kisumu | |
| 7 | Wielkiego Rowu | 182 413 | 7 630 300 | Nakuru | |
| 8 | Zachodnia | 8285 | 3 569 400 | Kakamega |
Kraj rolniczy z rozwijającym się przemysłem przetwórczym i usługami. Rolnictwo wytwarza 30% produktu krajowego brutto, daje ponad 70% wartości eksportu, zatrudnia 76% zawodowo czynnych. Grunty orne zajmują tylko 4% powierzchni kraju. Znaczne dochody z turystyki – 467 mln dolarów amerykańskich (2000).
| Statystyki demograficzne (2006) | |
 | |
| Zmiana liczby ludności Kenii w latach 1960-2010 | |
| Liczba ludności | 34 707 817 |
| Ludność według wieku | |
| 0 – 14 lat | 42,6% mężczyzn: 7 454 765 kobiet: 7 322 130 |
| 15 – 64 lat | 55,1% mężczyzn: 9 631 488 kobiet: 9 508 068 |
| ponad 64 lata | 2,3% mężczyzn: 359 354 kobiet: 432 012 |
| Średnia wieku | |
| w całej populacji | 18,2 lat |
| mężczyzn | 18,1 lat |
| kobiet | 18,3 lat |
| Przyrost naturalny | 2,57% |
| Współczynnik urodzeń | 39,72 urodzeń/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 14,02 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | 0 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,02 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 1,02 mężczyzn/kobiet |
| 15 – 64 lat | 1,01 mężczyzn/kobiet |
| powyżej 64 lat | 0,83 mężczyzn/kobiet |
| w całej populacji | 1,01 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność niemowląt | |
| w całej populacji | 59,26 martwych/1000 żywych urodzeń |
| płci męskiej | 61,92 martwych/1000 żywych urodzeń |
| płci żeńskiej | 56,54 martwych/1000 żywych urodzeń |
| Oczekiwana długość życia (dane z 2009 roku) | |
| w całej populacji | 54,9 lat [2] |
| mężczyzn | 54,5 lat [3] |
| kobiet | 55,3 lat [4] |
| Rozrodczość | 4,91 urodzeń/kobietę |
| HIV/AIDS | |
| Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS | 6,7% (2003) |
| Liczba osób żyjących z HIV/AIDS | 1,2 mln (2003) |
| Liczba zmarłych na HIV/AIDS | 150 000 (2003) |
Kenia liczy ok. 33,83 mln mieszkańców (2005)
Średnia gęstość zaludnienia: 68,6 osób/km²
Przyrost naturalny: 2,56% (2005)
Analfabetyzm w kraju wynosi ok. 13,1%
Kenia jest bardzo zróżnicowanym krajem pod względem etnicznym. Napięcia pomiędzy różnymi grupami etnicznymi są jednym z głównych problemów tego kraju.
Około 65% ludności Kenii stanowią ludy Bantu (Kikuju, Luhja, Meru, Kamba) zamieszkujące południową część wyżyn i wybrzeże. Na północnym wschodzie i wschodzie zajmują ludy kuszyckie (Somalijczycy, Boran). Ponadto ludy nilockie (Turkana, Masajowie), w miastach grupy Azjatów, Arabów i Europejczyków (głównie Brytyjczyków).
Językami urzędowymi w Kenii są język angielski i język suahili. Oprócz tego występują liczne tubylcze języki regionalne.
Podstawowe informacje o kulturze i odsyłacz do artykuły o kulturze kraju
3.09.2008r - niespodziewanie w środkowej Kenii spadł śnieg, wzbudził ogromne zainteresowanie mieszkańców, którzy po raz pierwszy zobaczyli to zjawisko "na żywo".
Opady zanotowano w miejscowości Busara, położonej w odległości 255 km na północny zachód od stolicy kraju - Nairobi. Kenijski Departament Meteorologii poinformował, że opady śniegu spowodowało zderzenie zimnych prądów powietrznych znad Oceanu Indyjskiego z zimnymi prądami znad Konga. Pomimo gorącego tropikalnego słońca, ponad 12 godzin po opadach pobliskie wzgórza były jeszcze białe. W Kenii śnieg na równinach występuje niezwykle rzadko.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
