 | Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Uwaga: Aby ułatwić pracę, dodaj do szablonu parametr |data=2012-05 |
| mezozoik > Kenozoik > dziś 65.5 – 0 milionów lat temu | |
| Tabela stratygraficzna |
Era kenozoiczna, kenozoik – era, która rozpoczęła się ok. 65 mln lat temu (od wymierania kredowego) i trwa do dziś. Era kenozoiczna bywa czasem określana mianem ery ssaków, owadów lub ery roślin kwiatowych, bowiem te grupy przeszły w niej równie intensywny rozwój ewolucyjny.
Spis treści |
| Era | Okres (lat temu) | Epoka (lat temu) | Geologia | Biologia |
|---|---|---|---|---|
| Kenozoik | Czwartorzęd (2,588 mln do dziś) | holocen (11700 b2k[1] do dziś)[2] | Ocieplenie klimatu, stopienie lądolodu skandynawskiego, powstanie Bałtyku. | Intensywny rozwój społeczności ludzkiej, wyginięcie wielkich ssaków |
| plejstocen (2,588 mln – 11700 b2k) | Ochłodzenie klimatu, masywne lądolody, okresy zlodowaceń i interglacjałów. Pod koniec: ustąpienie ostatniego lodowca ze środkowej Europy. | Pojawienie się Homo sapiens i olbrzymich ssaków plejstoceńskich. | ||
| Neogen (23,03 - 2,588 mln) | pliocen (5,332 mln – 2,588 mln) | Morze Śródziemne odzyskuje połączenie z Oceanem Atlantyckim, powstaje Przesmyk Panamski | Wymieranie lasów, rozprzestrzenienie trawożernych kopytnych. | |
| miocen (23,03 mln – 5,332 mln) | orogeneza alpejska – powstają Alpy, Andy i Himalaje, powstanie Morza Śródziemnego | Stepowienie dużych obszarów. Istnieje już większość obecnych rodzin ptaków i ssaków. | ||
| paleogen (65 mln – 23,03 mln) | oligocen (33,9 mln – 23,03 mln) | duża aktywność wulkaniczna | pojawiają się jeleniowate, ewoluują pierwsze naczelne | |
| eocen (55,8 mln – 33,9 mln) | oddzielenie się Ameryki Północnej od Europy i Ameryki Południowej od Antarktydy. | pojawia się wiele występujących do dziś rzędów gadów i ssaków. | ||
| paleocen (65,5 mln – 55,8 mln) | strefy subtropikalne sięgają do regionów polarnych | ssaki archaiczne |
| Era | Okres (lat temu) | Podokres (lat temu) | epoka (lat temu) |
|---|---|---|---|
| Kenozoik | czwartorzęd (1,87 mln do dziś) | holocen (11700 b2k do dziś) | |
| plejstocen (1,87 mln-11700 b2k) | |||
| trzeciorzęd (65 mln – 1,87 mln) | neogen (24 mln – 1,87 mln | pliocen (5,332 mln-1,806 mln) | |
| miocen (23,03 mln-5,332 mln) | |||
| paleogen (65 mln-24 mln) | oligocen (33,9 mln-23,03 mln) | ||
| eocen (55,8 mln-33,9 mln) | |||
| paleocen (65,5 mln-55,8 mln) | |||
Intensywna orogeneza alpejska powoduje w paleocenie wyniesienie Gór Skalistych, a w następnych epokach wyniesienie gór Sierra Nevada i nowego pasma Gór Skalistych. Przez znaczną część eocenu Afryka i Ameryka Południowa są całkowicie odizolowane od lądów półkuli północnej.
W erze mezozoicznej doszło do wykształcenia najpierwotniejszych ssaków – jajorodnych stekowców. Już w kredzie istniały ssaki żyworodne – torbacze, a nawet łożyskowce. Kenozoik charakteryzuje się dalszym rozwojem ssaków. Ssaki żyjące na początku paleogenu to przede wszystkim pozostałości kredowe: wieloguzkowce, torbacze i prymitywne ssaki łożyskowe. Nie ma dużych drapieżników. Na półkuli północnej pojawiają się pierwsze naczelne (Plesiadapiforma). Następuje intensywna ewolucja łożyskowców i ich specjalizacja. Pojawiają się pradrapieżne i prakopytne (paleocen). Eocen ("świt nowych czasów") zawdzięcza swą nazwę faktowi, że w czasie jego trwania pojawia się wiele występujących do dziś rzędów ssaków, a także niektóre istniejące nadal rodziny. Do najbardziej wyspecjalizowanych należą: nietoperze, walenie i syreny. Wtedy też pojawiają się lemurowate i wyrakowate. Parzystokopytne reprezentowane są m.in. przez maleńkiego "jelenia" Diacodexis, a nieparzystokopytne przez pierwszego konia – Hyracotherium.
We wczesnym trzeciorzędzie wokół biegunów rozciągają się lasy wielkolistnych drzew zrzucających liście na zimę. Pozostałe obszary globu porastają lasy tropikalne.
← mln lat temu Kenozoik | ||||||||||||
| ← 4,6 mld | 542 | 488 | 444 | 416 | 359 | 299 | 251 | 200 | 145 | 65 | 23 | 2 |
